الرأي العام ودوره في التغيير
November 22, 2015

الرأي العام ودوره في التغيير

الرأي العام ودوره في التغيير

يقول بعض العلماء بأنّ الرأي العام له طبيعة مائعة، فهو قوة حقيقية شأنها شأن الريح، له ضغط لا تراه ولكنه ذو ثقل عظيم. ولأنّنا نبحث في الرأي العام ودوره في التغيير كان لا بدّ لنا من أن نعرّفه التعريف الصحيح، فالرأي العام هو: "الفكر الذي يسود أجواء الجماعة"، عندها يخضع الجميع لهذا الرأي عن قناعة أو عن غير قناعة فيكسب صفة العموم، ويمتلك قوة التأثير والتسيير.


والرأي العام قديم قدم البشرية، فبتدبر آي القرآن الكريم وما يحتويه من قصص للأنبياء مع أقوامهم بالإضافة إلى كيفية تعاملهم مع زعماء أقوامهم نجد أنّ للرأي العام قوة تأثير كبيرة، فكلاهما (الأنبياء والزعماء) يدرسان كيفية إيجاد رأي عام حول الفكرة التي يطرحانها ويعملان على تغييره وتوجيهه لصالحهما. فقصة سيدنا موسى عليه السلام مع فرعون وجمعهم للناس ليكونوا شهداء على التحدي بينهما. وسيرة نبينا محمد صلى الله عليه وسلم وهو قدوتنا الحسنة وطريقته طريقتنا، نرى أنّه كان يعمل على إيجاد الرأي العام على رسالته السماوية فصدع بدعوته وتحدى الأفكار الجاهلية، بينما كانت قريش تؤلِّب الرأي العام ضده حتى تتغلب على دعوته، وقد نجحت دعوته صلى الله عليه وسلم في المدينة بعد أن أوجد لها رأياً عاماً فيها.


بقيت الأفكار الإسلامية هي التي تشكل طبيعة الرأي العام، أي طبيعة الفكر الذي يسود المجتمع الإسلامي، على مدى عصور طويلة حتى غاب الإسلام عن الحكم والسُّلطان، وحلّت محلَّه قوى استعمارية استخدمت شتى الوسائل والأساليب لإخضاع الرأي العام الإسلامي لقوانينها ووجهة نظرها في الحياة. ومن بين هذه الوسائل الإعلام والإعلام البديل.


تطوّرت الوسائل والأساليب لإيصال الأحداث العالمية والمحلية إلى الرأي العام، ولإيصال المعلومات المختلفة والمتنوعة (الاجتماعية والتعليمية والاقتصادية...). في السابق كانت الوسائل لا تعتمد التكنولوجيا، ولكنها ما زالت موجودة كالكتب والمجلات والجرائد، وهي لا تصل إلى كل الناس، فقط من يريد الاطلاع على ما فيها ومن يستطيع دفع ثمنها، وهناك أيضا البيانات والنشرات والتي بمقدور كل الناس أن يقرأها وإن خالفت رأيهم لأنها مجانية... ثم ظهرت وسائل الإعلام المسموعة والمرئية، وهي وسائل تساعد على إيصال الأحداث عبر الصور المؤثرة وخاصة المرئية منها فهي وسيلة جيدة لإيصال الحدث مع التأثير على أفكار ومفاهيم الرأي العام، وقد تم استخدامها من قبل الدول الاستعمارية لتضليل شعوب البلاد الإسلامية وإدخال المفاهيم والمصطلحات الخاصة بالمبدأ الرأسمالي القائم على المادية النفعية البحتة الذي لا يقيم وزناً لعرف أو دين أو خلق أو مُثل، بل الأساس عنده هو فصل الدين عن الحياة، فكانت هذه الوسائل الإعلامية من وسائل الغزو الاستعماري الثقافي الذي اجتاح المشرق الإسلامي لهدم المجتمعات الإسلامية وجعلها مقلدة عمياء لكل ما يصدِّره لها...


