تغيير المناهج في السودان إلى أين؟!
January 16, 2021

تغيير المناهج في السودان إلى أين؟!

تغيير المناهج في السودان إلى أين؟!

أصدر مكتب رئيس الوزراء السوداني تصريحاً صحفياً يوم الأربعاء الماضي 2021/1/6م أعلن فيه تجميد العمل بالمنهج الدراسي الجديد الذي وضعه مدير المناهج لحكومة الثورة وتكوين لجنة قومية تضم التربويين والعلماء المتخصصين وتمثل كافة أطياف الآراء والتوجهات في المجتمع لتعمل على إعداد المناهج الجديدة حسب الأسس العلمية المعروفة في إعداد المناهج وتراعي التنوع الثقافي والديني والحضاري والتاريخي للسودان، ومتطلبات التعليم في العصر الحديث، حسب قوله. وقد جاء هذا التجميد بعد أن وجد المنهج الجديد رفضا واسعاً من قطاعات مختلفة مما تسرب منه من معلومات حيث رفضه أساتذة، ومعلمون، وأحزاب، وجماعات، وأئمة... وأفتى حتى المجمع الفقهي للدولة بحرمته، كما رفض النصارى تدريس مادة التربية المسيحية الموجودة بالمنهج، ورفضه حتى البنك الدولي. وقد ضجت وسائل التواصل الإلكترونية بهذا الرفض غير المسبوق وأخيراً تحرك مجلس الوزراء وجمّده بعد أن لم يجد من يقبله.

ولمناقشة هذا الموضوع لا بد في البدء أن نعرف أولاً من نحن؟ ولماذا تضع الدولة منهجاً للتعليم؟ وما هي أهدافها؟ وما هي الأسس التي يوضع على أساسها المنهج التعليمي؟

وللإجابة على هذه الأسئلة نقول: إن الأمة لا تولد ولا تعيش بدون الثقافة التي تمثل العمود الفقري لها، فهي التي تحدد هويتها، ونمط عيشها، وتنصهر بها، فتكون أمة متميزة عن غيرها، وبها تتشكل شخصيات أفرادها، وعليها تكون رسالتها التي تريد إيصالها لغيرها من الشعوب والأمم ليلحقوا بها، فهي حضارتها، وعقيدتها، ومنها تأخذ أنظمتها وأحكامها التي تعالج بها قضاياها وتحل بها مشكلاتها، وبدون هذه الثقافة تنطمس الأمة وتتفرق شذر مذر إن لم تمحَ من الوجود، أو تذوب في غيرها، لذلك نجد أن كل دولة تحترم نفسها بدأت بهذه الثقافة، فتربي أبناءها وأجيالها عليها، وتجعل ذلك في أعلى سلم أولوياتها، وتحرص عليها كل الحرص، وتدأب على تصفية هذه الثقافة وتنقيتها من أي شائبة قد تختلط بها فتغير شيئاً من أسسها أو أحكامها، أو تطعن في مقدساتها. ولا شك أن التعليم هو الطريق الوحيد لبناء الشخصيات بهذه الثقافة، فهو الّذي يكوّن العقليّة والنفسيّة المتميزة التي تحكم، وتعالج، وتبني، وتعمّر، وتتحمّل المسؤولية التي تسعى لتحقيق الأهداف والغاية التي من أجلها تعيش الأمة.

