مع الحديث الشريف - تحسين الصوت بالقرآن الكريم

با حدیث شریف نبوی

تحسين الصوت بالقرآن الكريم

شما را در هر کجا که هستید، ای شنوندگان گرامی، درود می‌فرستیم. در قسمت جدیدی از برنامه‌تان «با حدیث شریف نبوی» با شما دیدار می‌کنیم و با بهترین درود و پاک‌ترین سلام آغاز می‌کنیم، پس سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد و بعد: 

قرآن کلام خداست و ریسمان محکم او و راه راست اوست، هیچ ستمگری آن را رها نکرد مگر اینکه خداوند او را درهم شکست، و آن قانون اساسی امت است و زندگی و تعالی آن به آن است، و بنابراین بر امت است که به آن اهمیت دهد و آن را تلاوت کند و به آن عمل کند، و آن را در تمام امور زندگی حاکم کند، و همه مردم را به ایمان و عمل به آن و رجوع به آن دعوت کند. 

حاکم در مستدرک علی الصحیحین از عبدالرحمن بن عوسجه از براء بن عازب رضی الله عنهما روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «قرآن را با صداهای خود زینت دهید». و در حدیث معمر «صداهای خود را با قرآن زینت دهید». همانا قرآن صدای مؤمن را زینت می بخشد. طبرانی در الأوسط از ابن عمر روایت کرده است که از پیامبر صلی الله علیه و سلم پرسیده شد: چه کسی خوش صداترین مردم در خواندن قرآن است؟ فرمود: «کسی که وقتی قرائتش را شنیدی، بدانی که از خداوند عزوجل می ترسد». 

و حاکم در مستدرک علی الصحیحین نیز از ابن ابی ملیکه از عبدالله بن عباس رضی الله عنهما روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «از ما نیست کسی که قرآن را با تغنی نخواند». گفت: به ابن ابی ملیکه گفتم: اگر صدای خوبی نداشته باشد چه؟ گفت: «تا جایی که بتواند آن را زیبا می کند». و کسانی هستند که کلمه «یتغنی» را به معنای «بی نیاز می شود» تفسیر کرده اند، به استناد حدیثی که از ابوبکر رضی الله عنه روایت شده است و آن فرموده پیامبر صلی الله علیه و سلم است: «هر کس قرآن را بیاموزد و گمان کند که کسی از او بی نیازتر است، پس بزرگ را کوچک شمرده و کوچک را بزرگ داشته است». 

این تفسیر را لفظ «یتغنی» برمی‌دارد، اما زمخشری در کتابش الکشاف درباره حدیث روایت شده از ابوبکر رضی الله عنه گفته است: «آن را از ابوبکر نیافتم، و ابن عدی در ترجمه حمزه نصیبی از زید بن رفیع از ابی عبیده از ابن مسعود مرفوعاً به پیامبر علیه الصلاة والسلام نقل کرده است. و حمزه را متهم به جعل حدیث کرده اند».   

و پیامبر صلی الله علیه و سلم امت را به نیکو کردن صدا با قرآن تشویق کرده اند، زیرا این برای امت سودمندتر و تأثیر آن در قلب ها بیشتر است، و به همین دلیل در حدیث صحیح آمده است که پیامبر علیه الصلاة والسلام فرمودند: «قرآن را با صداهای خود زینت دهید». و فرمودند: «از ما نیست کسی که قرآن را با تغنی نخواند»؛ زیرا زینت دادن صدا و نیکو کردن تلاوت، ورود قرآن را در دل ها آسان می کند و باعث می شود که دل ها با شنیدن آیات خدا متأثر شوند. برخلاف صدای غیر نیکو، که باعث تنفر از شنیدن قرآن می شود و باعث روی گردانی از قاری می شود! و پیامبر صلی الله علیه و سلم شبی از کنار ابوموسی اشعری رضی الله عنه عبور کردند در حالی که او قرآن می خواند، پس به او گوش دادند و صدایش ایشان را به شگفت آورد، پس وقتی او را در روز دیدند، به او فرمودند: «به تو شیپوری از شیپورهای آل داوود داده شده است». یعنی صدایی نیکو. پس ابوموسی گفت: «اگر می دانستم که تو می شنوی، آن را برایت نیکو می خواندم»، یعنی قرائتم را نیکو می کردم و آن را زینت می دادم، و این را تأیید می کند، تأییدی که در آن هیچ شبهه ای نیست، حدیث ابن عباس که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: «برای هر چیزی زینتی است و زینت قرآن، صدای نیکوست». 

