مع الحدیث الشریف "الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ"
نُحَيِّيْكُمْ جميعاً أيُّها الأحبةُ المستمعونَ في كُلِّ مَكَانٍ في حَلْقَةٍ جديدةٍ منْ برنامَجِكُمْ: مَعَ الْحدیثِ الشریفِ، ونبدأُ بِخَیْرِ تحیةٍ فالسلامُ علیکُمْ ورحمةُ اللهِ وبرکاتُهُ
عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ جاء في تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي
قَوْلُهُ: (الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ)
الْمُخُّ بِالضَّمِّ نَقِيُّ الْعَظْمِ وَالدِّمَاغِ وَشَحْمَةُ الْعَيْنِ وَخَالِصُ كُلِّ شَيْءٍ, وَالْمَعْنَى أَنَّ الدُّعَاءَ لُبُّ الْعِبَادَةِ وَخَالِصُهَا لِأَنَّ الدَّاعِيَ إِنَّمَا يَدْعُو اللَّهَ عِنْدَ اِنْقِطَاعِ أَمَلِهِ مِمَّا سِوَاهُ وَذَلِكَ حَقِيقَةُ التَّوْحِيدِ وَالْإِخْلَاصِ وَلَا عِبَادَةَ فَوْقَهُمَا. قَالَ اِبْنُ الْعَرَبِيِّ: وَبِالْمُخِّ تَكُونُ الْقُوَّةُ لِلْأَعْضَاءِ فَكَذَا الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ بِهِ تَتَقَوَّى عِبَادَةُ الْعَابِدِينَ فَإِنَّهُ رُوحُ الْعِبَادَةِ. قَالَ بَعْضُ الْمُفَسِّرِينَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: {إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي} أَيْ عَنْ دُعَائِي
مستمعینا الکرام:
دعا سؤال بنده از پروردگارش است. آیات کریمه و احادیث نبوی شریف که ترغیب و تشویق به دعا میکنند، فراوان است، از جمله فرموده خداوند متعال: و هنگامی که بندگان من از تو درباره من بپرسند، [بگو:] من نزدیکم، دعوت دعا کننده را هنگامی که مرا بخواند پاسخ می دهم، و فرموده خداوند متعال: آیا کسی هست که درمانده را اجابت کند چون او را بخواند و گزند را برطرف سازد و شما را جانشینان [دیگران در] زمین قرار دهد؟ و فرموده پیامبر صلی الله علیه وسلم: هیچ مسلمانی نیست که دعایی کند که در آن گناه و قطع رحم نباشد، مگر اینکه خداوند به سبب آن یکی از سه چیز را به او عطا می کند: یا اینکه دعایش را برایش تعجیل می کند، یا اینکه آن را برایش در آخرت ذخیره می کند، یا اینکه بدی ای مانند آن را از او دور می کند.
پس برای مسلمان مستحب است که در خوشی و ناخوشی، در پنهان و آشکار، خداوند سبحانه را بخواند، تا به ثواب خداوند متعال دست یابد، زیرا در دعا اظهار خضوع و نیازمندی به خداوند عزوجل است.
شاید برخی بپرسند، چرا با وجود این همه دعا، فلسطین یا عراق آزاد نشد! چرا خداوند یهود را خشم نمی گیرد، با وجود اینکه ما صبح و شب بر آنها نفرین می کنیم! چرا خداوند از آمریکا و انگلیس انتقام نگرفت! چرا خداوند سبحانه این گرانی و فقر و پراکندگی را از ما دور نمی کند، در حالی که ما بدون خستگی او را می خوانیم! چرا خداوند سبحانه این وضعیتی را که در آن هستیم تغییر نمی دهد، و ما همیشه می گوییم: "خدا این وضعیت را تغییر دهد" "و می گوییم خدا گشایشی ایجاد کند"!
مستمعین گرامی، باید دانست که دعا بدون سببش چیزی را ایجاد نمی کند، وگرنه حبیب القلوب صلی الله علیه وسلم سزاوارترین مردم به این امر بود، و خداوند سبحانه بدون عمل یا تلاشی او را یاری می کرد. پس اگر واقعاً می خواهیم فلسطین و عراق و غیره را آزاد کنیم، و می خواهیم یهود را از سرزمینمان بیرون کنیم، و می خواهیم آنچه را که در آن هستیم تغییر دهیم، باید با الگوگیری از رسول حبیب صلی الله علیه وسلم، به طور جدی عمل کنیم.
اما هدف از دعا، به دست آوردن ثواب با امتثال امر خداوند عزوجل است، پس آن عبادتی از عبادات است، همانطور که نماز عبادت است و روزه عبادت است، همچنین دعا عبادت است، پس مومن دعا می کند و از خداوند سبحانه برآورده شدن نیازش یا سایر دعاهای مربوط به دنیا و آخرت را می خواهد، تا ثواب او را به دست آورد و از اوامرش اطاعت کند.
و در پایان سخن پیامبر صلی الله علیه وسلم را یادآور می شویم: (قسم به کسی که جانم در دست اوست، باید امر به معروف و نهی از منکر کنید، وگرنه نزدیک است که خداوند عذابی از جانب خود بر شما بفرستد، سپس او را بخوانید و او شما را اجابت نکند)
مستمعین گرامی
و تا زمانی که شما را با حدیث نبوی دیگری ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا می سپاریم و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته.