با حدیث شریف
فرو خوردن خشم برای خشنودی خداوند متعال!!
درود بر همه شما ای شنوندگان گرامی در هر کجا که هستید، در حلقه جدیدی از برنامه شما "با حدیث نبوی شریف" با شما دیدار می کنیم و با بهترین درود و پاکیزه ترین سلام شروع می کنیم، پس سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد و بعد:
طبرانی در اوسط از ابن عمر روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «نزد خداوند هیچ جرعه ای بزرگتر از جرعه خشمی نیست که مسلمانی آن را برای خشنودی خداوند فرو خورد».
شنوندگان گرامی:
در معاملات اجتماعی بین مردم مشاهده می شود که برخی از آنها به برادران خود به طرق مختلف با زبان یا دست یا سایر اعضای بدن خود در رفتارهای مالی یا غیره خود بدی می کنند و این بدی ممکن است به جان، یا آبرو یا شرف، یا مال و دارایی، یا اهل و عشیره آسیب برساند. و چون موضوع به این صورت است، این بدی اگر انسان در وهله اول با آن برخورد کند و به خاطر نفس و هوای خود پاسخ دهد، شر و فساد بزرگی در ذات بین و انتشار دشمنی ها بین فرزندان جامعه به وجود می آید.
خداوند متعال بندگان مؤمن خود را به ضرورت آراسته شدن به صبر و فرو بردن خشم، بلکه با بهترین وجه دفع کردن، هدایت کرده است. پس چقدر به این خلق عظیم نیازمندیم تا پیوندها قوی شود و دلها به هم نزدیک شود و آنچه از پیوندهای اجتماعی ویران شده است، ساخته شود و رضایت و بهشت خداوند را به دست آوریم.
شریعت مطهر به ما اجازه داده است که به همان اندازه که به ما بدی شده است، مجازات کنیم، اما با این وجود بیان کرده است که گذشت و فرو بردن خشم بهتر و نیکوتر است. خداوند متعال فرمود: (و اگر مجازات می کنید، به همان اندازه که به شما مجازات شده است، مجازات کنید، و اگر صبر کنید، برای صابران بهتر است). (نحل ١٢٦) و خداوند متعال فرمود: (کسانی که در خوشی و ناخوشی انفاق می کنند و خشم خود را فرو می برند و از مردم در می گذرند و خداوند نیکوکاران را دوست دارد). (آل عمران ١٣٤)
فرو بردن خشم فضایل عظیمی دارد. علاوه بر فضایل قبلی، مجموعه ای از فضایل دیگری نیز وجود دارد که این دلایل به آن اشاره کرده اند:
طبرانی در مکارم الاخلاق از سهل بن معاذ بن انس جهنی از پدرش روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس خشمی را فرو برد در حالی که قادر به انتقام است، خداوند او را در برابر دیدگان همه خلایق فرا می خواند تا از حوریان بهشتی هر کدام را که بخواهد، انتخاب کند».
بیهقی در آداب از معمر از کسی که حسن را شنیده است روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هیچ جرعه ای نزد خداوند عزوجل محبوب تر از جرعه خشمی نیست که مردی آن را فرو می برد یا جرعه صبری هنگام مصیبت، و هیچ قطره ای نزد خداوند عزوجل محبوب تر از قطره اشکی از ترس خدا، یا قطره خونی در راه خدا نیست».
امام احمد در مسند خود از عطاء از ابن عباس روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله در حالی که با دست خود اینگونه می گفت، به مسجد خارج شد، پس ابو عبدالرحمن با دست خود به زمین اشاره کرد: «هر کس به تنگدستی مهلت دهد، یا از او کم کند، خداوند او را از گرمای جهنم حفظ می کند، آگاه باشید که عمل بهشت دشوار است، آگاه باشید که عمل دوزخ آسان است و خوشبخت کسی است که از فتنه ها در امان باشد و هیچ جرعه ای نزد من محبوب تر از جرعه خشمی نیست که بنده آن را فرو می برد، هیچ بنده ای آن را برای خدا فرو نمی برد مگر اینکه خداوند درونش را پر از ایمان می کند».
ابن کثیر این حدیث را از امام احمد در تفسیر آیه 280 سوره بقره آورده است و آن قول خداوند متعال است: (و اگر تنگدست باشد، پس تا توانگری مهلت دهید و اگر صدقه دهید، برای شما بهتر است اگر بدانید). پس گفت: "بسهوة" با سین مهمله، و ابن اثیر نیز آن را در "النهایة" با سین مهمله آورده است و گفت: سهوة: زمینی است که خاکش نرم است، معصیت را در آسانی آن بر مرتکبش به زمینی آسان تشبیه کرده است که هیچ ناهمواری در آن نیست. و حزن: آنچه از زمین سخت است. و لفظ "بسهوة" به صورت دیگری نیز آمده است که "بشهوة" با سین معجمه است، یعنی نقطه دار و آن تصحیف است.