وبالنظر إلى منهج التعليم في السودان الذي تم تجميده والمراد إعداده ومنذ الوهلة الأولى، نجد أنه لم يُبن على عقيدة الإسلام؛ التي هي عقيدة الأمة، وذلك واضح من خلال التصريح الصحفي نفسه، والذي لم يتطرق لكلمة الإسلام مطلقاً، بل تحدث بدلاً عن ذلك عن التنوع الديني، والثقافي، والحضاري، والتاريخي، من أجل طمس هوية الأمة، وهذا ما ظل يفعله المستعمر البريطاني منذ احتلال السودان في العام 1898م، حيث أولى مسألة التعليم عناية فائقة حين عيّن الكافر جيمس كري مسؤولاً عن المعارف بعد شهرين فقط من الاحتلال، ليشرف بنفسه على نشر ثقافته في البلد، وبالمقابل طمس الثقافة الإسلامية! ثم مضى ليفتتح عدداً من المدارس الأولية، منها المدرسة الصناعية بمدينة أم درمان في العام 1900م، وفي العام نفسه أنشأ المستعمر معهد تدريب المعلمين، وأشرف عليه بنفسه، كما دعا كتشنر البريطانيين للتبرع لإنشاء كلية غردون التذكارية، وكانت الاستجابة أكبر مما يُتصور حيث دفعوا لها 120 ألف جنيه إسترليني، فافتتحها اللورد كرومر في 5 كانون الثاني/يناير 1899م، وعملت أولاً كمدرسة أولية، وفي العام 1935 قدم (ج. س. أسكوت) مفتش التعليم مذكرة انتقد فيها منهج التعليم، وشكل لجنة برئاسة مدير مصلحة المعارف ونتر ومعه مستر أسكوت، وغريفث، والسكرتير الإداري، وركزت على المدارس الأولية، وإعداد المعلمين. ثم أنشأت بريطانيا بخت الرضا.

فمنذ ذلك الوقت نجد أن المستعمر يشرف عن قرب على إعداد المناهج، وتنقيتها، ومراجعتها أولاً بأول، حتى لا تخرج عن خطه الذي رسمه لتركيز ثقافته وحضارته، فأينعت ثمرته، فتخرج منها هؤلاء العملاء في السياسة، والاقتصاد، وفي مختلف المجالات، هؤلاء العملاء العاجزون عن معالجة أي مشكلة، فظلت مشاكل السودان موجودة منذ خروج المستعمر إلى يومنا هذا، بل أصبح الناس يرون أننا نسبح عكس التيار، فبينما تتقدم الشعوب يسير السودان من سيئ إلى أسوأ، وأننا ندور في دائرة مفرغة لا آخر لها في ظل هذه الأنظمة.

أما الساسة والاقتصاديون فحدث ولا حرج، فقد خنعوا تماماً للغرب المستعمر، وأصبحوا عملاء يخدمون مصلحته فقط، ولا يعرفون حلاً لمشكلاتنا إلا بالخضوع له وعبر روشتاته وإملاءاته، وانتظار معوناته، مع أن الغرب يأكل ويشرب من ثروات بلادنا التي ينهبها بلا ثمن ثم يرمي لهم فضلاته فيستبشرون بها! هذا الغرب المستعمر قد وضع منهج تعليمه بناء على وجهة نظره هو في الحياة، وشكل شخصيته بناء على ذلك وعندما استعمر بلادنا استعمرها ليعيش هو لا نحن. هذا الواقع الذي أوجده لنا المنهج التعليمي للمستعمر.

وإذا أردنا أن نضع منهجاً تعليمياً يغير حياتنا ويرفع من شأننا ويرضي ربنا فلا بد من مراعاة هدفين يجب تحقيقهما:

1- أن يشكل الشخصية الإسلامية للمتلقي ببناء عقليته، ونفسيته، وذلك بغرس العقيدة الإسلامية فيه.

2- إعداد أبناء المسلمين ليكون منهم العلماء المختصون في كل مجالات الحياة، سواء في العلوم الإسلامية؛ من اجتهاد وفقه وقضاء وتفسير... أو في العلوم التجريبية من هندسة، وكيمياء، وطب...الخ.

 أما الأسس التي يوضع على أساسها المنهج فهي الثقافة الإسلامية، وما تحتويه من معارف؛ كالقرآن الكريم والسيرة النبوية المطهرة، وكتب الحديث الشريف، وكتب الفقه، وأصول الفقه، وكتب التفسير، واللغة العربية، وكذلك التاريخ الإسلامي، وهي في مجموعها تمثل ثروة عظيمة لا يوجد مثيل لها عند أي أمة أخرى، وهي قادرة على إيجاد الشخصية الإسلامية المتميزة القادرة على الإبداع وإعمار الأرض.

