مع الحدیث الشریف - المؤمن القوی خیر وأحب إلى الله

مع الحدیث الشریف

المؤمن القوی خیر وأحب إلى الله

نحییکم جمیعا أیها الأحبة المستمعون فی کل مکان فی حلقة جدیدة من برنامجکم مع الحدیث الشریف ونبدأ بخیر تحیة فالسلام علیکم ورحمة الله وبرکاتہ 

عن أبی هریرة قال:

قال رسول الله صلى الله علیه وسلم: "المؤمن القوی خیر وأحب إلى الله من المؤمن الضعیف وفی کل خیر احرص على ما ینفعک واستعن بالله ولا تعجز وإن أصابک شیء فلا تقل لو أنی فعلت کان کذا وکذا ولکن قل قدر الله وما شاء فعل فإن لو تفتح عمل الشیطان" 

جاء فی صحیح مسلم بشرح النووی

قوله صلى الله علیه وسلم: (المؤمن القوی خیر وأحب إلى الله من المؤمن الضعیف, وفی کل خیر)

والمراد بالقوة هنا عزیمة النفس والقریحة فی أمور الآخرة, فیکون صاحب هذا الوصف أکثر إقداما على العدو فی الجهاد, وأسرع خروجا إلیه وذهابا فی طلبه, وأشد عزیمة فی الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر, والصبر على الأذى فی کل ذلک، واحتمال المشاق فی ذات الله تعالى, وأرغب فی الصلاة والصوم والأذکار وسائر العبادات, وأنـشط طلبا لها، ومحافظة علیها, ونحو ذلک.

وأما قوله صلى الله علیه وسلم: (وفی کل خیر)

فمعناه فی کل من القوی والضعیف خیر لاشتراکهما فی الإیمان, مع ما یأتی به الضعیف من العبادات. 

قوله صلى الله علیه وسلم: (احرص على ما ینفعک واستعن بالله ولا تعجز) فمعناه احرص على طاعة الله تعالى, والرغبة فیما عنده, واطلب الإعانة من الله تعالى على ذلک, ولا تعجز, ولا تکسل عن طلب الطاعة، ولا عن طلب الإعانة.

قوله صلى الله علیه وسلم: (وإن أصابک شیء فلا تقل: لو أنی فعلت کان کذا وکذا، ولکن قل: قدر الله وما شاء فعل; فإن لو تفتح عمل الشیطان)

قال القاضی عیاض: قال بعض العلماء: هذا النهی إنما هو لمن قاله معتقدا ذلک حتما, وأنه لو فعل ذلک لم تصبه قطعا، فأما من رد ذلک إلى مشیئة الله تعالى بأنـه لن یصیبه إلا ما شاء الله, فلیس من هذا, واستدل بقول أبی بکر الصدیق رضی الله عنه فی الغار: (لو أن أحدهم رفع رأسه لرآنا). قال القاضی: وهذا لا حجة فیه لأنـه إنما أخبر عن مستقبل, ولیس فیه دعوى لرد قدر بعد وقوعه. قال: وکذا جمیع ما ذکره البخاری فی باب: (ما یجوز من اللو) کحدیث (لولا حدثان عهد قومک بالکفر لأتممت البیت على قواعد إبراهیم ولو کنت راجما بغیر بینة لرجمت هذه ولولا أن أشق على أمتی لأمرتهم بالسواک) وشبه ذلک, فکله مستقبل لا اعتراض فیه على قدر, فلا کراهة فیه; لأنـه إنما أخبر عن اعتقاده فیما کان یفعل لولا المانع, وعما هو فی قدرته، فأما ما ذهب فلیس فی قدرته. قال القاضی: فالذی عندی فی معنى الحدیث أن النهی على ظاهره وعمومه; لکنه نهی تنزیه, ویدل علیه قوله صلى الله علیه وسلم: (فإن لو تفتح عمل الشیطان) أی یلقی فی القلب معارضة القدر, ویوسوس به الشیطان. هذا کلام القاضی، قلت: وقد جاء من استعمال (لو) فی الماضی قوله صلى الله علیه وسلم: (لو استقبلت من أمری ما استدبرت ما سقت الهدی). وغیر ذلک. فالظاهر أن النهی إنما هو عن إطلاق ذلک فیما لا فائدة فیه, فیکون نهی تنزیه لا تحریم. فأما من قاله تأسفا على ما فات من طاعة الله تعالى, أو ما هو متعذر علیه من ذلک, ونحو هذا, فلا بأس به, وعلیه یحمل أکثر الاستعمال الموجود فی الأحادیث. والله أعلم  

مستمعینا الکرام

فلنحث أنفسنا ولنحرص على أن نکونَ من المؤمنینَ الأقویاءِ المُقبلینَ على طاعةِ اللهِ وأوامره والمُدبرینَ عن عصیانه ونواهی، متوکلینَ على اللهِ حقَّ توکله، راضین بقدره وحکمه

مستمعینا الکرام وإلى حین أن نلقاکم مع حدیث نبوی آخر نترککم فی رعاية الله والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاتہ.

با حدیث شریف

مؤمن قوی بهتر و دوست داشتنی تر نزد خداوند است

به همه شما شنوندگان عزیز در هر کجا که هستید در یک قسمت جدید از برنامه شما با حدیث شریف خوش آمد می گوییم و با سلام و رحمت و برکات خداوند آغاز می کنیم.

