مع الحدیث الشریف - الحاجة للمال من أجل الحیاة
مع الحدیث الشریف - الحاجة للمال من أجل الحیاة

نحییکم جمیعا أیها الأحبة المستمعون فی کل مکان، فی حلقة جدیدة من برنامجکم "مع الحدیث الشریف" ونبدأ بخیر تحیة، فالسلام علیکم ورحمة الله وبركاته

0:00 0:00
Speed:
September 19, 2025

مع الحدیث الشریف - الحاجة للمال من أجل الحیاة

مع الحدیث الشریف

الحاجة للمال من أجل الحیاة

نحییکم جمیعا أیها الأحبة المستمعون فی کل مکان، فی حلقة جدیدة من برنامجکم "مع الحدیث الشریف" ونبدأ بخیر تحیة، فالسلام علیکم ورحمة الله وبركاته

روى ابنُ أبی شیبةَ فی مُصَنَّفِهِ قال:

أنبأنا یزیدُ بنُ هارونَ قال أخبرنا الأصْبَغُ بنُ زیدٍ الوَرَّاقُ قال أنبأنا أبو الزاهریةِ عن کُثَیِّرِ بنِ مُرَّةَ الحضرمیِّ عن ابنِ عمرَ عن النبیِّ علیه السلامُ قال: "من احتکر طعاماً أربعین لیلة فقد برئ من الله وبرئ الله منه، أّیُّمَا أهلِ عَرْصَةٍ ظل فیهم امْرُؤٌ جائعٌ فقد برئت منهم ذمة الله". 

مستمعینا الکرام:

إن الله قد کلف الفرد بالنفقة على نفسه وأهله, فإن لم یملک ما ینفقه وجب علیه العمل لکسب قوته وقوت عیاله, فإن لم یجد عملاً وجب على الدولة أن توفر له العمل المناسب فالدولة ممثلة بالخلیفة هی الراعی وهی مسؤولة عن رعیتها، لقوله علیه السلام: "والإمام الذی على الناس راع وهو مسؤول عن رعیته" 

لكن هناك حالات لا يستطيع فيها الإنسان العمل بسبب المرض أو الهرم  أو أي سبب آخر ...أو لعله يعمل لكن ما يكسبه لا يكفي لاحتياجاته الأساسية، إن مثل هذا الإنسان يستحق أن يعطى من المال ما يشبع حاجاته الأساسية إشباعا كليا .....وهذا فرض على من أوجب عليهم الشرع الإنفاق عليه من أقربائه, فإن لم يوجدوا أو وجدوا ولكن كانوا غير قادرين على النفقة عليه انتقل الفرض إلى المسلمين جميعاً الأقرب فالأقرب وتنوب الدولة عن المسلمين جميعاً في أداء حقوق هؤلاء الفقراء والمساكين وابن السبيل ومن هو على شاكلتهم، فتنفق عليهم الدولة من بيت المال، وإنَّ حقهم لا يقف عند أموال الدولة من خراج وغنائم وغيرها .....بل في الزكاة وفي أموال الملكية العامة.

فإن قصرت الدولة في رعاية هؤلاء وقصر المسلمون في محاسبتها وفي كفالة المحتاجين (مع أن هذا الأمر مستبعدٌ) لكنه يبقى احتمالاً وارداً؛ حينها كان لهذا المحتاج أن يأخذ ما يقيم أوده من أي مكان يجده حلالاً طيباً سواء أكان ملكا لأفراد أم ملكا للدولة ولا يحتاج إلى إذن, فالعيش سبب من أسباب الحصول على المال لأنه على المال يتوقف بقاء الإنسان على قيد الحياة. 

ويشهد لهذا الحديث الحديثُ الآخر: ما آمن به من بات شبعان وجاره جائع إلى جنبه وهو يعلم. رواه ابن أبي شيبة والبزار والطبراني وحسنه الألبانيُّ.

مستمعینا الکرام، وإلى حین أن نلقاكم مع حدیث نبوی آخر، نترککم فی رعاية الله، والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.

TITLE: با حدیث شریف - نیاز به پول برای زندگی EXCERPT: به همه شما شنوندگان گرامی در هر کجا که هستید در یک قسمت جدید از برنامه شما "با حدیث شریف" خوش آمد می گوییم و با بهترین سلام آغاز می کنیم، درود و رحمت خداوند بر شما باد CONTENT:

با حدیث شریف

نیاز به پول برای زندگی

به همه شما شنوندگان گرامی در هر کجا که هستید در یک قسمت جدید از برنامه شما "با حدیث شریف" خوش آمد می گوییم و با بهترین سلام آغاز می کنیم، درود و رحمت خداوند بر شما باد

ابن ابی شیبه در مصنف خود روایت کرده است که گفت:

یزید بن هارون به ما خبر داد و گفت: اصبغ بن زید الوراق به ما خبر داد و گفت: ابوالزاهریه از کثیر بن مره حضرمی از ابن عمر از پیامبر -صلی الله علیه و آله و سلم- به ما خبر داد که فرمود: "هرکس چهل شب طعام احتکار کند، از خدا بیزار است و خدا از او بیزار است و هر اهل سرزمینی که فردی گرسنه در میان آنها بماند، پیمان خدا از آنها بریده است."