ابن کثیر رحمه الله از صفات اهل بهشت هنگام تفسیر قول خداوند متعال: (و بشتابید به سوی آمرزش پروردگارتان) تا قولش: (و فرو برندگان خشم و درگذرندگان از مردم) ذکر کرده است و گفت: هرگاه خشم بر آنها غلبه کند، آن را فرو می برند، یعنی پنهان می کنند و آن را عملی نمی کنند و با این وجود از کسی که به آنها بدی کرده است، در می گذرند.
غزالی رحمه الله تعالی گفت: انسان به فرو بردن خشم نیاز دارد، هرگاه خشمش برانگیخته شود و در آن به مجاهده شدیدی نیاز دارد، اما هرگاه مدتی به آن عادت کند، به عادت تبدیل می شود و خشم برانگیخته نمی شود و اگر برانگیخته شود، در فرو بردنش سختی نیست و در آن هنگام به بردباری توصیف می شود!! محمد بن کعب رحمه الله تعالی گفت: سه چیز است که هر کس در او باشد، ایمان به خدا را کامل کرده است: "هرگاه راضی شود، رضایتش را در باطل داخل نکند، و هرگاه خشمگین شود، خشمش او را از حق خارج نکند، و هرگاه قدرت یابد، آنچه را که حقش نیست، نگیرد!!".
سلف صالح ما رضی الله عنهم اجمعین بر این اخلاق نیکو تربیت شدند. و برخی از مواضع فرو بردن خشمشان را برای شما ذکر می کنیم که نمونه های عالی هستند که در زندگی به آنها اقتدا می شود:
-
ابو درداء رضی الله عنه به مردی که به او دشنام داد، گفت: "ای مرد، در ناسزاگویی به ما زیاده روی نکن و جایی برای صلح بگذار، زیرا ما کسی را که در مورد ما نافرمانی خدا می کند، با بیشتر از اینکه خدا را عزوجل در مورد او اطاعت کنیم، تلافی نمی کنیم!!".
-
مردی به شعبی دشنام داد، شعبی به او گفت: "اگر من همانطور که گفتی هستم، پس خداوند مرا ببخشد، و اگر من آنطور که گفتی نیستم، پس خداوند تو را ببخشد!!".
-
مردی به معاویه ناسزایی گفت، پس برای او دعا کرد و دستور داد به او جایزه دهند.
-
مردی به عدی بن حاتم دشنام داد و او ساکت بود، وقتی از سخنانش فارغ شد، گفت: اگر چیزی باقی مانده است، بگو، قبل از اینکه جوانان قبیله بیایند، زیرا اگر بشنوند که این را به سرورشان می گویی، راضی نمی شوند!!.
-
غلامی برای ابوذر رضی الله عنه آمد و پای گوسفندی را که داشت شکسته بود، پس به او گفت: چه کسی پای این را شکست؟ گفت: من عمدا این کار را کردم تا تو را خشمگین کنم و مرا بزنی و گناه کنی. پس گفت: کسی را که تو را به خشم من تحریک کرد، خشمگین می کنم، پس او را آزاد کرد.
-
مردی به وهب بن منبه رحمه الله تعالی گفت: فلانی به تو دشنام داد. پس گفت: "آیا شیطان پیکی غیر از تو نیافت؟!".
-
ابن کثیر در سیره عمر بن عبدالعزیز رحمه الله تعالی ذکر کرده است که مردی روزی با او سخن گفت تا اینکه او را خشمگین کرد، پس عمر قصد او را کرد، سپس خود را نگه داشت، سپس به مرد گفت: می خواستی که شیطان مرا با عزت سلطنت به حرکت درآورد، پس امروز از تو بگیرم آنچه را که فردا از من می گیری؟ برخیز خدا تو را عافیت دهد، ما نیازی به مجادله با تو نداریم.
پس ای عزیزان بیایید خود را به فرو بردن خشم و آراسته شدن به بردباری عادت دهیم، باشد که خداوند دلهای ما را پر از ایمان و حکمت کند و در روز قیامت ما را رفعت و شرف و قدر بیشتری بخشد...!!
شنوندگان گرامی: از حسن استماع شما سپاسگزاریم، وعده ما با شما در حلقه آینده ان شاء الله، تا آن زمان و تا زمانی که شما را ملاقات کنیم، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می گذاریم، و سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد.
نوشته شده برای رادیو دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر
استاد محمد احمد النادی - ولایت اردن - 2014/9/17م
