با حدیث شریف
جزیه
به همه شما ای شنوندگان گرامی در هر کجا که هستید در حلقه جدیدی از برنامه تان با حدیث شریف خوش آمد می گوییم و با بهترین تحیت آغاز می کنیم، پس سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد.
از ابن شهاب روایت است که گفت: به من رسید که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از مجوسیان بحرین جزیه گرفت.
شنوندگان گرامی:
جزیه مالی است مخصوص که از غیر مسلمانان اهل ذمه گرفته می شود و آنان اهل کتاب مطلقاً، مشرکان غیر عرب و سایر کفار هستند. خداوند متعال فرمود: «با کسانی که به خدا و روز آخرت ایمان نمی آورند و آنچه را خدا و رسولش حرام کرده اند حرام نمی دانند و به دین حق نمی گروند، از کسانی که کتاب به آنان داده شده است بجنگید تا با خضوع و تواضع جزیه دهند (29)». از قیس بن مسلم از حسن بن محمد روایت شده است که گفت: «رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به مجوسیان هجر نامه نوشت و آنان را به اسلام دعوت کرد، پس هر کس اسلام آورد از او پذیرفته شد و هر کس نپذیرفت، جزیه بر او مقرر گردید، به این شرط که ذبیحه او خورده نشود و با زن او ازدواج نشود». ابوعبید آن را روایت کرده است. و از جعفر بن محمد از پدرش روایت شده است که گفت: عمر گفت: نمی دانم با مجوسیان چه کنم، آنان اهل کتاب نیستند. پس عبدالرحمن بن عوف گفت: شنیدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: «با آنان مانند اهل کتاب رفتار کنید». ابوعبید آن را روایت کرده است. و از طریق ابن شهاب روایت کرده است: «که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از مجوسیان هجر جزیه گرفت» و عمر از مجوسیان فارس جزیه گرفت و هیچ یک از صحابه بر او انکار نکردند. و عثمان از بربرها جزیه گرفت و هیچ یک از صحابه بر او انکار نکردند. اما از مشرکان عرب صلح و ذمه پذیرفته نمی شود، بلکه به اسلام دعوت می شوند، پس اگر اسلام آوردند رها می شوند و اگر نه با آنان جنگیده می شود، خداوند متعال فرمود: (به سوی قومی که دارای نیروی شدیدی هستند دعوت می شوید، با آنان می جنگید یا اسلام می آورند) یعنی تا اینکه اسلام آورند. و آیه در مورد کسانی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با آنان می جنگید و آنان بت پرستان عرب بودند، پس دلالت می کند که اگر اسلام نیاورند با آنان جنگیده می شود. و نیز از طریق حسن روایت شده است که گفت: «رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم دستور داد که با عرب ها بر سر اسلام بجنگند و از آنان جز آن نپذیرند، و دستور داد که با اهل کتاب بجنگند تا با خضوع و تواضع جزیه دهند». ابوعبید گفت: همانا ما حسن را در اینجا اراده می کنیم که اهل اوثان از آنان هستند که اهل کتاب نیستند، اما کسی که از اهل کتاب بود رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از آنان پذیرفت و این در احادیث روشن است. و ثابت نشده است که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از هیچ یک از بت پرستان عرب جزیه گرفته باشد، و بعد از نزول آیه فتح و سوره توبه جز اسلام یا جنگ از آنان نپذیرفته است. و آنچه روایت شده است که از عرب جزیه گرفته است مانند اهل یمن و اهل نجران، همانا آن را از اهل کتاب نصاری و یهود گرفته است، و از بت پرستان عرب نگرفته است. و شایسته است که خلیفه برای کسی که از او جزیه می پذیرد، مقدار جزیه و زمان وجوب آن را بیان کند، و به آنان بفهماند که آن را فقط یک بار در هر سال از آنان می گیرد، و اینکه از ثروتمند این مقدار گرفته می شود، و از کسی که کمتر ثروتمند است این مقدار گرفته می شود، و از فقیر گرفته نمی شود، به دلیل فرموده خداوند متعال: (عن یدٍ) یعنی از روی توانایی، و اینکه از زنان و کودکان گرفته نمی شود، و جزیه از آنان گرفته نمی شود مگر از مرد بالغی که توانایی پرداخت آن را داشته باشد. از نافع از اسلم غلام عمر روایت است: «که عمر به فرماندهان سپاهیان نوشت که در راه خدا بجنگند، و جز با کسی که با آنان می جنگد نجنگند، و زنان و کودکان را نکشند، و جز کسی را که موی بر صورتش روییده است نکشند، و به فرماندهان سپاهیان نوشت که جزیه بگیرند، و آن را بر زنان و کودکان مقرر نکنند، و آن را جز بر کسی که موی بر صورتش روییده است مقرر نکنند». ابوعبید گفت: یعنی کسی که مو رویانده است. و گفت: «این حدیث اصل است در اینکه چه کسی جزیه بر او واجب است، و چه کسی جزیه بر او واجب نیست، آیا نمی بینی که آن را فقط بر مردان بالغ مقرر کرده است نه بر زنان و کودکان» و هیچ منکری بر عمر انکار نکرد پس اجماع بود. و این را آنچه در نامه پیامبر علیه السلام به معاذ در یمن آمده است تأیید می کند: «بر هر بالغی یک دینار است» پس بالغ را مخصوص کرد نه زن و کودک. و اما روایت: «بالغ و بالغه» پس نزد محدثان محفوظ نیست. و محفوظ و ثابت از آن همان حدیثی است که ذکری از بالغه در آن نیست. و بر فرض صحت ورود آن، همانا آن در اول اسلام بوده است، زیرا زنان و فرزندان مشرکان با مردانشان کشته می شدند، و این چنین بود سپس با عدم گرفتن رسول از زنان و کودکان نسخ شد، و بعد از او عمر بر آن جاری شد. و جزیه ای که گرفته می شود باید با خضوع آنان نسبت به حکم اسلام باشد. و خواری مذکور در آیه: (تا با خضوع و تواضع جزیه دهند (29)) این است که حکم اسلام بر آنان جاری شود، و چیزی از کفر خود را آشکار نکنند، و نه چیزی از آنچه در دین اسلام حرام است، و اینکه اسلام همواره در کشورها برتری داشته باشد، به دلیل فرموده او علیه السلام: «اسلام برتری دارد و چیزی بر آن برتری ندارد».
شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر با حدیث نبوی دیگر شما را به خدا می سپاریم و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