شنوندگان گرامی:

خداوند فرد را مکلف کرده است که از خود و خانواده اش انفاق کند، پس اگر آنچه را که انفاق می کند نداشته باشد، باید برای به دست آوردن قوت خود و خانواده اش کار کند و اگر کاری پیدا نکرد، دولت باید کار مناسبی برای او فراهم کند، زیرا دولت به نمایندگی از خلیفه، سرپرست است و در قبال رعیت خود مسئول است، به دلیل فرموده پیامبر -صلی الله علیه و آله و سلم-: "امام که بر مردم است، سرپرست است و در قبال رعیت خود مسئول است."

اما مواردی وجود دارد که انسان به دلیل بیماری یا پیری یا هر دلیل دیگری قادر به کار نیست... یا شاید کار می کند اما درآمدش برای نیازهای اولیه اش کافی نیست، چنین انسانی شایسته است که به او آنقدر پول داده شود که نیازهای اولیه اش را به طور کامل برطرف کند ..... و این بر کسانی که شرع انفاق بر آنان را واجب کرده است، از بستگانش فرض است، پس اگر یافت نشدند یا یافت شدند اما قادر به انفاق بر او نبودند، این فرض به همه مسلمانان نزدیکتر به نزدیکتر منتقل می شود و دولت از طرف همه مسلمانان در ادای حقوق این فقرا و مساکین و در راه ماندگان و امثال آنان جانشین می شود و دولت از بیت المال بر آنان انفاق می کند، و حق آنان تنها به اموال دولت از خراج و غنائم و غیره محدود نمی شود ..... بلکه در زکات و در اموال مالکیت عمومی نیز می باشد.

پس اگر دولت در رسیدگی به این افراد کوتاهی کرد و مسلمانان در حسابرسی و کفالت نیازمندان کوتاهی کردند (با اینکه این امر بعید است) اما همچنان احتمالی وجود دارد؛ در این صورت این نیازمند می تواند آنچه را که نیازهایش را برطرف می کند از هر جایی که آن را حلال و پاک می یابد، چه ملک افراد باشد و چه ملک دولت، بردارد و نیازی به اجازه ندارد، زیرا زندگی دلیلی برای به دست آوردن پول است، زیرا بقای انسان به زندگی وابسته است.

و این حدیث، گواه حدیث دیگری است: به من ایمان نیاورده است کسی که سیر بخوابد و همسایه اش در کنارش گرسنه باشد و او بداند. ابن ابی شیبه و بزار و طبرانی آن را روایت کرده اند و آلبانی آن را حسن دانسته است.

شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر با حدیث نبوی دیگر، شما را به امان خدا می سپاریم، درود و رحمت خداوند بر شما باد.

More from فقه

مع الحدیث الشریف - أتدرون من المفلس

با حدیث شریف

آیا می دانید ورشکسته کیست؟

درود خدا بر شما شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر، دیدار با شما و برنامه ما با حدیث شریف تجدید می شود، و بهترین چیزی که برنامه خود را با آن آغاز می کنیم، درود اسلام است، پس سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد

در مسند احمد - بَاقِی مُسْنَدِ الْمُکْثِرِین - آمده است که ورشکسته امت من کسی است که روز قیامت با روزه و نماز و زکات می آید و در حالی می آید که به این دشنام داده و به آن تهمت زده و مال این را خورده است.

  حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ زُهَیْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنْ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ "هَلْ تَدْرُونَ مَنْ الْمُفْلِسُ" قَالُوا الْمُفْلِسُ فِینَا یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ لَا دِرْهَمَ لَهُ وَلَا مَتَاعَ قَالَ "إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِی مَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِصِیَامٍ وَصَلَاةٍ وَزَکَاةٍ وَیَأْتِی قَدْ شَتَمَ عِرْضَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَکَلَ مَالَ هَذَا فَیُقْعَدُ فَیَقْتَصُّ هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِیَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْضِیَ مَا عَلَیْهِ مِنْ الْخَطَایَا أُخِذَ مِنْ خَطَایَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَیْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِی النَّارِ"

این حدیث مانند سایر احادیث مهمی است که باید معنای آن را فهمید و درک کرد، زیرا برخی از مردم هستند که با وجود نماز و روزه و زکات، ورشکسته هستند، زیرا به این دشنام داده، به آن تهمت زده، مال این را خورده، خون این را ریخته و این را زده است.

و ورشکستگی او به این صورت است که از حسناتش که سرمایه اوست گرفته می شود و به این داده می شود و به آن بهای تهمت و دشنام و ضربه اش را می پردازد و بعد از اینکه حسناتش تمام شد قبل از اینکه بدهی هایش را بپردازد از گناهان آنها گرفته می شود و بر او انداخته می شود و سپس در آتش انداخته می شود.

و هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از یاران خود پرسید: آیا می دانید ورشکسته کیست؟ معنای آیا می دانید از درایت است و درایت علم به باطن امور است، آیا می دانید یعنی آیا می دانید ورشکسته واقعی کیست؟ این گفته حضرت علی کرم الله وجهه را تایید می کند: «غنا و فقر بعد از عرضه بر خداست» وقتی این سوال از آنها پرسیده شد، آنها با توجه به تجربیات خود پاسخ دادند، ورشکسته در میان ما کسی است که نه درهم دارد و نه متاعی، این ورشکسته از نظر یاران رسول خداست، پس حضرت فرمود: نه،....قَالَ: إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِی مَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِصِیَامٍ وَصَلَاةٍ وَزَکَاةٍ...

و این گفته حضرت عمر را تایید می کند: هر کس بخواهد روزه بگیرد و هر کس بخواهد نماز بخواند اما این استقامت است، زیرا نماز و روزه و حج و زکات اینها عباداتی هستند که انسان ممکن است آنها را انجام دهد و در نفس خود اخلاص داشته باشد، و ممکن است از روی نفاق انجام دهد، اما مرکز ثقل این است که بر امر خدا منطبق شود.

از خدا می خواهیم که ما را بر حق ثابت قدم بدارد و ما را از بندگان متقی خود قرار دهد و بدی های ما را به خوبی ها تبدیل کند و روز عرضه بر او ما را رسوا نکند، آمین.

شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر و حدیث نبوی دیگر، شما را به خدا می سپاریم که امانت هایش را ضایع نمی کند، و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.

نوشته شده برای رادیو 

عفراء تراب

مع الحدیث الشریف - المنافقون وأعمالهم الشریرة

مع الحدیث الشریف

المنافقون وأعمالهم الشریرة

نحییکم جمیعا أیها الأحبة فی کل مکان، فی حلقة جدیدة من برنامجکم "مع الحدیث الشریف" ونبدأ بخیر تحیة، فالسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

عن بریدة رضی الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله علیه وسلم‏:‏ ‏"‏لَا تَقُولُوا لِلْمُنَافِقِ سَیِّدٌ فَإِنَّهُ إِنْ یَکُ سَیِّدًا فَقَدْ أَسْخَطْتُمْ رَبَّکُمْ عَزَّ وَجَلَّ‏"‏‏.‏ ‏رواه أبو داود بإسناد صحیح‏.

أیها المستمعون الکرام

إن خیر الکلام کلام الله تعالى، وخیر الهدی هدی نبیه محمد بن عبد الله علیه الصلاة والسلام، أما بعد، 

إن هذا الحدیث الشریف یرشدنا إلى کیفیة التعامل مع المنافقین الذین نعلمهم، حیث کان الرسول صلى الله علیه وسلم هو الوحید الذی یعلم المنافقین کلهم بأسمائهم، ولکن نحن یمکننا أن نعلم بعضهم من صفاتهم، کالذین أرشد إلیهم القرآن بأنهم یقومون بالفروض بتکاسل على مضض، وکالذین یکیدون للإسلام والمسلمین ویشجعون الفتن ویفسدون فی الأرض ویحبون أن تشیع الفاحشة بالدعوة إلیها وحمایتها ورعایتها، وکالذین یقولون الکذب على الإسلام والمسلمین... وغیرهم ممن اتصفوا بالنفاق. 

لذلک علینا أن ندرک ما حسّنه الشرع وما قبحّه، حتى نعرف المنافق من المخلص، فنتخذ الإجراء المناسب تجاهه. لا یجب أن نأمن جانب من یفعل ما یخالف الشرع وهو یظهر أنه یفعل ما یفعله حرصاً على الإسلام والمسلمین، ویجب أن لا نسیر خلفه ولا نؤیده، ولا حتى أقل من ذلک بأن نصفه بسید، وإلا سخط الله سبحانه وتعالى علینا.

علینا نحن المسلمین أن نکون أکثر الناس حرصاً على الإسلام والمسلمین، ولا نترک لمنافق مدخلاً على دیننا وأهلنا، فهم من أخطر ما قد نواجهه هذه الأیام لکثرتهم وتعدد وجوههم. علینا استحضار المیزان الشرعی لقیاس أعمال من یدّعی الإسلام، فالإسلام لنا وقاء من مثل هؤلاء الأشرار. 

الله نسأل أن یحفظ أمتنا من أمثال هؤلاء المجرمین، وأن یرشدنا إلى الطریق المستقیم والمیزان الصحیح الذی نقیس به سلوک الناس فنبتعد عمن لا یحبهم الله، اللهم آمین. 

أحبتنا الکرام، وإلى حین أن نلقاکم مع حدیث نبوی آخر، نترککم فی رعایة الله، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

کتبه للإذاعة: د. ماهر صالح