ولا نريد هنا أن نستفيض في عرض خطورة هذه الوسائل بشكل تفصيلي في التأثير على الرأي العام خاصة بعد تطوير وسائل الاتصال، فكانت شبكات التواصل (الفيس بوك، والتويتر) وهي أحدث الوسائل في يومنا هذه، وهي التي سيتمحور حديثنا عنها. وذلك لما تتميز به من سرعة وسهولة إيصال الخبر أو الحدث بشكل مباشر بل وفي لحظة حدوثه ومتابعته لحظة بلحظة. فالمتابع يعيش في قلب الحدث ويستطيع إيصاله لكل المتابعين لديه مع كتابة رأيه الشخصي والتحليل المناسب حسب وجهة نظره المتعلقة بكل مناحي الحياة.


كثيراً ما نرى حملات تم الترويج لها على شبكات التواصل وخاصة على التويتر، وتحمل وسماً (هاشتاغ) معيناً للترويج له ولتسليط الضوء على أمر ما ظهر في ذهن صاحبه. منها ما يكون سطحياً لا قيمة له، ومنها ما لا يعبر عن رأي عالمي بل رأي لا يتعدى عقل صاحبه. ولكن الخطير منها هو الذي يكون القصد منه تضليل المتابعين، أي الرأي العام عن الحقيقة، وهذه من الهاشتاغات التي تتحكم فيها سياسات دولية تهدف لترسيخ مفاهيم لطالما سعت إلى إيجادها بين الرأي العام. ومن هذه السياسات تحويل الرأي العام أي الفكر، من فكر شامل إلى فكر ثانوي، من فكر يبحث في ماهية الأحداث وأسبابها ومسبباتها وما يترتب عليها وما الدافع من قيامها أو إنشائها، إلى فكر بسيط مجرد من البحث والتدقيق. من فكر يؤدي إلى عمل نحو تحقيق غاية واضحة المعالم ألا وهو السعي لتغيير جذري، إلى فكر افتراضي يدور بصاحبه في دائرة الضياع والمتاهة التي لا نهاية لها.


لقد أصبحت هذه المواقع أو شبكات التواصل متنفساً لمشاعر الناس الذين أصبحوا يكتفون بكتابة جملة استنكار أو امتعاض للأحوال التي تمر بها الأمة الإسلامية ليصل الأمر في بعض الأحوال بالاكتفاء بوضع الوجه المعبر عن المشاعر فقط، كوجه الغضب أو الاشمئزاز أو حتى اليأس والفرح. فبعد أن كان الساسة يجيشون الرأي العام ويدفعونهم للنزول إلى الشارع والتظاهر للتنفيس عن الاحتقان الموجود جراء السياسات القمعية أو غياب نوع من أنواع الرعاية الواجب على الدولة تأمينها، أصبحنا نرى اليوم كيف أن هذه المشاعر الجزئية والتي كانت بيد هؤلاء الساسة كيف أنها تحولت إلى تعبيرٍ عبر شبكات التواصل فقط.


إن الدول كافة تسعى لأن يكون الرأي العام إلى جانبها حتى تتمكن من تنفيذ سياستها. ولقد رأينا كيف أن أمريكا كذبت على الرأي العام المحلي والدولي لتبرر شن حربها على العراق حتى تتمكن من استعماره ونهب ثرواته وتدمير قوته، وقد جيشت الإعلام بجميع أنواعه لتكسب الرأي العام إلى جانبها في خوض حربها ضد المسلمين لكي لا تقوم لهم قائمة.


إن المتلقي الواعي والمتتبع للأحداث يجب أن لا يفصل الجزئيات المطروحة عن الأساسيات الغائبة عن الرأي العام عمدا عند ذكر الخبر أو الحدث. ويجب أيضا أن يدرك أن كل كيان مركب من أجزاء مرتبطة بعضها ببعض. وصلاح هذا الكيان أو فساده يتوقف على علاقة الأجزاء ببعضها ومصدرها ألا وهو النظام الذي ينظمها. فمثلا لا نستطيع أن نفصل مشكلة الفقر والتي هي مشكلة جزئية عن النظام الاقتصادي، ولا يمكننا أيضا فصل النظام الاقتصادي عن النظام العام، لأن حل مشاكل المجتمع كلها منوطة به.


وعلى كل من يخوض أيضا في الشأن العام ويأخذ على عاتقه إنهاض المجتمع بالعمل على بناء الرأي العام الصحيح والمنتج أن لا يتناول الأحداث بشكل جزئي ولا يطرحها دون ربطها بأساس المشكلة مع تبيان الحل الصحيح والناجع لها.


