مع الحدیث الشریف
با زنان به نیکی رفتار کنید
به همه شما شنوندگان گرامی در هر کجا که هستید، در قسمت جدید برنامه خود "مع الحدیث الشریف" درود میفرستیم و با بهترین سلام آغاز میکنیم، پس سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد.
در سنن ابن ماجه - کتاب النکاح - آمده است: ابوبکر بن ابی شیبه برای ما روایت کرد، حسین بن علی از زائده از شبیب بن غرقدة البارقی از سلیمان بن عمرو بن الاحوص برای ما روایت کرد، پدرم برایم گفت که او در حجة الوداع با رسول خدا صلی الله علیه وسلم حضور داشت. پس خدا را سپاس و ثنا گفت و تذکر داد و موعظه کرد، سپس فرمود: "با زنان به نیکی رفتار کنید، زیرا آنها نزد شما اسیرند و جز این، مالک چیزی از آنها نیستید، مگر اینکه مرتکب فحشا آشکاری شوند، پس اگر چنین کردند، در بسترها از آنها دوری کنید و آنها را به گونهای بزنید که آزاردهنده نباشد. پس اگر از شما اطاعت کردند، راهی برای آزار آنها نجویید. همانا شما را بر زنانتان حقی است و زنانتان را بر شما حقی است. اما حق شما بر زنانتان این است که کسی را که شما ناخوش دارید، بر فرشهای شما ننشانند و به کسی که شما ناخوش دارید، در خانههایتان اجازه ورود ندهند. آگاه باشید که حق آنها بر شما این است که در پوشاک و خوراکشان به آنها نیکی کنید."
در شرح حدیث در کتاب سنن ابن ماجه بشرح السندی - کتاب النکاح - آمده است: با زنان به نیکی رفتار کنید
گفته او: (با زنان به نیکی رفتار کنید) گفته شده است که «الاستیصاء» به معنای پذیرش وصیت است، یعنی من شما را به نیکی در مورد آنها سفارش میکنم، پس وصیت مرا در مورد آنها بپذیرید. و طیبی گفت: برای طلب است، یعنی از خودتان در مورد آنها به نیکی وصیت بخواهید، یا بعضی از شما از بعضی دیگر احسان در حق آنها و صبر بر کجخلقیهای بیدلیل آنها را بخواهد. و گفته شده است که «الاستیصاء» به معنای «الایصاء» است.
گفته او: (عوان) جمع عانیه به معنای اسیر است
گفته او: (غیر ذلک) یعنی غیر از امر معهودی که به خاطر آن نکاح آنها تشریع شده است
گفته او: (إلا أن یأتین إلخ) یعنی در هیچ زمانی مالک چیزی غیر از این نیستید مگر در زمانی که مرتکب فحشا آشکاری شوند: یعنی فحشا و زشتی ظاهری، و منظور ناسازگاری و بداخلاقی و آزار شوهر و خانوادهاش با زبان و دست است، نه زنا، زیرا مناسب نیست.
گفته او: (ضربا غیر مبرح) و این همان چیزی است که با گفته خداوند متعال سازگار است: "و زنانی که از نافرمانی آنها میترسید" آیه. پس این حدیث به منزله تفسیر آیه است، زیرا منظور از زدن در آن، زدن متوسط است نه شدید.
گفته او: (والمضاجع) جای خوابها، یعنی آنها را زیر لحافها راه ندهید و با آنها همبستر نشوید، پس کنایه از جماع است.
گفته او: (غیر مُبَرِّح) با ضمه، سپس فتحه و تشدید راء و حاء مهمله، به معنای شدید و طاقتفرسا است "فإن أطعنکم" در ترک نافرمانی "فلا تبغوا" إلخ با توبیخ و آزار، یعنی آزار و اذیت را از آنها دور کنید و آنچه از آنها سر زده است را طوری قرار دهید که انگار نبوده است، زیرا توبهکننده از گناه، مانند کسی است که گناهی ندارد.