از ابوهریره روایت است که:

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: "مؤمن قوی بهتر و دوست داشتنی تر نزد خداوند است از مؤمن ضعیف و در هر خیری حریص باش بر آنچه به تو سود می رساند و از خداوند کمک بخواه و عاجز نشو و اگر چیزی به تو رسید نگو اگر من چنین می کردم چنین و چنان می شد، بلکه بگو تقدیر خداوند است و آنچه بخواهد انجام می دهد، زیرا اگر عمل شیطان را باز می کند."

در صحیح مسلم با شرح نووی آمده است

فرموده او صلی الله علیه وسلم: (مؤمن قوی بهتر و دوست داشتنی تر نزد خداوند است از مؤمن ضعیف، و در هر خیری)

منظور از قوت در اینجا اراده نفس و ذکاوت در امور آخرت است، پس صاحب این وصف بیشتر به سوی دشمن در جهاد پیش می رود و سریعتر به سوی آن بیرون می رود و در طلب آن می رود و در امر به معروف و نهی از منکر مصمم تر است و در همه اینها بر آزار صبر می کند و سختی ها را در راه خداوند متعال تحمل می کند و به نماز و روزه و اذکار و سایر عبادات راغب تر است و برای طلب آن فعال تر است و بر آن محافظت می کند و مانند آن.

و اما فرموده او صلی الله علیه وسلم: (و در هر خیری)

معنای آن این است که در هر یک از قوی و ضعیف خیری وجود دارد به دلیل اشتراک آنها در ایمان، با وجود عباداتی که ضعیف انجام می دهد.

فرموده او صلی الله علیه وسلم: (حریص باش بر آنچه به تو سود می رساند و از خداوند کمک بخواه و عاجز نشو) پس معنای آن این است که حریص باش بر اطاعت خداوند متعال و رغبت در آنچه نزد اوست و از خداوند متعال بر آن کمک بخواه و عاجز نشو و از طلب طاعت و از طلب کمک سستی نکن.

فرموده او صلی الله علیه وسلم: (و اگر چیزی به تو رسید نگو: اگر من چنین می کردم چنین و چنان می شد، بلکه بگو: تقدیر خداوند است و آنچه بخواهد انجام می دهد; زیرا اگر عمل شیطان را باز می کند)

قاضی عیاض گفت: بعضی از علما گفته اند: این نهی فقط برای کسی است که آن را به طور حتم معتقد باشد و اینکه اگر آن کار را انجام می داد قطعا به او نمی رسید، اما کسی که آن را به مشیت خداوند متعال برگرداند، به این معنا که جز آنچه خداوند بخواهد به او نمی رسد، از این دسته نیست، و به گفته ابوبکر صدیق رضی الله عنه در غار استدلال کرد: (اگر یکی از آنها سرش را بلند می کرد ما را می دید). قاضی گفت: این دلیل نیست زیرا او فقط از آینده خبر داده است و ادعایی برای رد یک قدر پس از وقوع آن وجود ندارد. گفت: و همچنین تمام آنچه بخاری در باب: (آنچه از اگر جایز است) ذکر کرده است، مانند حدیث (اگر قوم تو تازه از کفر روی گردانده بودند، خانه را بر اساس قواعد ابراهیم تمام می کردم و اگر می خواستم بدون دلیل سنگسار کنم، این زن را سنگسار می کردم و اگر بر امتم سخت نمی گرفتم، به آنها دستور می دادم مسواک بزنند) و مانند آن، همه آینده است و اعتراضی به قدر در آن نیست، پس کراهتی در آن نیست; زیرا او فقط از اعتقاد خود به آنچه اگر مانعی نبود انجام می داد خبر داده است و از آنچه در توان اوست، اما آنچه از دست رفته است در توان او نیست. قاضی گفت: آنچه در معنای حدیث به نظر من می رسد این است که نهی بر ظاهر و عمومیت آن است; اما نهی تنزیهی است، و فرموده او صلی الله علیه وسلم بر آن دلالت دارد: (اگر عمل شیطان را باز می کند) یعنی در قلب معارضه با قدر می اندازد، و شیطان با آن وسوسه می کند. این سخن قاضی است، من می گویم: و از استعمال (اگر) در گذشته فرموده او صلی الله علیه وسلم آمده است: (اگر از کار خود استقبال می کردم، آنچه را پشت سر گذاشتم، قربانی نمی کردم). و غیر از آن. ظاهر این است که نهی فقط از مطلق کردن آن در چیزی است که فایده ای در آن نیست، پس نهی تنزیهی است نه تحریمی. اما کسی که آن را از روی تأسف بر آنچه از اطاعت خداوند متعال فوت شده است می گوید، یا آنچه از آن بر او متعذر است، و مانند این، اشکالی ندارد، و بیشتر استعمال موجود در احادیث بر آن حمل می شود. و خداوند داناتر است.

شنوندگان گرامی

پس بیایید خودمان را تشویق کنیم و حریص باشیم بر اینکه از مؤمنان قوی باشیم که به اطاعت خداوند و اوامر او روی می آورند و از نافرمانی و نواهی او روی می گردانند، با توکل بر خداوند به حق توکل او، راضی به تقدیر و حکم او.

شنوندگان گرامی و تا زمانی که با حدیث نبوی دیگری با شما دیدار کنیم، شما را در پناه خداوند می گذاریم و السلام علیکم و رحمة الله و برکاتہ.