وبالعودة للدولة الإسلامية نجد أن المسلمين استطاعوا في فترة وجيزة، أن يحتلوا المرتبة الأولى في العالم، وبرز علماء مسلمون في مختلف المجالات، بل ومنهم من خلدت أسماؤهم في الأرض إلى يومنا هذا، مثل البخاري ومسلم وأبي داود والنسائي وغيرهم، في جمع الحديث وتصنيفه، وهناك أئمة الفقه؛ مثل الإمام مالك والشافعي وأحمد وأبي حنيفة وغيرهم كثر، في الفقه وأصول الفقه، ونجد الإمام الطبري والقرطبي وابن قدامة وآخرين في التفسير، ومن قبلهم صحابة رسول الله ﷺ الذين حفظوا لنا الدين نقيا، وأخلصوا له، وقدموا أرواحهم وأموالهم فداء لرسول الله ﷺ كأبي بكر وعمر وعثمان وعلي وبلال وسلمان الفارسي وصهيب الرومي وغيرهم كثر، رضي الله عنهم أجمعين، وهناك الخلفاء الراشدون والقادة الفاتحون الذين حملوا الإسلام وانطلقوا به في أرجاء الأرض، كهارون الرشيد الذي كان يقول للسحابة أمطري حيث شئت فإن خراجك عائد إلينا، وكصلاح الدين الأيوبي قاهر الصليبيين، ومحمد الفاتح نعم الأمير أميرها ونعم الجيش ذلك الجيش، والسلطان عبد الحميد الثاني، الذي فضل أن يقطع جسده بالمبضع قطعة قطعة ولا يسلم فلسطين ليهود، وهناك العلماء الذين برعوا في مجالات الطب والكيمياء والفلك والرياضيات ومختلف العلوم الدنيوية، حتى إن بلاد المسلمين كانت كالضوء الساطع وسط العتمة، يقصدها كل الطلاب من مختلف أرجاء العالم ليعيشوا فيها، ويتعلموا وينعموا بالعدل والإحسان بلا منٍّ ولا أذى.

هكذا كانت الأمة الإسلامية عندما كانت لها دولة تنشئ النشء بالإسلام، وتوفر التربة الخصبة لإنبات قادة الخير الذين يصدرون الخير للناس، لا قادة الشر كحكام أمريكا وأوروبا، أمة تنبت الرجال لا أشباه الرجال كحكام المسلمين وعلماء السوء اليوم. رجال يخافون الله لا حكام الغرب، وحملة دعوة لا يخشون في الله لومة لائم، وحكام عدول يقضون بالحق ولو على أنفسهم وأبنائهم وإخوانهم، لا حكاماً يمنحون أنفسهم وأبناءهم وإخوانهم حصانة من الملاحقة القضائية كحكام اليوم...

وإن ذلك لا محالة عائد من جديد بعزم الرجال حملة الدعوة ليحققوا وعد الله القائل سبحانه: ﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ﴾.

كتبه للمكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير

محمد منير – ولاية السودان

More from null

غیاب نقش دولت در مواجهه با فاجعه بهداشتی - تب دنگی و مالاریا

غیاب نقش دولت در مواجهه با فاجعه بهداشتی

تب دنگی و مالاریا

در سایه گسترش وسیع تب دنگی و مالاریا در سودان، ویژگی‌های یک بحران بهداشتی حاد آشکار می‌شود که نشان‌دهنده غیاب نقش فعال وزارت بهداشت و ناتوانی دولت در مقابله با همه‌گیری است که روز به روز جان‌ها را می‌گیرد. با وجود پیشرفت علمی و فناوری در علم بیماری‌ها، حقایق آشکار می‌شود و فساد نمایان می‌گردد.