يجب علينا أن لا ندع أعداء الإسلام والمسلمين يتحكمون بفكرنا ويتلاعبون بمشاعرنا، لكي لا يسوقونا إلى الذبح بملء إرادتنا، بل يجب أن نقف بالمرصاد لكل المخططات والألاعيب الخبيثة. فبفكرنا نعيد ثرواتنا المنهوبة ونستعيد عزتنا ومكانتنا لنعود أصحاب القرار ولنأخذ دور الفاعل لا دور المفعول به.


كتبته لإذاعة المكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير
رنا مصطفى

More from null

غیاب نقش دولت در مواجهه با فاجعه بهداشتی - تب دنگی و مالاریا

غیاب نقش دولت در مواجهه با فاجعه بهداشتی

تب دنگی و مالاریا

در سایه گسترش وسیع تب دنگی و مالاریا در سودان، ویژگی‌های یک بحران بهداشتی حاد آشکار می‌شود که نشان‌دهنده غیاب نقش فعال وزارت بهداشت و ناتوانی دولت در مقابله با همه‌گیری است که روز به روز جان‌ها را می‌گیرد. با وجود پیشرفت علمی و فناوری در علم بیماری‌ها، حقایق آشکار می‌شود و فساد نمایان می‌گردد.

غیاب برنامه واضح:

با وجود عبور تعداد مبتلایان از هزاران نفر، و ثبت مرگ و میر به صورت عمده بر اساس برخی منابع رسانه‌ای، وزارت بهداشت برنامه واضحی برای مبارزه با این همه‌گیری اعلام نکرده است. عدم هماهنگی بین نهادهای بهداشتی و فقدان دیدگاه پیشگیرانه در برخورد با بحران‌های همه‌گیر مشاهده می‌شود.

فروپاشی زنجیره‌های تأمین پزشکی

حتی ساده‌ترین داروها مانند "بندول" در برخی مناطق کمیاب شده‌اند، که نشان‌دهنده فروپاشی در زنجیره‌های تأمین و عدم نظارت بر توزیع داروها است، در حالی که فرد به ساده‌ترین ابزارهای تسکین و حمایت نیاز دارد.

غیاب آگاهی‌رسانی اجتماعی

هیچ کمپین رسانه‌ای مؤثری برای آموزش مردم در مورد روش‌های پیشگیری از پشه یا شناسایی علائم بیماری وجود ندارد، که باعث افزایش شیوع عفونت می‌شود و توانایی جامعه در محافظت از خود را تضعیف می‌کند.

ضعف زیرساخت‌های بهداشتی

بیمارستان‌ها از کمبود شدید کادر پزشکی و تجهیزات و حتی ابزارهای تشخیصی اساسی رنج می‌برند، که پاسخ به همه‌گیری را کند و تصادفی می‌کند و زندگی هزاران نفر را به خطر می‌اندازد.

کشورهای دیگر چگونه با همه‌گیری‌ها برخورد کردند؟

 برزیل:

- کمپین‌های سمپاشی زمینی و هوایی با استفاده از سموم دفع آفات مدرن راه‌اندازی کرد.

- پشه‌بند توزیع کرد و کمپین‌های آگاهی‌رسانی اجتماعی را فعال کرد.

- داروها را به طور فوری در مناطق آلوده فراهم کرد.

بنگلادش:

- مراکز اضطراری موقت در محله‌های فقیرنشین ایجاد کرد.

- خطوط تلفن گرم برای گزارش و تیم‌های واکنش سیار فراهم کرد.

فرانسه:

- سیستم‌های هشدار اولیه را فعال کرد.

- نظارت بر پشه‌های ناقل را تشدید کرد و کمپین‌های آگاهی‌رسانی محلی را آغاز کرد.

بهداشت از مهم‌ترین واجبات است و مسئولیت آن بر عهده کامل دولت است

سودان هنوز فاقد سازوکارهای مؤثر برای کشف و گزارش است، که باعث می‌شود آمار واقعی بسیار بالاتر از آمار اعلام شده باشد و بحران را پیچیده‌تر کند. بحران بهداشتی کنونی نتیجه مستقیم غیاب نقش فعال دولت در مراقبت‌های بهداشتی است که زندگی انسان را در اولویت قرار می‌دهد، دولتی که اسلام را اجرا می‌کند و سخن عمر بن خطاب رضی الله را به کار می‌بندد که گفت: «اگر قاطری در عراق بلغزد، خداوند در روز قیامت از من در مورد آن سؤال خواهد کرد».

