مع الحديث الشريف  - كلكم راع وكلُّكم مسئول عن رعيته
مع الحديث الشريف  - كلكم راع وكلُّكم مسئول عن رعيته

 

0:00 0:00
Speed:
June 25, 2025

مع الحديث الشريف - كلكم راع وكلُّكم مسئول عن رعيته

مع الحديث الشريف 

كلكم راع وكلُّكم مسئول عن رعيته

 به همه شما شنوندگان عزیز در همه جا در قسمت جدید برنامه خود "مع الحدیث الشریف" خوش آمد می گوییم و با بهترین سلام شروع می کنیم، پس سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.

بخاری در صحیح خود روایت کرده است: - اسماعیل برای ما روایت کرد، مالک از عبدالله بن دینار از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما برای من حدیث گفت.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: آگاه باشید که همه شما چوپان هستید و همه شما در قبال رعیت خود مسئول هستید، پس پیشوایی که بر مردم است چوپان است و در قبال رعیت خود مسئول است و مرد چوپان است. بر اهل بیت خود، و او در قبال رعیت خود مسئول است، و زن، چوپان بر اهل بیت شوهر و فرزندش است، و در قبال آنان مسئول است، و بنده مرد چوپان بر مال آقای خویش است و او در قبال آن مسئول است. آگاه باشید که همه شما چوپان هستید و همه شما در قبال رعیت خود مسئول هستید.»

سخنش (آگاه باشید که همه شما چوپان هستید)

"آگاه باشید" با تخفیف لام، حرف افتتاحیه است، و از روایت نافع و سالم از ابن عمر ساقط شده است، و چوپان حافظ مورد اعتماد است که ملزم به صلاح آنچه برای حفظ آن امانت داده شده است، پس مطلوب است. به عدالت در آن و قیام به مصالح آن.

سخنش (پس پیشوایی که بر مردم است): یعنی پیشوای بزرگ.

سخنش (چوپان است و در قبال رعیت خود مسئول است)

در روایت سالم بن عبدالله بن عمر از پدرش که در جمعه گذشت "پیشوا چوپان است و در قبال رعیت خود مسئول است" و همچنین در همه با حذف "و او" و آن مقدر است و در قرض ثابت شده است.

سخنش (و مرد چوپان بر اهل بیت خود است) در روایت سالم "در اهل بیت خود".

سخنش (و زن، چوپان بر اهل بیت شوهر و فرزندش است)

در روایت عبیدالله بن عمر "بر خانه شوهرش" و در روایت سالم "در خانه شوهرش" و مانند آن برای موسی است اما گفت "بر".

سخنش (و بنده مرد، چوپان بر مال آقای خویش است)

و سالم در روایت خود افزود "و گمان کردم که گفت" و در روایت قرض" اینها را از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم و گمان می کنم پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: و مرد در مال پدرش چوپان است و در قبال رعیت خود مسئول است" خطابی گفت: امام و مرد و هر که ذکر شد در نامگذاری یعنی در توصیف به چوپان شریکند و معانی آنها مختلف است. پس رعایت امام اعظم، حفظ شریعت با اقامه حدود و عدل در حکم است و رعایت مرد، سیاست او برای امور آنها و رساندن حقوق آنها به آنهاست و رعایت زن، تدبیر امر خانه و فرزندان و خدمتکاران و نصیحت به شوهر در همه اینهاست و رعایت خدمتکار، حفظ آنچه زیر دست اوست و قیام به آنچه از خدمت به او واجب است.

سخنش (آگاه باشید که همه شما چوپان هستید و همه شما در قبال رعیت خود مسئول هستید)

طیبی در این حدیث گفت که چوپان برای ذات خود مطلوب نیست بلکه برای حفظ آنچه مالک به او سپرده است برپا شده است.پس شایسته است که جز به آنچه شارع در آن اجازه داده است تصرف نکند و آن تمثیلی است که در این باب لطیف تر و جامع تر و بلیغ تر از آن نیست زیرا اولاً مجمل آورده سپس تفصیل داده و حرف تنبیه را مکرر آورده است.گفت:فاء در سخنش "آگاه باشید که همه شما" جواب شرط محذوف است و چیزی را که شبیه چکیده است ختم کرد، اشاره به استیفای تفصیل دارد. و غیر او گفت: در این عموم، فردی که نه همسر دارد و نه خدمتکار و نه فرزند داخل است زیرا بر او صدق می کند که بر جوارح خود چوپان است تا مامورات را انجام دهد و از منهیات فعلی و قولی و اعتقادی دوری کند، پس جوارح و قوا و حواس او رعیت اویند و لازم نیست از متصف شدن به چوپان بودن لازم آید که به اعتبار دیگر مرعی نباشد. 