غیاب برنامه واضح:

با وجود عبور تعداد مبتلایان از هزاران نفر، و ثبت مرگ و میر به صورت عمده بر اساس برخی منابع رسانه‌ای، وزارت بهداشت برنامه واضحی برای مبارزه با این همه‌گیری اعلام نکرده است. عدم هماهنگی بین نهادهای بهداشتی و فقدان دیدگاه پیشگیرانه در برخورد با بحران‌های همه‌گیر مشاهده می‌شود.

فروپاشی زنجیره‌های تأمین پزشکی

حتی ساده‌ترین داروها مانند "بندول" در برخی مناطق کمیاب شده‌اند، که نشان‌دهنده فروپاشی در زنجیره‌های تأمین و عدم نظارت بر توزیع داروها است، در حالی که فرد به ساده‌ترین ابزارهای تسکین و حمایت نیاز دارد.

غیاب آگاهی‌رسانی اجتماعی

هیچ کمپین رسانه‌ای مؤثری برای آموزش مردم در مورد روش‌های پیشگیری از پشه یا شناسایی علائم بیماری وجود ندارد، که باعث افزایش شیوع عفونت می‌شود و توانایی جامعه در محافظت از خود را تضعیف می‌کند.

ضعف زیرساخت‌های بهداشتی

بیمارستان‌ها از کمبود شدید کادر پزشکی و تجهیزات و حتی ابزارهای تشخیصی اساسی رنج می‌برند، که پاسخ به همه‌گیری را کند و تصادفی می‌کند و زندگی هزاران نفر را به خطر می‌اندازد.

کشورهای دیگر چگونه با همه‌گیری‌ها برخورد کردند؟

 برزیل:

- کمپین‌های سمپاشی زمینی و هوایی با استفاده از سموم دفع آفات مدرن راه‌اندازی کرد.

- پشه‌بند توزیع کرد و کمپین‌های آگاهی‌رسانی اجتماعی را فعال کرد.

- داروها را به طور فوری در مناطق آلوده فراهم کرد.

بنگلادش:

- مراکز اضطراری موقت در محله‌های فقیرنشین ایجاد کرد.

- خطوط تلفن گرم برای گزارش و تیم‌های واکنش سیار فراهم کرد.

فرانسه:

- سیستم‌های هشدار اولیه را فعال کرد.

- نظارت بر پشه‌های ناقل را تشدید کرد و کمپین‌های آگاهی‌رسانی محلی را آغاز کرد.

بهداشت از مهم‌ترین واجبات است و مسئولیت آن بر عهده کامل دولت است

سودان هنوز فاقد سازوکارهای مؤثر برای کشف و گزارش است، که باعث می‌شود آمار واقعی بسیار بالاتر از آمار اعلام شده باشد و بحران را پیچیده‌تر کند. بحران بهداشتی کنونی نتیجه مستقیم غیاب نقش فعال دولت در مراقبت‌های بهداشتی است که زندگی انسان را در اولویت قرار می‌دهد، دولتی که اسلام را اجرا می‌کند و سخن عمر بن خطاب رضی الله را به کار می‌بندد که گفت: «اگر قاطری در عراق بلغزد، خداوند در روز قیامت از من در مورد آن سؤال خواهد کرد».

راه حل‌های پیشنهادی

- ایجاد یک نظام بهداشتی که اولاً از خدا در زندگی انسان بترسد و کارآمد باشد، نه اینکه مشمول سهمیه‌بندی یا فساد شود.

- ارائه مراقبت‌های بهداشتی رایگان به عنوان یک حق اساسی برای همه رعایا. و لغو مجوز بیمارستان‌های خصوصی و منع سرمایه‌گذاری در زمینه پزشکی.

- فعال کردن نقش پیشگیری قبل از درمان، از طریق کمپین‌های آگاهی‌رسانی و مبارزه با پشه.