راه حل‌های پیشنهادی

- ایجاد یک نظام بهداشتی که اولاً از خدا در زندگی انسان بترسد و کارآمد باشد، نه اینکه مشمول سهمیه‌بندی یا فساد شود.

- ارائه مراقبت‌های بهداشتی رایگان به عنوان یک حق اساسی برای همه رعایا. و لغو مجوز بیمارستان‌های خصوصی و منع سرمایه‌گذاری در زمینه پزشکی.

- فعال کردن نقش پیشگیری قبل از درمان، از طریق کمپین‌های آگاهی‌رسانی و مبارزه با پشه.

- بازسازی وزارت بهداشت برای اینکه مسئول زندگی مردم باشد، نه فقط یک نهاد اداری.

- اتخاذ یک نظام سیاسی که زندگی انسان را بالاتر از منافع اقتصادی و سیاسی قرار دهد.

- قطع ارتباط با سازمان‌های جنایتکار و مافیای دارو.

در تاریخ مسلمانان، بیمارستان‌ها برای خدمت رایگان به مردم برپا می‌شدند و با کفایت بالا اداره می‌شدند و از بیت المال تأمین مالی می‌شدند، نه از جیب مردم. مراقبت‌های بهداشتی بخشی از مسئولیت دولت بود، نه منتی و نه تجارتی.

آنچه امروز در سودان از شیوع همه‌گیری‌ها و غیاب دولت از صحنه رخ می‌دهد، هشداری خطرناک است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. خواسته اصلی فقط فراهم کردن بندول نیست، بلکه ایجاد یک دولت رفاه واقعی است که به زندگی انسان اهمیت می‌دهد و ریشه‌های بحران را درمان می‌کند، نه علائم آن را، دولتی که به ارزش انسان و زندگی او و هدفی که برای آن خلق شده است، یعنی عبادت خداوند یکتا، آگاه باشد. و دولت اسلامی تنها دولتی است که قادر به رسیدگی به مسائل مراقبت‌های بهداشتی از طریق نظام بهداشتی است که جز در سایه دولت خلافت راشده دوم بر منهاج نبوت که به زودی به اذن خدا برپا می‌شود، قابل اجرا نیست.

﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یُحْیِیکُمْ﴾

نوشته شده برای رادیو دفتر رسانه‌ای مرکزی حزب التحریر

حاتم العطار - ایالت مصر

شرف همصحبتی با ابی اسامه، احمد بکر (هزیم) رحمه الله

شرف همصحبتی با ابی اسامه، احمد بکر (هزیم) رحمه الله

در صبحگاه بیست و دوم ربیع الاول ۱۴۴۷ هجری قمری مصادف با چهاردهم سپتامبر ۲۰۲۵ میلادی، در سن نزدیک به هشتاد و هفت سالگی، احمد بکر (هزیم)، از پیشگامان حزب التحریر، به جوار پروردگارش شتافت. سالیان متمادی دعوت را حمل کرد و در راه آن زندان طولانی و شکنجه های سخت را تحمل کرد، اما به فضل و یاری خداوند، نه سست شد و نه ضعیف شد و نه تغییر کرد و نه تبدیل نمود.

در دهه هشتاد در سوریه در دوران حکومت حافظ مقبور سال های طولانی را به صورت مخفیانه سپری کرد تا اینکه به همراه جمعی از جوانان حزب التحریر در سال 1991 توسط استخبارات هوایی دستگیر شد تا زیر نظر جنایتکاران علی مملوک و جمیل حسن، سخت ترین انواع شکنجه را ببیند، به طوری که کسی که بعد از یک دور بازجویی از ابی اسامه و برخی از رفقایش وارد اتاق بازجویی شد، به من خبر داد که تکه های گوشت پراکنده و خون روی دیوارهای اتاق بازجویی را دیده است.

بعد از بیشتر از یک سال در سلول های انفرادی شعبه استخبارات هوایی در مزه، او به همراه بقیه همکارانش به زندان صیدنایا منتقل شد تا بعداً به ده سال زندان محکوم شود، که هفت سال آن را با صبر و احتساب سپری کرد و سپس خداوند به او فرج داد.

