مع الحديث الشريف - الرِّكَازِ الْخُمْسُ
مع الحديث الشريف - الرِّكَازِ الْخُمْسُ

به همه شما شنوندگان عزیز در هر کجا که هستید، در قسمت جدید برنامه خود "مع الحديث الشريف" خوش آمد می گوییم و با بهترین سلام شروع می کنیم، سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما.

0:00 0:00
Speed:
June 20, 2025

مع الحديث الشريف - الرِّكَازِ الْخُمْسُ

مع الحديث الشريف

الرِّكَازِ الْخُمْسُ


به همه شما شنوندگان عزیز در هر کجا که هستید، در قسمت جدید برنامه خود "مع الحديث الشريف" خوش آمد می گوییم و با بهترین سلام شروع می کنیم، سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما.

نسائی در سنن کبری روایت کرده است:

قتيبه بن سعيد خبر داد: ابو عوانه از عبيدالله بن اخنس از عمرو بن شعيب از پدرش از جدش گفت: از رسول خدا صلى الله عليه وسلم درباره لقطه پرسيده شد، فرمود: "هر چه در راهی پر تردد یا در آبادی باشد، یک سال آن را اعلام کن، اگر صاحبش آمد، به او بده، وگرنه مال تو است، و آنچه در راهی پر تردد یا در آبادی نباشد، در آن و در رکاز خمس است."

حاشیه سندی شرح سنن نسائی قول او: در راهی مأتی کَ مَرمَی یعنی پیموده شده

فَعَرَّفها، امر از تعریف است

فإن جاء صاحبها: یعنی او مطلوب است

وإلا: یعنی اگر نیافت، مال تو است

سیوطی به نقل از ابن مالک در این سخن گفت: جواب شرط اول حذف شده است، و فعل شرط بعد از إلا حذف شده است، و مبتدأ از جمله جواب شرط دوم حذف شده است، و تقدیر آن این است: اگر صاحبش آمد، آن را می گیرد، و اگر نیامد، مال تو است.

ظاهر حدیث این است که یابنده آن را مطلقا مالک می شود، و ممکن است گفته شود: شاید سائل فقیر بوده است، و او بر حسب حالش به او پاسخ داده است، پس دلالت نمی کند که غنی مالک می شود، و در آن است که چه بسیار فقیری که غنی می شود، پس اطلاق در جواب جز در هنگام اطلاق حکم نیکو نیست، پس باید در آن تأمل کرد.

و إن لم یکن في طريق مأتي... تا آخر، خطابی گفت: یعنی عادی که صاحبش شناخته نمی شود.

و در رکاز با کسر راء و تخفیف کاف و آخر آن زای معجمه: از رَکَزَه یعنی آن را دفن کرد، و مراد: گنج جاهلی مدفون در زمین است، و همانا در آن خمس است به دلیل فراوانی نفع و سهولت گرفتن آن.

شنوندگان گرامی

این نوع دیگری از اعمال است که شرع آن را سبب تملک قرار داده است، این استخراج آنچه در باطن زمین است که حدیث به آن تصریح کرده است: و در رکاز خمس است، و رکاز همان طلای مدفون در زمین از زمان های قدیم است و آنچه امروزه آن را گنج می نامیم، پس هر کس آن را بیابد، چهار پنجم آن را حلال و گوارا بر اساس حکم شرع مالک می شود، اما خمس باقی مانده برای دولت است که آن را در خزانه قرار می دهد و بر اساس نظر و اجتهاد خلیفه در مصالح مسلمانان خرج می کند، و به رکاز ملحق می شود استخراج آنچه در باطن زمین از معادن است با دو شرط:

اول: اینکه مقدار آن محدود باشد، یعنی مقدار زیادی نسبت به فرد به حساب نیاید، یعنی از نوعی نباشد که تمام نشود.

دوم: اینکه زمینی که رکاز یا معدن از آن استخراج شده است، ملک او باشد یا ملک کسی نباشد مانند راه های بیرونی و بیابان ها و امثال آن، پس اگر معدنی با مقدار محدود باشد و آن را از زمین خود یا از زمینی که مالک ندارد استخراج کند، آن را مالک می شود.

اما اگر معدن استخراج شده مقدار نامحدودی داشته باشد، آن را به صورت فردی مالک نمی شود، بلکه ملکیت عمومی دارد، به دلیل آنچه ترمذی از ابیض بن حمال روایت کرده است که به سوی رسول خدا صلی الله علیه وسلم رفت و از او نمک خواست و به او داد، وقتی که برگشت، مردی از مجلس گفت: آیا می دانی چه چیزی به او دادی؟ همانا مال تمام نشدنی به او دادی، پس آن را از او پس گرفت، و به انواع استخراج آنچه در باطن زمین است، استخراج آنچه در هوا است ملحق می شود، مانند اینکه اکسیژن و ازون و سایر گازهای ضروری برای طبابت یا کشاورزی یا صنعت را استخراج کند، یا استخراج هر چیزی که شرع آن را مباح کرده است از آنچه خداوند خلق کرده است و انتفاع از آن را مطلقا مباح کرده است.

شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر با حدیث نبوی دیگر، شما را در پناه خدا می سپاریم

و السلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

More from فقه

مع الحدیث الشریف - أتدرون من المفلس

با حدیث شریف

آیا می دانید ورشکسته کیست؟

درود خدا بر شما شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر، دیدار با شما و برنامه ما با حدیث شریف تجدید می شود، و بهترین چیزی که برنامه خود را با آن آغاز می کنیم، درود اسلام است، پس سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد

در مسند احمد - بَاقِی مُسْنَدِ الْمُکْثِرِین - آمده است که ورشکسته امت من کسی است که روز قیامت با روزه و نماز و زکات می آید و در حالی می آید که به این دشنام داده و به آن تهمت زده و مال این را خورده است.

  حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ زُهَیْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنْ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ "هَلْ تَدْرُونَ مَنْ الْمُفْلِسُ" قَالُوا الْمُفْلِسُ فِینَا یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ لَا دِرْهَمَ لَهُ وَلَا مَتَاعَ قَالَ "إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِی مَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِصِیَامٍ وَصَلَاةٍ وَزَکَاةٍ وَیَأْتِی قَدْ شَتَمَ عِرْضَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَکَلَ مَالَ هَذَا فَیُقْعَدُ فَیَقْتَصُّ هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِیَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْضِیَ مَا عَلَیْهِ مِنْ الْخَطَایَا أُخِذَ مِنْ خَطَایَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَیْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِی النَّارِ"

این حدیث مانند سایر احادیث مهمی است که باید معنای آن را فهمید و درک کرد، زیرا برخی از مردم هستند که با وجود نماز و روزه و زکات، ورشکسته هستند، زیرا به این دشنام داده، به آن تهمت زده، مال این را خورده، خون این را ریخته و این را زده است.

و ورشکستگی او به این صورت است که از حسناتش که سرمایه اوست گرفته می شود و به این داده می شود و به آن بهای تهمت و دشنام و ضربه اش را می پردازد و بعد از اینکه حسناتش تمام شد قبل از اینکه بدهی هایش را بپردازد از گناهان آنها گرفته می شود و بر او انداخته می شود و سپس در آتش انداخته می شود.

و هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از یاران خود پرسید: آیا می دانید ورشکسته کیست؟ معنای آیا می دانید از درایت است و درایت علم به باطن امور است، آیا می دانید یعنی آیا می دانید ورشکسته واقعی کیست؟ این گفته حضرت علی کرم الله وجهه را تایید می کند: «غنا و فقر بعد از عرضه بر خداست» وقتی این سوال از آنها پرسیده شد، آنها با توجه به تجربیات خود پاسخ دادند، ورشکسته در میان ما کسی است که نه درهم دارد و نه متاعی، این ورشکسته از نظر یاران رسول خداست، پس حضرت فرمود: نه،....قَالَ: إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِی مَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِصِیَامٍ وَصَلَاةٍ وَزَکَاةٍ...