شنوندگان گرامی:

در این حدیث، رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به ما بیان فرمودند که همه مسلمانان مکلف به انجام وظایفی هستند زیرا آنها تکالیفی از جانب پروردگار جهانیان هستند و به تبع حال هر مکلفی متفاوت است، از خلیفه: امام اعظم گرفته تا مرد در اهل بیت خود و زن در خانه شوهرش و پایان دادن به خدمتکار در مال آقای خویش. 

و آنچه باید به آن توجه کنیم در اینجا این است که مسئولیت امام یعنی خلیفه در رعایت امت و قیام به امور آن، مستلزم این است که امام چیزی داشته باشد که او را قادر سازد تا از عهده تبعات این مسئولیت برآید...... از اختیارات و اموالی که او را بر کمک به تسییر مصالح مردم و کفایت نیازمندان آنها و انفاق بر مرافق ضروری برای زندگی آنها و جهاد در راه نشر اسلام.... و غیره از مسئولیتهای بزرگی که بر دوش اوست.

لذا شریعت برای دولت املاکی خاص به خود قرار داده است که شامل: اموال غنیمت و فیء و جزیه و خمس رکاز و مال کسی که وارث ندارد می شود. 

محل این اموال در بیت المال است و تصرف در آن به خلیفه راجع است که از آن برای دعوت به اسلام و برای مصالح مسلمانان بر حسب رای و اجتهادش انفاق می کند.

شنوندگان گرامی، و تا دیداری دیگر با حدیث نبوی دیگر، شما را در پناه خدا می گذاریم، و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.

More from فقه

مع الحدیث الشریف - أتدرون من المفلس

با حدیث شریف

آیا می دانید ورشکسته کیست؟

درود خدا بر شما شنوندگان گرامی، شنوندگان رادیو دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر، دیدار با شما و برنامه ما با حدیث شریف تجدید می شود، و بهترین چیزی که برنامه خود را با آن آغاز می کنیم، درود اسلام است، پس سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد

در مسند احمد - بَاقِی مُسْنَدِ الْمُکْثِرِین - آمده است که ورشکسته امت من کسی است که روز قیامت با روزه و نماز و زکات می آید و در حالی می آید که به این دشنام داده و به آن تهمت زده و مال این را خورده است.

  حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ زُهَیْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنْ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ "هَلْ تَدْرُونَ مَنْ الْمُفْلِسُ" قَالُوا الْمُفْلِسُ فِینَا یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ لَا دِرْهَمَ لَهُ وَلَا مَتَاعَ قَالَ "إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِی مَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِصِیَامٍ وَصَلَاةٍ وَزَکَاةٍ وَیَأْتِی قَدْ شَتَمَ عِرْضَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَکَلَ مَالَ هَذَا فَیُقْعَدُ فَیَقْتَصُّ هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِیَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ یَقْضِیَ مَا عَلَیْهِ مِنْ الْخَطَایَا أُخِذَ مِنْ خَطَایَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَیْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِی النَّارِ"

این حدیث مانند سایر احادیث مهمی است که باید معنای آن را فهمید و درک کرد، زیرا برخی از مردم هستند که با وجود نماز و روزه و زکات، ورشکسته هستند، زیرا به این دشنام داده، به آن تهمت زده، مال این را خورده، خون این را ریخته و این را زده است.

و ورشکستگی او به این صورت است که از حسناتش که سرمایه اوست گرفته می شود و به این داده می شود و به آن بهای تهمت و دشنام و ضربه اش را می پردازد و بعد از اینکه حسناتش تمام شد قبل از اینکه بدهی هایش را بپردازد از گناهان آنها گرفته می شود و بر او انداخته می شود و سپس در آتش انداخته می شود.

و هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از یاران خود پرسید: آیا می دانید ورشکسته کیست؟ معنای آیا می دانید از درایت است و درایت علم به باطن امور است، آیا می دانید یعنی آیا می دانید ورشکسته واقعی کیست؟ این گفته حضرت علی کرم الله وجهه را تایید می کند: «غنا و فقر بعد از عرضه بر خداست» وقتی این سوال از آنها پرسیده شد، آنها با توجه به تجربیات خود پاسخ دادند، ورشکسته در میان ما کسی است که نه درهم دارد و نه متاعی، این ورشکسته از نظر یاران رسول خداست، پس حضرت فرمود: نه،....قَالَ: إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِی مَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِصِیَامٍ وَصَلَاةٍ وَزَکَاةٍ...

