با حدیث شریف
هر کس اجیر گرفت ... مزدش را به او اعلام کند!!
به همگی شما ای شنوندگان گرامی در هر مکانی درود می فرستیم، در حلقه ای جدید از برنامه شما "با حدیث نبوی شریف" به دیدار شما می آییم و با بهترین درود و پاکیزه ترین سلام آغاز می کنیم، پس سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد و بعد:
ابو حنیفه از حماد از ابراهیم از اسود از ابوهریره از پیامبر صلی الله علیه و سلم روایت کرده است: «... و هر کس اجیری را به کار گرفت، باید مزدش را به او اعلام کند.»
شنوندگان گرامی:
خداوند متعال مردم را آفرید و از نظر ثروت و فقر درجاتی قرار داد; تا بعضی از آنها بعضی دیگر را به خدمت گیرند. خداوند متعال فرمود: (آیا آنان رحمت پروردگارت را تقسیم می کنند؟ ما معیشت آنان را در زندگی دنیا میانشان تقسیم کردیم و بعضی از آنان را بر بعضی دیگر برتری دادیم تا بعضی از آنها بعضی دیگر را به خدمت گیرند، و رحمت پروردگارت از آنچه جمع می کنند بهتر است. و اگر نه این بود که مردم امتی واحد می شدند، برای کسانی که به [خدای] رحمان کفر می ورزیدند، سقف هایی از نقره و نردبان هایی که بر آنها بالا روند، قرار می دادیم.) (زخرف 33) خداوند اجاره را برای بندگانش مشروع گردانید و احکامی برای آن مقرر داشت تا بر آنان آسان گردد و حقوق موجران و مستأجران حفظ شود. اجاره چیست؟ تعریف آن چیست؟ انواع آن چیست؟ و دلایل مشروعیت آن از کتاب و سنت چیست؟ و آیا رسول خدا صلی الله علیه و سلم و اصحابش رضی الله عنهم اجاره را به کار می بردند؟
تعریف آن: اجاره عقدی لازم است بر منفعت معلوم، برای مدتی معلوم، به بهایی معلوم.
انواع آن: عقود اجاره سه نوع است:
1- نوع اول: عقود بر منافع اعیان، یعنی اشیاء، هر چیزی به عین و ذات خود: مانند اجاره مغازه های تجاری، خانه ها، چارپایان و وسایل نقلیه یا ماشین های کوچک و بزرگ.
2- نوع دوم: عقود بر منافع اعمال: مانند اجاره صاحبان حرفه ها و صنایع برای کارهای معین. پس آنچه بر آن عقد بسته می شود، منفعتی است که از کار به دست می آید، مانند اجاره رنگرز، مهندس، بنا، آهنگر، نجار و غیره.
3- نوع سوم: عقود بر منافع اشخاص: مانند اجاره خدمتکاران و کارگران برای انجام کارهای معین.
اجاره با همه انواعش شرعاً جایز است. و ادله آن از قرآن کریم و از سنت نبوی قولی و فعلی بسیار است، از جمله:
1- فرموده خداوند متعال: (پس اگر برای شما شیر دادند، مزدشان را بدهید.) (طلاق6)
2- فرموده خداوند متعال: (یکی از آن دو [دختر] گفت: ای پدر، او را اجیر کن، زیرا بهترین کسی که اجیر می کنی، نیرومند و امین است.) (قصص26)
3- و فرموده خداوند متعال: (گفت: من می خواهم یکی از این دو دخترم را به ازدواج تو درآورم به شرط اینکه هشت سال برای من کار کنی، و اگر ده سال را تمام کنی، از جانب توست، و نمی خواهم بر تو سخت بگیرم، اگر خدا بخواهد مرا از صالحان خواهی یافت. گفت: این [قرار] میان من و تو باشد، هر کدام از این دو مدت را به پایان رسانم، بر من ستمی نیست، و خدا بر آنچه می گوییم گواه است.) (قصص28)
4- و فرموده خداوند متعال: (پس رفتند تا به اهل دهکده ای رسیدند و از اهل آن طعام خواستند، پس از پذیرایی آنها خودداری کردند، پس در آن دیواری یافتند که می خواست فرو ریزد، پس آن را استوار کرد. [موسی] گفت: اگر می خواستی، برای آن مزدی می گرفتی.) (کهف77)
5- و از دلایل شرعی بر جواز اجاره فرموده پیامبر صلی الله علیه و سلم است: «هر کس اجیری را به کار گرفت، باید مزدش را به او اعلام کند.»
6- و از جمله آنها فعل آن حضرت صلی الله علیه و سلم است: او و ابوبکر صدیق در هجرتشان به مدینه مردی از بنی دیل را به عنوان راهنمای ماهر و آگاه به راه ها اجیر کردند که آنها را به راهی امن بین مکه و مدینه راهنمایی می کرد.
و از احکام شرعی که خداوند برای اجاره مقرر داشته این است که به محض اینکه اجیر کارش را تمام کرد، مزدش را به او بدهند، و قبل از اینکه عرقش خشک شود، این اصل است، همانطور که رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: «مزد اجیر را قبل از اینکه عرقش خشک شود بدهید.» اما اگر طرفین قرارداد توافق کردند که پرداخت را تا زمانی پس از انجام کار به تعویق اندازند، این کار جایز است. اسلام بر ضرورت پرداخت مزد اجیر تاکید کرده است و حرام کرده است که کسی که اجیری را به کار می گیرد حق اجیر را بخورد، تا جایی که پیامبر صلی الله علیه و سلم به ما خبر داد که هر کس اجیری را به کار گیرد و کار را از او بگیرد و مزدش را ندهد، خداوند متعال در روز قیامت دشمن او خواهد بود، و هر کس خداوند متعال دشمن او باشد، هرگز رستگار نخواهد شد. رسول خدا صلی الله علیه و سلم در روایتی از خداوند متعال فرمود: «سه نفرند که من در روز قیامت دشمن آنها هستم: مردی که به نام من پیمان می بندد و سپس خیانت می کند، و مردی که آزادمردی را می فروشد و بهای آن را می خورد، و مردی که اجیری را به کار می گیرد و کار را از او می گیرد و مزدش را نمی دهد.» همچنین خداوند متعال همه گناهان را می بخشد جز شرک به خدا، و جز حقوق بندگان، از جمله حقوق مالی، که معلق می مانند تا صاحب حق حق خود را از کسی که به او ظلم کرده بگیرد، یا اینکه صاحب حق او را ببخشد. با این علم که معامله در مورد حقوق مالی در روز قیامت با پول نیست، بلکه با حسنات و سیئات است، پس هر کس مظلمه مالی بر گردن برادرش داشته باشد، مظلوم از حسنات ظالم می گیرد. و اگر ظالم حسنات نداشته باشد، یا حسناتش تمام شود، از سیئات مظلوم گرفته می شود و بر سیئات ظالم افزوده می شود، پس او به آن عذاب می شود تا زمانی که خدا بخواهد.
شنوندگان گرامی: از حسن استماع شما سپاسگزاریم، وعده ما با شما در حلقه آینده ان شاء الله، تا آن زمان و تا همیشه که با شما دیدار کنیم، شما را در پناه و حفظ و امان خدا می گذاریم، و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.
نوشته شده برای رادیو دفتر رسانه ای مرکزی حزب التحریر
استاد محمد احمد النادی - ایالت اردن - 2014/9/6م