و این گفته حضرت عمر را تایید می کند: هر کس بخواهد روزه بگیرد و هر کس بخواهد نماز بخواند اما این استقامت است، زیرا نماز و روزه و حج و زکات اینها عباداتی هستند که انسان ممکن است آنها را انجام دهد و در نفس خود اخلاص داشته باشد، و ممکن است از روی نفاق انجام دهد، اما مرکز ثقل این است که بر امر خدا منطبق شود.

از خدا می خواهیم که ما را بر حق ثابت قدم بدارد و ما را از بندگان متقی خود قرار دهد و بدی های ما را به خوبی ها تبدیل کند و روز عرضه بر او ما را رسوا نکند، آمین.

شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر و حدیث نبوی دیگر، شما را به خدا می سپاریم که امانت هایش را ضایع نمی کند، و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.

نوشته شده برای رادیو 

عفراء تراب

مع الحدیث الشریف - المنافقون وأعمالهم الشریرة

مع الحدیث الشریف

المنافقون وأعمالهم الشریرة

نحییکم جمیعا أیها الأحبة فی کل مکان، فی حلقة جدیدة من برنامجکم "مع الحدیث الشریف" ونبدأ بخیر تحیة، فالسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

عن بریدة رضی الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله علیه وسلم‏:‏ ‏"‏لَا تَقُولُوا لِلْمُنَافِقِ سَیِّدٌ فَإِنَّهُ إِنْ یَکُ سَیِّدًا فَقَدْ أَسْخَطْتُمْ رَبَّکُمْ عَزَّ وَجَلَّ‏"‏‏.‏ ‏رواه أبو داود بإسناد صحیح‏.

أیها المستمعون الکرام

إن خیر الکلام کلام الله تعالى، وخیر الهدی هدی نبیه محمد بن عبد الله علیه الصلاة والسلام، أما بعد، 

إن هذا الحدیث الشریف یرشدنا إلى کیفیة التعامل مع المنافقین الذین نعلمهم، حیث کان الرسول صلى الله علیه وسلم هو الوحید الذی یعلم المنافقین کلهم بأسمائهم، ولکن نحن یمکننا أن نعلم بعضهم من صفاتهم، کالذین أرشد إلیهم القرآن بأنهم یقومون بالفروض بتکاسل على مضض، وکالذین یکیدون للإسلام والمسلمین ویشجعون الفتن ویفسدون فی الأرض ویحبون أن تشیع الفاحشة بالدعوة إلیها وحمایتها ورعایتها، وکالذین یقولون الکذب على الإسلام والمسلمین... وغیرهم ممن اتصفوا بالنفاق. 

لذلک علینا أن ندرک ما حسّنه الشرع وما قبحّه، حتى نعرف المنافق من المخلص، فنتخذ الإجراء المناسب تجاهه. لا یجب أن نأمن جانب من یفعل ما یخالف الشرع وهو یظهر أنه یفعل ما یفعله حرصاً على الإسلام والمسلمین، ویجب أن لا نسیر خلفه ولا نؤیده، ولا حتى أقل من ذلک بأن نصفه بسید، وإلا سخط الله سبحانه وتعالى علینا.

علینا نحن المسلمین أن نکون أکثر الناس حرصاً على الإسلام والمسلمین، ولا نترک لمنافق مدخلاً على دیننا وأهلنا، فهم من أخطر ما قد نواجهه هذه الأیام لکثرتهم وتعدد وجوههم. علینا استحضار المیزان الشرعی لقیاس أعمال من یدّعی الإسلام، فالإسلام لنا وقاء من مثل هؤلاء الأشرار. 

الله نسأل أن یحفظ أمتنا من أمثال هؤلاء المجرمین، وأن یرشدنا إلى الطریق المستقیم والمیزان الصحیح الذی نقیس به سلوک الناس فنبتعد عمن لا یحبهم الله، اللهم آمین. 

أحبتنا الکرام، وإلى حین أن نلقاکم مع حدیث نبوی آخر، نترککم فی رعایة الله، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

کتبه للإذاعة: د. ماهر صالح