و این گفته حضرت عمر را تایید می کند: هر کس بخواهد روزه بگیرد و هر کس بخواهد نماز بخواند اما این استقامت است، زیرا نماز و روزه و حج و زکات اینها عباداتی هستند که انسان ممکن است آنها را انجام دهد و در نفس خود اخلاص داشته باشد، و ممکن است از روی نفاق انجام دهد، اما مرکز ثقل این است که بر امر خدا منطبق شود.

از خدا می خواهیم که ما را بر حق ثابت قدم بدارد و ما را از بندگان متقی خود قرار دهد و بدی های ما را به خوبی ها تبدیل کند و روز عرضه بر او ما را رسوا نکند، آمین.

شنوندگان گرامی، تا دیداری دیگر و حدیث نبوی دیگر، شما را به خدا می سپاریم که امانت هایش را ضایع نمی کند، و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.

نوشته شده برای رادیو 

عفراء تراب

مع الحدیث الشریف - المنافقون وأعمالهم الشریرة

مع الحدیث الشریف

المنافقون وأعمالهم الشریرة

نحییکم جمیعا أیها الأحبة فی کل مکان، فی حلقة جدیدة من برنامجکم "مع الحدیث الشریف" ونبدأ بخیر تحیة، فالسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

عن بریدة رضی الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله علیه وسلم‏:‏ ‏"‏لَا تَقُولُوا لِلْمُنَافِقِ سَیِّدٌ فَإِنَّهُ إِنْ یَکُ سَیِّدًا فَقَدْ أَسْخَطْتُمْ رَبَّکُمْ عَزَّ وَجَلَّ‏"‏‏.‏ ‏رواه أبو داود بإسناد صحیح‏.

أیها المستمعون الکرام

إن خیر الکلام کلام الله تعالى، وخیر الهدی هدی نبیه محمد بن عبد الله علیه الصلاة والسلام، أما بعد، 

إن هذا الحدیث الشریف یرشدنا إلى کیفیة التعامل مع المنافقین الذین نعلمهم، حیث کان الرسول صلى الله علیه وسلم هو الوحید الذی یعلم المنافقین کلهم بأسمائهم، ولکن نحن یمکننا أن نعلم بعضهم من صفاتهم، کالذین أرشد إلیهم القرآن بأنهم یقومون بالفروض بتکاسل على مضض، وکالذین یکیدون للإسلام والمسلمین ویشجعون الفتن ویفسدون فی الأرض ویحبون أن تشیع الفاحشة بالدعوة إلیها وحمایتها ورعایتها، وکالذین یقولون الکذب على الإسلام والمسلمین... وغیرهم ممن اتصفوا بالنفاق. 

لذلک علینا أن ندرک ما حسّنه الشرع وما قبحّه، حتى نعرف المنافق من المخلص، فنتخذ الإجراء المناسب تجاهه. لا یجب أن نأمن جانب من یفعل ما یخالف الشرع وهو یظهر أنه یفعل ما یفعله حرصاً على الإسلام والمسلمین، ویجب أن لا نسیر خلفه ولا نؤیده، ولا حتى أقل من ذلک بأن نصفه بسید، وإلا سخط الله سبحانه وتعالى علینا.

علینا نحن المسلمین أن نکون أکثر الناس حرصاً على الإسلام والمسلمین، ولا نترک لمنافق مدخلاً على دیننا وأهلنا، فهم من أخطر ما قد نواجهه هذه الأیام لکثرتهم وتعدد وجوههم. علینا استحضار المیزان الشرعی لقیاس أعمال من یدّعی الإسلام، فالإسلام لنا وقاء من مثل هؤلاء الأشرار. 

الله نسأل أن یحفظ أمتنا من أمثال هؤلاء المجرمین، وأن یرشدنا إلى الطریق المستقیم والمیزان الصحیح الذی نقیس به سلوک الناس فنبتعد عمن لا یحبهم الله، اللهم آمین. 

أحبتنا الکرام، وإلى حین أن نلقاکم مع حدیث نبوی آخر، نترککم فی رعایة الله، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

کتبه للإذاعة: د. ماهر صالح