پس از خروج از زندان، مستقیماً به حمل دعوت ادامه داد و این روند تا زمانی که دستگیری جوانان حزب آغاز شد و صدها نفر را در سوریه در اواسط ماه 12 سال 1999 شامل شد، ادامه یافت، به طوری که خانه او در بیروت مورد یورش قرار گرفت و ربوده شد تا به شعبه استخبارات هوایی در فرودگاه مزه منتقل شود تا مرحله جدیدی از شکنجه های وحشتناک آغاز شود. با وجود سن بالایش به یاری خدا صبور، ثابت قدم و محتسب بود.

پس از تقریباً یک سال، دوباره به زندان صیدنایا منتقل شد تا در دادگاه امنیت دولت محاکمه شود و متعاقباً به مدت ده سال محکوم شد که خداوند مقدر کرد تقریباً هشت سال از آن را سپری کند و سپس خداوند به او فرج داد.

من سال 2001 یک سال کامل را با او در زندان صیدنایا گذراندم، بلکه در خوابگاه پنجم (الف) سمت چپ طبقه سوم کاملاً در کنارش بودم، او را عموی عزیز خطاب می کردم.

با هم غذا می خوردیم و در کنار هم می خوابیدیم و فرهنگ و افکار را مطالعه می کردیم. از او فرهنگ را به دست آوردیم و از او صبر و ثبات را آموختیم.

او بخشنده، دوستدار مردم و مشتاق جوانان بود و در آنها اعتماد به پیروزی و نزدیکی تحقق وعده خدا را می کاشت.

او حافظ کتاب خدا بود و هر شب و روز آن را می خواند و بیشتر شب را به عبادت می گذراند و چون سپیده دم نزدیک می شد، مرا تکان می داد تا برای نماز شب و سپس نماز فجر بیدار شوم.

من از زندان خارج شدم و سپس در سال 2004 دوباره به آن بازگشتم، و ما در اوایل سال 2005 دوباره به زندان صیدنایا منتقل شدیم، تا دوباره با کسانی که هنگام خروج اول ما در پایان سال 2001 در زندان باقی مانده بودند، ملاقات کنیم، و عموی عزیز ابو اسامه احمد بکر (هزیم) رحمه الله نیز در میان آنها بود.

مدت های طولانی در مقابل خوابگاه ها قدم می زدیم تا دیوارهای زندان و میله های آهنی و دوری از خانواده و عزیزان را با او فراموش کنیم، چگونه نه، در حالی که او سال های طولانی را در زندان سپری کرد و آنچه را که سپری کرد!

و با وجود نزدیکی من به او و همراهی با او در دوره های طولانی، هرگز او را ندیدم که غر بزند یا شکایت کند، انگار که در زندان نیست، بلکه در خارج از دیوارهای زندان پرواز می کند. با قرآنی که در بیشتر اوقات تلاوت می کند پرواز می کند، با دو بال اعتماد به وعده خدا و بشارت رسولش ﷺ به پیروزی و تمکین پرواز می کند.

ما در تاریک ترین شرایط و سخت ترین شرایط به روز پیروزی بزرگ چشم دوخته بودیم، روزی که بشارت رسولمان ﷺ محقق شود «سپس خلافت بر منهاج نبوت خواهد بود». مشتاق بودیم زیر سایه خلافت و پرچم عقاب گرد هم آییم. اما خداوند مقدر کرد که از سرای شقاوت به سرای جاودانگی و بقا کوچ کنی.

از خداوند می خواهیم که در فردوس اعلی باشی و کسی را نزد خدا تزکیه نمی کنیم.

عموی عزیز ما، ابا اسامه:

از خداوند می خواهیم که تو را مشمول رحمت واسعه خود قرار دهد و در بهشت ​​های وسیع خود جای دهد و تو را با صدیقان و شهدا قرار دهد و به خاطر آزاری و عذابی که دیدی، درجات عالی در بهشت ​​را به تو پاداش دهد، و از خداوند متعال می خواهیم که ما را با رسولمان ﷺ بر سر حوض و در قرارگاه رحمتش گرد هم آورد.

تسلیت ما این است که تو به نزد مهربان ترین مهربانان می روی و جز آنچه خدا را خشنود می کند نمی گوییم، ما از آن خداییم و به سوی او باز می گردیم.

نوشته شده برای رادیو دفتر مطبوعاتی مرکزی حزب التحریر

ابو صطیف جیجو