مع الحديث الشريف
كلكم راع وكلُّكم مسئول عن رعيته
به همه شما شنوندگان عزیز در همه جا در قسمت جدید برنامه خود "مع الحدیث الشریف" خوش آمد می گوییم و با بهترین سلام شروع می کنیم، پس سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.
بخاری در صحیح خود روایت کرده است: - اسماعیل برای ما روایت کرد، مالک از عبدالله بن دینار از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما برای من حدیث گفت.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: آگاه باشید که همه شما چوپان هستید و همه شما در قبال رعیت خود مسئول هستید، پس پیشوایی که بر مردم است چوپان است و در قبال رعیت خود مسئول است و مرد چوپان است. بر اهل بیت خود، و او در قبال رعیت خود مسئول است، و زن، چوپان بر اهل بیت شوهر و فرزندش است، و در قبال آنان مسئول است، و بنده مرد چوپان بر مال آقای خویش است و او در قبال آن مسئول است. آگاه باشید که همه شما چوپان هستید و همه شما در قبال رعیت خود مسئول هستید.»
سخنش (آگاه باشید که همه شما چوپان هستید)
"آگاه باشید" با تخفیف لام، حرف افتتاحیه است، و از روایت نافع و سالم از ابن عمر ساقط شده است، و چوپان حافظ مورد اعتماد است که ملزم به صلاح آنچه برای حفظ آن امانت داده شده است، پس مطلوب است. به عدالت در آن و قیام به مصالح آن.
سخنش (پس پیشوایی که بر مردم است): یعنی پیشوای بزرگ.
سخنش (چوپان است و در قبال رعیت خود مسئول است)
در روایت سالم بن عبدالله بن عمر از پدرش که در جمعه گذشت "پیشوا چوپان است و در قبال رعیت خود مسئول است" و همچنین در همه با حذف "و او" و آن مقدر است و در قرض ثابت شده است.
سخنش (و مرد چوپان بر اهل بیت خود است) در روایت سالم "در اهل بیت خود".
سخنش (و زن، چوپان بر اهل بیت شوهر و فرزندش است)
در روایت عبیدالله بن عمر "بر خانه شوهرش" و در روایت سالم "در خانه شوهرش" و مانند آن برای موسی است اما گفت "بر".
سخنش (و بنده مرد، چوپان بر مال آقای خویش است)
و سالم در روایت خود افزود "و گمان کردم که گفت" و در روایت قرض" اینها را از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم و گمان می کنم پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: و مرد در مال پدرش چوپان است و در قبال رعیت خود مسئول است" خطابی گفت: امام و مرد و هر که ذکر شد در نامگذاری یعنی در توصیف به چوپان شریکند و معانی آنها مختلف است. پس رعایت امام اعظم، حفظ شریعت با اقامه حدود و عدل در حکم است و رعایت مرد، سیاست او برای امور آنها و رساندن حقوق آنها به آنهاست و رعایت زن، تدبیر امر خانه و فرزندان و خدمتکاران و نصیحت به شوهر در همه اینهاست و رعایت خدمتکار، حفظ آنچه زیر دست اوست و قیام به آنچه از خدمت به او واجب است.
سخنش (آگاه باشید که همه شما چوپان هستید و همه شما در قبال رعیت خود مسئول هستید)
طیبی در این حدیث گفت که چوپان برای ذات خود مطلوب نیست بلکه برای حفظ آنچه مالک به او سپرده است برپا شده است.پس شایسته است که جز به آنچه شارع در آن اجازه داده است تصرف نکند و آن تمثیلی است که در این باب لطیف تر و جامع تر و بلیغ تر از آن نیست زیرا اولاً مجمل آورده سپس تفصیل داده و حرف تنبیه را مکرر آورده است.گفت:فاء در سخنش "آگاه باشید که همه شما" جواب شرط محذوف است و چیزی را که شبیه چکیده است ختم کرد، اشاره به استیفای تفصیل دارد. و غیر او گفت: در این عموم، فردی که نه همسر دارد و نه خدمتکار و نه فرزند داخل است زیرا بر او صدق می کند که بر جوارح خود چوپان است تا مامورات را انجام دهد و از منهیات فعلی و قولی و اعتقادی دوری کند، پس جوارح و قوا و حواس او رعیت اویند و لازم نیست از متصف شدن به چوپان بودن لازم آید که به اعتبار دیگر مرعی نباشد.
شنوندگان گرامی:
در این حدیث، رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به ما بیان فرمودند که همه مسلمانان مکلف به انجام وظایفی هستند زیرا آنها تکالیفی از جانب پروردگار جهانیان هستند و به تبع حال هر مکلفی متفاوت است، از خلیفه: امام اعظم گرفته تا مرد در اهل بیت خود و زن در خانه شوهرش و پایان دادن به خدمتکار در مال آقای خویش.
و آنچه باید به آن توجه کنیم در اینجا این است که مسئولیت امام یعنی خلیفه در رعایت امت و قیام به امور آن، مستلزم این است که امام چیزی داشته باشد که او را قادر سازد تا از عهده تبعات این مسئولیت برآید...... از اختیارات و اموالی که او را بر کمک به تسییر مصالح مردم و کفایت نیازمندان آنها و انفاق بر مرافق ضروری برای زندگی آنها و جهاد در راه نشر اسلام.... و غیره از مسئولیتهای بزرگی که بر دوش اوست.
لذا شریعت برای دولت املاکی خاص به خود قرار داده است که شامل: اموال غنیمت و فیء و جزیه و خمس رکاز و مال کسی که وارث ندارد می شود.
محل این اموال در بیت المال است و تصرف در آن به خلیفه راجع است که از آن برای دعوت به اسلام و برای مصالح مسلمانان بر حسب رای و اجتهادش انفاق می کند.
شنوندگان گرامی، و تا دیداری دیگر با حدیث نبوی دیگر، شما را در پناه خدا می گذاریم، و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.