و برای ابی عبید از عایشه رضی الله عنها روایت شده است که گفت: شبی بعد از نماز عشاء نزد رسول خدا صلی الله علیه و سلم دیر کردم، سپس آمدم، فرمود: «کجا بودی؟» گفتم: داشتم به قرائت مردی از اصحاب تو گوش می دادم که مانند قرائت و صدای او از کسی نشنیده بودم، گفت: پس رسول خدا صلی الله علیه و سلم برخاستند و من با ایشان برخاستم تا اینکه به او گوش دادند، سپس به من روی کردند و فرمودند: «این سالم، برده آزاد شده ابوحذیفه است، سپاس خدایی را که در امت من مانند این را قرار داد». 

و نووی رحمه الله در کتابش «التبیان فی آداب حمله القرآن» فصلی را با عنوان «در استحباب نیکو کردن صدا با قرآن» ذکر کرده است. در ابتدای آن گفته است: «علما از سلف و خلف از صحابه و تابعین و کسانی که بعد از آنها از علمای شهرها و ائمه مسلمین آمده اند، همگی بر استحباب نیکو کردن صدا با قرآن اجماع دارند، و گفته ها و اعمال آنها مشهور است ... و دلایل این از حدیث رسول خدا صلی الله علیه و سلم نزد خاص و عام فراوان است». 

و مسلم در صحیحش از ابوهریره روایت کرده است که او شنیده است که پیامبر صلی الله علیه و سلم می فرمودند: «خداوند به هیچ چیز گوش نداده است مانند گوش دادن به پیامبری که صدای نیکو دارد و قرآن را با تغنی می خواند و آن را آشکار می کند». و معنای «أذن» یعنی گوش داد، و این اشاره به رضایت و قبول است. و رویبانی در مسندش از ابوموسی روایت کرده است که گفت: رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: «من صدای اشعری ها را با قرآن می شناسم، وقتی که شب ها وارد می شوند، و منازلشان را از صداهایشان می شناسم، و اگرچه منازلشان را هنگام نزول در روز ندیده باشم». 

بلکه رسول خدا صلی الله علیه و سلم نیکوترین صدای مردم را داشتند؛ مسلم در صحیحش از عدی بن ثابت روایت کرده است که گفت: شنیدم که براء بن عازب گفت: «شنیدم که پیامبر صلی الله علیه وسلم در نماز عشاء سوره «والتین والزیتون» را خواند. پس کسی را نشنیدم که صدایش از او نیکوتر باشد!». 

و همانطور که معلوم است، صدای نیکو هدیه ای از جانب خداست که به هر کس که بخواهد می دهد، پس شایسته است که دنبال کسانی که صدای نیکو دارند رفت، و به آنها اهمیت داد، تا برای مردم امامت کنند، همانطور که عمر رضی الله عنه در نماز تراویح انجام داد، و دو صحابی جلیل القدر ابی بن کعب و تمیم بن اوس داری رضی الله عنهما را برای امامت مردم انتخاب کرد. 

و اما کسی که صدای نیکو ندارد، پس باید بر نیکو کردن صدایش با قرآن حریص باشد، و آن را آنگونه که شایسته تلاوت است، تلاوت کند. اما نیکو کردن صدا باید مطابق ضوابط شرعی و آداب پسندیده باشد، و منظور از آن نازک کردن و کشیدن و امثال آن نیست؛ همانطور که بعضی از قاریان عصر ما در تشییع جنازه ها و محافل انجام می دهند؛ و این مخالفت از زمان های دور وجود داشته است، و به همین دلیل نووی رحمه الله در کتابش «التبیان فی آداب حمله القرآن» گفته است: «و این قسمت از قرائت حرام، مصیبتی است که بعضی از نادانان طغیانگر بی شرم که در تشییع جنازه ها و بعضی از محافل می خوانند، به آن مبتلا شده اند، و این بدعتی حرام و آشکار است، و هر شنونده ای برای آن گناهکار است؛ همانطور که اقضی القضاه ماوردی گفته است، و هر کسی که قادر به از بین بردن آن باشد یا نهی از آن کند، اگر این کار را نکند گناهکار است، و من مقداری از توانم را در آن صرف کرده ام، و امیدوارم از فضل خداوند کریم که توفیق از بین بردن آن را به کسی که شایسته آن است بدهد، و او را در عافیت قرار دهد. و همانا منظور از نیکو کردن صدا، تلاوت قرآن با رعایت احکام تلاوت آن و تدبر در معانی آن است».

شنوندگان گرامی: از حسن استماع شما سپاسگزاریم، موعد ما با شما در قسمت بعدی ان شاء الله، پس تا آن زمان و تا دیداری دوباره، شما را در پناه خدا و حفظ و امان او می سپاریم، و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.

نوشته شده برای رادیو دفتر اطلاع رسانی مرکزی حزب التحریر

استاد محمد احمد النادی - ولایت اردن - 2014/9/13م