با حدیث شریف
ادب اول از آداب امر به معروف و نهی از منکر – مدارا
به همه شما شنوندگان عزیز در هر مکان، در قسمت جدیدی از برنامه خود "با حدیث شریف" خوش آمد می گوییم و با بهترین درود شروع می کنیم، پس سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد
از عایشه روایت شده است که گفت: گروهی از یهودیان از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم اجازه ورود خواستند و گفتند: السام علیکم. عایشه گفت: بلکه السام و لعنت بر شما باد. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «ای عایشه! همانا خداوند مدارا را در همه امور دوست دارد»، او گفت: آیا نشنیدی چه گفتند؟ فرمود: «گفتم: و علیکم». مسلم روایت کرده است و در روایتی: «ای عایشه! همانا خداوند مهربان است و مهربانی را دوست دارد. و بر مدارا چیزی می دهد که بر خشونت نمی دهد. و نه آنچه را که به غیر آن می دهد». و در روایتی دیگر: «همانا مدارا در چیزی نباشد جز اینکه آن را بیاراید، و از چیزی برداشته نشود جز اینکه آن را زشت کند».
شنوندگان گرامی
مدارا یعنی نرمی در گفتار و ملایمت در رفتار. پس کسی که امر به معروف و نهی از منکر می کند باید در گفتارش مهربان باشد و در آن نرمی کند و فحاشی نکند، بلکه الفاظ مؤدبانه ای را برگزیند که تأثیر خوبی در دل ها داشته باشد، زیرا سخن نیکو کلید دل هاست. اگر این فایده ای نداشت، جایز است که به شدت، ترساندن و تهدید روی آورد.
نووی فصلی را در کتاب (الأذکار) ذکر کرده است، در این که برای آمر به معروف و ناهی از منکر و هر مؤدبی جایز است که به کسی که در این مورد با او صحبت می کند بگوید: وای بر تو، ای ناتوان، ای کم توجه به خود، یا ای ستمگر به خود، و در این مورد احادیثی را آورده است، از جمله: حدیث عدی بن حاتم که در صحیح مسلم ثابت است: مردی نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم خطبه خواند و گفت: هر کس از خدا و رسولش اطاعت کند، هدایت یافته است، و هر کس از آن دو نافرمانی کند، گمراه شده است. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «چه خطیب بدی هستی، بگو: و هر کس از خدا و رسولش نافرمانی کند». و در آن حدیث جابر بن عبدالله را روایت کرده است: برده ای از حاطب آمد و از حاطب شکایت کرد و گفت: ای رسول خدا! حاطب وارد آتش می شود. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «دروغ گفتی، وارد آن نمی شود، زیرا در بدر و حدیبیه حاضر بوده است». و در آن سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را برای صاحب شتر قربانی ذکر کرده است: «وای بر تو، سوارش شو». و سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به ذی الخویصره: «وای بر تو، اگر من عدالت نکنم، چه کسی عدالت می کند».
در (العواصم و القواصم) محمد بن ابراهیم وزیر یمانی آمده است: "بدان که زجر و ترساندن با الفاظ تند چهار شرط دارد: دو شرط در مباح بودن، و آن دو عبارتند از: اینکه فرد مورد زجر در گفتار یا کردارش بر حق نباشد، و اینکه فرد زجر کننده در گفتارش دروغگو نباشد، پس به کسی که مرتکب مکروهی شده است نگوید: ای نافرمان، و به کسی که مرتکب گناهی شده است که بزرگ بودنش معلوم نیست نگوید: ای فاسق، و به صاحب فسق (از مسلمانان) نگوید: ای کافر، و مانند آن. و دو شرط در مستحب بودن، و آن دو عبارتند از: اینکه گوینده گمان کند که شدت به پذیرش حق از سوی خصم نزدیک تر است، یا به وضوح دلیل بر او، و اینکه آن را با نیت درست انجام دهد، و آن را فقط به خاطر انگیزه طبیعت انجام ندهد".
مدارا به ویژه با پدر و مادر واجب است. زیرا خداوند متعال می فرماید: (به آن دو اف مگو و بر آن دو بانگ مزن و با آن دو سخنی نیکو بگو). امام احمد بن حنبل گفت: "اگر پدرش را بر کاری ببیند که آن را ناپسند می دارد، بدون خشونت و بدی به او یاد دهد و در گفتار با او درشتی نکند، وگرنه او را رها کند، و پدر مانند بیگانه نیست. و در روایتی از یعقوب بن یوسف گفت: اگر پدر و مادرش شراب می فروختند، از غذایشان نمی خورد و از نزدشان بیرون می رفت. و در روایتی از ابراهیم بن هانی گفت: اگر پدر و مادری داشته باشد که تاکستانی دارند که انگورش را می فشارند و آن را شراب می کنند و به او می نوشانند، به آنها امر و نهی کند، و اگر قبول نکردند، از نزدشان بیرون رود و با آنها مسکن نکند. ابوبکر این را در زاد المسافر ذکر کرده است". و از عبدالله بن عمرو بن عاص روایت شده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «از گناهان کبیره این است که مرد به پدر و مادرش دشنام دهد. گفتند: ای رسول خدا! آیا مرد به پدر و مادرش دشنام می دهد؟ فرمود: آری، به پدر مرد دشنام می دهد، پس به پدرش دشنام می دهد، و به مادرش دشنام می دهد، پس به مادرش دشنام می دهد».
پس پسر، پدر و مادرش را با مدارا و نرمی امر به معروف و نهی از منکر می کند، و برای او جایز نیست که با آنها خشونت کند یا با آنها از زور استفاده کند.
شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر با حدیث نبوی دیگر، شما را در پناه خداوند می گذاریم و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته.