مع الحدیث الشریف
الشرکة فی الإسلام
به همه شما شنوندگان گرامی در همه جا در قسمت جدیدی از برنامه شما "مع الحدیث الشریف" خوش آمد می گوییم و با بهترین درود آغاز می کنیم، پس سلام بر شما و رحمت و برکات خداوند بر شما باد.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ: أَنَا ثَالِثُ الشَّرِيكَيْنِ مَا لَمْ يَخُنْ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَإِذَا خَانَهُ خَرَجْتُ مِنْ بَيْنِهِمَا" رواه أبو داودَ وصحّحه الحاکم
قَالَ صَاحِبُ عَوْنِ الْمَعْبُودِ بشرحِ سُننِ أبي داود: (أَنَا ثَالِثُ الشَّرِيكَيْنِ) أَيْ: مَعَهُمَا بِالْحِفْظِ وَالْبَرَكَةِ أَحْفَظُ أَمْوَالَهُمَا وَأُعْطِيهِمَا الرِّزْقَ وَالْخَيْرَ فِي مُعَامَلَتِهِمَا
(خَرَجَتُ مِنْ بَيْنهما) أَيْ: زَالَتْ الْبَرَكَةُ بِإِخْرَاجِ الْحِفْظِ عَنْهُمَا.
وَزَادَ رَزِين "وَجَاءَ الشَّيْطَانُ" أَيْ وَدَخَلَ بَيْنهمَا وَصَارَ ثَالِثَهُمَا.
قَالَ الطِّيبِيُّ رَحِمَهُ اللَّه: الشَّرِكَةُ عِبَارَةٌ عَنْ اِخْتِلَاطِ أَمْوَالِ بَعْضِهِمْ بِبَعْضٍ بِحَيْثُ لَا يَتَمَيَّز، وَشَرِكَةُ اللَّهِ تَعَالَى إِيَّاهُمَا عَلَى الِاسْتِعَارَة، كَأَنَّهُ تَعَالَى جَعَلَ الْبَرَكَةَ وَالْفَضْلَ وَالرِّبْحَ بِمَنْزِلَةِ الْمَالِ الْمَخْلُوط، فَسَمَّى ذَاتَهُ تَعَالَى ثَالِثَهُمَا، وَجَعَلَ خِيَانَةَ الشَّيْطَانِ وَمَحْقَهُ الْبَرَكَةَ بِمَنْزِلَةِ الْمَخْلُوطِ وَجَعَلَهُ ثَالِثَهُمَا، وَقَوْلُهُ خَرَجَتُ مِنْ بَيْنِهِمَا تَرْشِيحُ الِاسْتِعَارَة.
وَفِيهِ اِسْتِحْبَابُ الشَّرِكَةِ، فَإِنَّ الْبَرَكَةَ مُنْصَبَّةٌ مِنْ اللَّهِ تَعَالَى فِيهَا بِخِلَافِ مَا إِذَا كَانَ مُنْفَرِداً، لِأَنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْ الشَّرِيكَيْنِ، يَسْعَى فِي غِبْطَةِ صَاحِبِه، ...
مستمعینا الکرام:
شرکت در لغت به معنای مخلوط کردن دو سهم یا بیشتر به طوری که یکی از دیگری متمایز نشود. و شرکت در شرع عقدی است بین دو یا چند نفر که در آن توافق می کنند که یک کار مالی را به قصد سود انجام دهند. و عقد شرکت مستلزم وجود ایجاب و قبول در آن با هم مانند سایر عقود است. و ایجاب این است که یکی از آنها به دیگری بگوید: من تو را در فلان چیز شریک کردم، و دیگری بگوید: قبول کردم. اما لفظ مذکور لازم نیست، بلکه معنا لازم است، یعنی باید در ایجاب و قبول معنایی تحقق یابد که دلالت کند که یکی از آنها دیگری را مخاطب قرار داده است، شفاهی یا کتبی، در مشارکت در چیزی و دیگری آن را قبول می کند. پس توافق صرف بر مشارکت، عقد محسوب نمی شود، و توافق بر پرداخت مال برای مشارکت، عقد محسوب نمی شود، بلکه باید عقد متضمن معنای مشارکت در چیزی باشد، و شرط صحت عقد شرکت این است که معقود علیه تصرف باشد، و این تصرف معقود علیه عقد شرکت قابل وکالت باشد تا آنچه از طریق تصرف به دست می آید بین آنها مشترک باشد.
و شرکت جایز است زیرا پیامبر صلی الله علیه وسلم مبعوث شد و مردم با آن معامله می کردند پس رسول خدا آنها را بر آن تایید کرد و تایید او علیه السلام بر تعامل مردم با آن دلیل شرعی بر جواز آن بود. بخاری از طریق سلیمان بن ابی مسلم روایت کرده است که گفت: از ابوالمنهل در مورد صرافی نقد پرسیدم، گفت: من و شریکم چیزی را نقدی و نسیه خریدیم، پس براء بن عازب نزد ما آمد و از او پرسیدیم، گفت: من و شریکم زید بن ارقم چنین کردیم و از پیامبر صلی الله علیه وسلم در این مورد پرسیدیم، فرمود: (هر چه نقدی بود بگیرید و هر چه نسیه بود رد کنید) این نشان می دهد که مسلمانان با شرکت معامله می کردند و رسول خدا صلی الله علیه وسلم آنها را بر آن تایید کرد.
و شرکت بین مسلمانان با یکدیگر و بین اهل ذمه با یکدیگر و بین مسلمانان و اهل ذمه جایز است، پس صحیح است که مسلمان با مسیحی و مجوسی و غیر آنها از اهل ذمه مشارکت کند. مسلم از عبدالله بن عمر روایت کرده است که: "رسول خدا صلی الله علیه وسلم با یهودیان معامله کرد به نصف آنچه از آن از ثمر یا زراعت خارج می شود". و "رسول خدا صلی الله علیه وسلم از یهودی طعام خرید و زره خود را گرو گذاشت" بخاری آن را روایت کرده است. ترمذی از ابن عباس روایت کرده است که: "پیامبر صلی الله علیه وسلم در حالی وفات یافت که زره او به بیست صاع طعام گرو بود که برای خانواده اش گرفته بود"، و به همین دلیل مشارکت یهودیان و مسیحیان و غیر آنها از اهل ذمه جایز است زیرا معامله با آنها جایز است. اما برای اهل ذمه جایز نیست که شراب و خوک بفروشند در حالی که در شرکت با مسلمان هستند، اما آنچه از شراب و خوک قبل از مشارکتشان با مسلمان فروخته اند، قیمت آن در شرکت حلال است. و شرکت صحیح نیست مگر از طرف جایز التصرف زیرا عقدی است بر تصرف در مال پس از غیر جایز التصرف در مال صحیح نیست، و به همین دلیل شرکت محجور علیه و شرکت هر کسی که تصرفش جایز نیست جایز نیست.
شنوندگان گرامی و تا زمانی که شما را با حدیث نبوی دیگری ملاقات کنیم شما را در پناه خداوند می گذاریم و سلام بر شما و رحمت و برکات خداوند بر شما باد.