گفته او: (فلا یوطئن) صفت جمع زنان از «الإیطاء» است، ابن جریر در تفسیر خود در معنای آن گفته است: یعنی آنها را به غیر از شما به کسی تمکین ندهند، رد شده است به اینکه در این صورت، اشتراط کراهت بیمعنا است، زیرا زنا به هر صورتی حرام است، گفتم: میتوان پاسخ داد که کراهت در جماع آنها معمولاً شامل همه غیر از شوهر میشود، به همین دلیل ابن جریر گفت: به غیر از شما کسی را راه ندهند، پس اشکالی وجود ندارد. و خطابی گفته است: معنایش این است که به هیچ مردی اجازه ندهند وارد شود و با آنها صحبت کند، و گفتگو از مردان با زنان از عادات عرب بود و آن را عیب نمیدانستند و آن را ریبه به حساب نمیآوردند، پس وقتی آیه حجاب نازل شد و زنان محصور شدند، از گفتگو با آنها و نشستن نزد آنها نهی شد.
گفته او: (من تکرهون) یعنی از ورودش کراهت دارید، چه در خود او کراهت داشته باشید یا نه، گفته شده است: برگزیده این است که از اجازه دادن به کسی برای ورود و نشستن در منازل منع شوند، چه محرم باشد و چه زن، مگر با رضایت او، و خدا داناتر است.
ای شنوندگان گرامی:
خداوند زندگی زناشویی را زندگی معاشرت و مصاحبت قرار داده است که یکی با دیگری به طور کامل از همه جهات همراهی میکند، همراهیای که در آن یکی به دیگری اطمینان داشته باشد، زیرا خداوند این زوجیت را محل اطمینان قرار داده است و خداوند متعال به حسن معاشرت بین زوجین سفارش کرده است.
و بر شوهران است که با همسران خود به نیکی معاشرت کنند، زیرا خداوند سرپرستی خانه را به شوهر نسبت به زن قرار داده است و او را سرپرست او قرار داده است. خداوند متعال فرمود: "مردان سرپرست زنانند."
و معنای سرپرستی شوهر بر زن و رهبری او بر خانه این نیست که او متسلط بر آن است و حاکم بر آن است به طوری که هیچ دستوری از او رد نشود، بلکه معنای رهبری شوهر بر خانه، رعایت امور آن و اداره آن است، نه سلطه یا حکومت در آن، زیرا آن دو صاحب هستند نه امیر و مأمور، یا حاکم و محکوم، بلکه آن دو صاحب هستند که رهبری به یکی از آنها از حیث اداره خانه و رعایت امور این خانه داده شده است. و رسول خدا e در خانهاش اینگونه با همسرانش صاحب بود، نه امیری متسلط بر آنها، با وجود اینکه رئیس دولت بود و با وجود اینکه پیامبر بود. مسلم در صحیح خود روایت کرده است: ابوبکر از پیامبر اجازه ورود خواست و پس از اینکه به او اجازه داده شد وارد شد، سپس عمر اجازه ورود خواست و پس از اجازه وارد شد، و پیامبر را نشسته یافت در حالی که زنانش اطراف او بودند و خاموش و ساکت بودند. عمر گفت: چیزی میگویم که پیامبر e را بخندانم، سپس گفت: ای رسول خدا، اگر دختر خارجه را میدیدی که از من نفقه میخواست، پس به سویش میرفتم و گردنش را میزدم، رسول خدا e خندید و فرمود: «اینها دور من هستند و از من نفقه میخواهند». و از این معلوم میشود که معنای سرپرستی مرد بر زن این است که امر با او باشد، اما امر مصاحبت نه امر تسلط و سیطره، پس با او مراجعه و مناقشه میکند.
درود و صلوات خداوند بر سیدنا محمد و بر آل و اصحاب او باد
شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر با حدیث نبوی دیگر، شما را به امان خدا میسپاریم، و سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد.
