مع الحدیث الشریف - إیاکم والقُسامة
مع الحدیث الشریف - إیاکم والقُسامة

نحییکم جمیعا أیها المستمعون الکرام فی کل مکان فی حلقة جدیدة من برنامجکم " مع الحدیث الشریف", ونبدأ بخیر تحیة : فالسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته

0:00 0:00
Speed:
September 24, 2025

مع الحدیث الشریف - إیاکم والقُسامة

با حدیث شریف

از قُسامه بپرهیزید

به همه شما شنوندگان گرامی در هر کجا که هستید در قسمت جدیدی از برنامه شما "با حدیث شریف" خوش آمد می گوییم و با بهترین درود آغاز می کنیم: پس سلام بر شما و رحمت و برکات خداوند

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ التِّنِّيسِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ حَدَّثَنَا الزَّمْعِيُّ عَنْ الزُّبَيْرِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: "إِيَّاكُمْ وَالْقُسَامَةَ، قَالَ: فَقُلْنَا: وَمَا الْقُسَامَةُ؟ قَالَ: الشَّيْءُ يَكُونُ بَيْنَ النَّاسِ فَيَجِيءُ فَيَنْتَقِصُ مِنْهُ"

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ الْقَعْنَبِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ: يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ شَرِيكٍ يَعْنِي: ابْنَ أَبِي نَمِرٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ قَالَ: "الرَّجُلُ يَكُونُ عَلَى الْفِئَامِ مِنْ النَّاسِ فَيَأْخُذُ مِنْ حَظِّ هَذَا وَحَظِّ هَذَا"

صاحب عون المعبود می گوید:

(إِيَّاكُمْ وَالْقُسَامَة): خطابی گفت: قُسامه با ضمه قاف اسمی است برای آنچه که قَسّام برای خودش در تقسیم می گیرد، مانند فُضاله برای آنچه که زیاد می آید، و عُجاله برای آنچه که برای مهمان از غذا تعجیل می شود، و در این تحریمی برای اجرت قَسّام نیست اگر آن را با اجازه تقسیم شوندگان بگیرد، و همانا این در مورد کسی آمده است که امر قومی را بر عهده دارد و عریف یا نقیب است، پس هرگاه سهم هایشان را بین آنها تقسیم کرد چیزی از آن برای خودش نگه می دارد و بر آنها ترجیح می دهد. و بیان آن در حدیث دیگر آمده است، یعنی حدیثی که بعد از این می آید. و در النهایه گفت: آن با ضمه، چیزی است که قَسّام از سر مال از اجرتش برای خودش می گیرد، همانطور که دلالان رسمی معلوم نه اجرت معلوم می گیرند، مانند تواضع آنها که از هر هزار چیزی معین می گیرند و آن حرام است. پایان.

(يَكُون بَيْن النَّاس): برای تقسیم. (فَيَنْتَقِص): قَسّام (مِنْهُ): یعنی از آن چیز می گیرد و از سهم این و سهم آن برای خودش می گیرد.

مُنذری گفت: در اسناد آن موسی بن یعقوب زمَعی است و در آن اشکال است.

(نَحْوه): یعنی مانند حدیث سابق

(الرَّجُل يَكُون عَلَى الْفِئَام): خطابی گفت: فِئَام جماعت هاست. فَرَزدَق گفت: فِئَام به سوی فِئَام برمی خیزند.

مُنذری گفت: این مرسل است.

شنوندگان گرامی:

اجاره احکام شرعی خود را دارد که از اختلافات جلوگیری می کند و حقوق را حفظ می کند.

و از احکام اجاره که در حدیث شریف آمده است، حرمت تقسیم کردن اجیر در اجرتش است، و این از احکامی است که صاحبان مشاغل باید آن را درک کنند.

پس اگر شخصی با صاحب کاری توافق کند که کاری از کارها را با اجرت معین انجام دهد، سپس آن شخص آن را در مقابل اجرت کمتری به دیگری بدهد و بقیه را سود ببرد، این جایز است، اگر توافق بین آنها بر انجام کار توصیف شده در ذمه باشد و نه بر شخص او.

مثال آن خیاطی است که با شخصی توافق می کند که لباسی را برای او در مقابل اجرت معینی بدوزد. سپس آن خیاط کار را به خیاط دیگری در مقابل اجرت کمتری می دهد و بقیه را سود می برد.

و اگر شخصی با صاحب کاری توافق کند که کارگرانی را برای انجام کار معینی برای او بیاورد و اجرتش را از صاحب کار بگیرد، جایز است و اشکالی ندارد، پس آن از باب وکالتی است که مستحق اجرت است.

و همچنین اگر پیمانکاری با صاحب کاری توافق کند که کارگرانی را در مقابل مبلغی از پول برای او بیاورد بدون اینکه اجرت یک کارگر را مشخص کند، پس پیمانکار به کارگران اجرت کمتری از پیمان بدهد و بقیه را برای خودش نگه دارد، این جایز است، زیرا از اجرت آنها کم نکرده است، زیرا با صاحب کار بر اجرت معینی برای کارگران توافق نکرده بود، بلکه او صاحب صلاحیت تعیین اجرت کارگر بود.

اما اگر با او توافق کند که تعداد معینی کارگر بیاورد، و اجرت معینی را برای هر کارگر تعیین کند، سپس پیمانکار به کارگران اجرت کمتری از آنچه با صاحب کار توافق کرده بود بدهد تا بقیه مبلغ معین شده برای کارگران را برای خودش نگه دارد، جایز نیست. و این چیزی است که از این حدیث فهمیده می شود، زیرا او در اجرت های کارگران شریک شده است، زیرا از اجرت هر یک از آنها کم کرده و برای خودش گرفته است ....و این حرام است همانطور که حدیث بر آن دلالت می کند.

و مثال دیگر: اینکه صاحب کار شخصی را به عنوان سرپرست کارگران خود تعیین کند و اجرت او از اجرت های کارگران کم شود، یعنی قسمتی از اجرت هر کارگر کم شود و به سرپرست در مقابل نظارت بر آنها داده شود، این حرام است به نص حدیث.

احکام اسلام که شامل جنبه های مختلف زندگی مردم شده است، حقوق افراد را حفظ کرده، و نزاع و اختلافات را برطرف کرده، و رفاه و سعادت را برای انسان تضمین کرده است.

تا کی باید از احکام نظام های وضعی خسته کننده و ظالم رنج ببریم ..و در مورد ابقای احکام خدا معطل سکوت کنیم، پس برای بازگرداندن آنها به زندگی تلاش نمی کنیم و دولت خلافت را که آن را در موضع اجرا قرار می دهد، باز نمی گردانیم؟

شنوندگان گرامی، و تا زمانی که شما را با حدیث نبوی دیگری ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا می سپاریم، و سلام بر شما و رحمت و برکات خداوند.

More from فقه

مع الحدیث الشریف - أتدرون من المفلس

با حدیث شریف

آیا می دانید ورشکسته کیست؟

درود خدا بر شما شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر، دیدار با شما و برنامه ما با حدیث شریف تجدید می شود، و بهترین چیزی که برنامه خود را با آن آغاز می کنیم، درود اسلام است، پس سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد

در مسند احمد - بَاقِی مُسْنَدِ الْمُکْثِرِین - آمده است که ورشکسته امت من کسی است که روز قیامت با روزه و نماز و زکات می آید و در حالی می آید که به این دشنام داده و به آن تهمت زده و مال این را خورده است.

  حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ زُهَیْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنْ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ "هَلْ تَدْرُونَ مَنْ الْمُفْلِسُ" قَالُوا الْمُفْلِسُ فِینَا یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ لَا دِرْهَمَ لَهُ وَلَا مَتَاعَ قَالَ "إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِی مَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِصِیَامٍ وَصَلَاةٍ وَزَکَاةٍ وَیَأْتِی قَدْ شَتَمَ عِرْضَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَکَلَ مَالَ هَذَا فَیُقْعَدُ فَیَقْتَصُّ هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِیَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْضِیَ مَا عَلَیْهِ مِنْ الْخَطَایَا أُخِذَ مِنْ خَطَایَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَیْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِی النَّارِ"

این حدیث مانند سایر احادیث مهمی است که باید معنای آن را فهمید و درک کرد، زیرا برخی از مردم هستند که با وجود نماز و روزه و زکات، ورشکسته هستند، زیرا به این دشنام داده، به آن تهمت زده، مال این را خورده، خون این را ریخته و این را زده است.

و ورشکستگی او به این صورت است که از حسناتش که سرمایه اوست گرفته می شود و به این داده می شود و به آن بهای تهمت و دشنام و ضربه اش را می پردازد و بعد از اینکه حسناتش تمام شد قبل از اینکه بدهی هایش را بپردازد از گناهان آنها گرفته می شود و بر او انداخته می شود و سپس در آتش انداخته می شود.

و هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از یاران خود پرسید: آیا می دانید ورشکسته کیست؟ معنای آیا می دانید از درایت است و درایت علم به باطن امور است، آیا می دانید یعنی آیا می دانید ورشکسته واقعی کیست؟ این گفته حضرت علی کرم الله وجهه را تایید می کند: «غنا و فقر بعد از عرضه بر خداست» وقتی این سوال از آنها پرسیده شد، آنها با توجه به تجربیات خود پاسخ دادند، ورشکسته در میان ما کسی است که نه درهم دارد و نه متاعی، این ورشکسته از نظر یاران رسول خداست، پس حضرت فرمود: نه،....قَالَ: إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِی مَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِصِیَامٍ وَصَلَاةٍ وَزَکَاةٍ...

و این گفته حضرت عمر را تایید می کند: هر کس بخواهد روزه بگیرد و هر کس بخواهد نماز بخواند اما این استقامت است، زیرا نماز و روزه و حج و زکات اینها عباداتی هستند که انسان ممکن است آنها را انجام دهد و در نفس خود اخلاص داشته باشد، و ممکن است از روی نفاق انجام دهد، اما مرکز ثقل این است که بر امر خدا منطبق شود.

از خدا می خواهیم که ما را بر حق ثابت قدم بدارد و ما را از بندگان متقی خود قرار دهد و بدی های ما را به خوبی ها تبدیل کند و روز عرضه بر او ما را رسوا نکند، آمین.

شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر و حدیث نبوی دیگر، شما را به خدا می سپاریم که امانت هایش را ضایع نمی کند، و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.

نوشته شده برای رادیو 

عفراء تراب

مع الحدیث الشریف - المنافقون وأعمالهم الشریرة

مع الحدیث الشریف

المنافقون وأعمالهم الشریرة

نحییکم جمیعا أیها الأحبة فی کل مکان، فی حلقة جدیدة من برنامجکم "مع الحدیث الشریف" ونبدأ بخیر تحیة، فالسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

عن بریدة رضی الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله علیه وسلم‏:‏ ‏"‏لَا تَقُولُوا لِلْمُنَافِقِ سَیِّدٌ فَإِنَّهُ إِنْ یَکُ سَیِّدًا فَقَدْ أَسْخَطْتُمْ رَبَّکُمْ عَزَّ وَجَلَّ‏"‏‏.‏ ‏رواه أبو داود بإسناد صحیح‏.

أیها المستمعون الکرام

إن خیر الکلام کلام الله تعالى، وخیر الهدی هدی نبیه محمد بن عبد الله علیه الصلاة والسلام، أما بعد، 

إن هذا الحدیث الشریف یرشدنا إلى کیفیة التعامل مع المنافقین الذین نعلمهم، حیث کان الرسول صلى الله علیه وسلم هو الوحید الذی یعلم المنافقین کلهم بأسمائهم، ولکن نحن یمکننا أن نعلم بعضهم من صفاتهم، کالذین أرشد إلیهم القرآن بأنهم یقومون بالفروض بتکاسل على مضض، وکالذین یکیدون للإسلام والمسلمین ویشجعون الفتن ویفسدون فی الأرض ویحبون أن تشیع الفاحشة بالدعوة إلیها وحمایتها ورعایتها، وکالذین یقولون الکذب على الإسلام والمسلمین... وغیرهم ممن اتصفوا بالنفاق. 

لذلک علینا أن ندرک ما حسّنه الشرع وما قبحّه، حتى نعرف المنافق من المخلص، فنتخذ الإجراء المناسب تجاهه. لا یجب أن نأمن جانب من یفعل ما یخالف الشرع وهو یظهر أنه یفعل ما یفعله حرصاً على الإسلام والمسلمین، ویجب أن لا نسیر خلفه ولا نؤیده، ولا حتى أقل من ذلک بأن نصفه بسید، وإلا سخط الله سبحانه وتعالى علینا.

علینا نحن المسلمین أن نکون أکثر الناس حرصاً على الإسلام والمسلمین، ولا نترک لمنافق مدخلاً على دیننا وأهلنا، فهم من أخطر ما قد نواجهه هذه الأیام لکثرتهم وتعدد وجوههم. علینا استحضار المیزان الشرعی لقیاس أعمال من یدّعی الإسلام، فالإسلام لنا وقاء من مثل هؤلاء الأشرار. 

الله نسأل أن یحفظ أمتنا من أمثال هؤلاء المجرمین، وأن یرشدنا إلى الطریق المستقیم والمیزان الصحیح الذی نقیس به سلوک الناس فنبتعد عمن لا یحبهم الله، اللهم آمین. 

أحبتنا الکرام، وإلى حین أن نلقاکم مع حدیث نبوی آخر، نترککم فی رعایة الله، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

کتبه للإذاعة: د. ماهر صالح