- بازسازی وزارت بهداشت برای اینکه مسئول زندگی مردم باشد، نه فقط یک نهاد اداری.

- اتخاذ یک نظام سیاسی که زندگی انسان را بالاتر از منافع اقتصادی و سیاسی قرار دهد.

- قطع ارتباط با سازمان‌های جنایتکار و مافیای دارو.

در تاریخ مسلمانان، بیمارستان‌ها برای خدمت رایگان به مردم برپا می‌شدند و با کفایت بالا اداره می‌شدند و از بیت المال تأمین مالی می‌شدند، نه از جیب مردم. مراقبت‌های بهداشتی بخشی از مسئولیت دولت بود، نه منتی و نه تجارتی.

آنچه امروز در سودان از شیوع همه‌گیری‌ها و غیاب دولت از صحنه رخ می‌دهد، هشداری خطرناک است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. خواسته اصلی فقط فراهم کردن بندول نیست، بلکه ایجاد یک دولت رفاه واقعی است که به زندگی انسان اهمیت می‌دهد و ریشه‌های بحران را درمان می‌کند، نه علائم آن را، دولتی که به ارزش انسان و زندگی او و هدفی که برای آن خلق شده است، یعنی عبادت خداوند یکتا، آگاه باشد. و دولت اسلامی تنها دولتی است که قادر به رسیدگی به مسائل مراقبت‌های بهداشتی از طریق نظام بهداشتی است که جز در سایه دولت خلافت راشده دوم بر منهاج نبوت که به زودی به اذن خدا برپا می‌شود، قابل اجرا نیست.

﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یُحْیِیکُمْ﴾

نوشته شده برای رادیو دفتر رسانه‌ای مرکزی حزب التحریر

حاتم العطار - ایالت مصر

شرف همصحبتی با ابی اسامه، احمد بکر (هزیم) رحمه الله

شرف همصحبتی با ابی اسامه، احمد بکر (هزیم) رحمه الله

در صبحگاه بیست و دوم ربیع الاول ۱۴۴۷ هجری قمری مصادف با چهاردهم سپتامبر ۲۰۲۵ میلادی، در سن نزدیک به هشتاد و هفت سالگی، احمد بکر (هزیم)، از پیشگامان حزب التحریر، به جوار پروردگارش شتافت. سالیان متمادی دعوت را حمل کرد و در راه آن زندان طولانی و شکنجه های سخت را تحمل کرد، اما به فضل و یاری خداوند، نه سست شد و نه ضعیف شد و نه تغییر کرد و نه تبدیل نمود.

در دهه هشتاد در سوریه در دوران حکومت حافظ مقبور سال های طولانی را به صورت مخفیانه سپری کرد تا اینکه به همراه جمعی از جوانان حزب التحریر در سال 1991 توسط استخبارات هوایی دستگیر شد تا زیر نظر جنایتکاران علی مملوک و جمیل حسن، سخت ترین انواع شکنجه را ببیند، به طوری که کسی که بعد از یک دور بازجویی از ابی اسامه و برخی از رفقایش وارد اتاق بازجویی شد، به من خبر داد که تکه های گوشت پراکنده و خون روی دیوارهای اتاق بازجویی را دیده است.

بعد از بیشتر از یک سال در سلول های انفرادی شعبه استخبارات هوایی در مزه، او به همراه بقیه همکارانش به زندان صیدنایا منتقل شد تا بعداً به ده سال زندان محکوم شود، که هفت سال آن را با صبر و احتساب سپری کرد و سپس خداوند به او فرج داد.

پس از خروج از زندان، مستقیماً به حمل دعوت ادامه داد و این روند تا زمانی که دستگیری جوانان حزب آغاز شد و صدها نفر را در سوریه در اواسط ماه 12 سال 1999 شامل شد، ادامه یافت، به طوری که خانه او در بیروت مورد یورش قرار گرفت و ربوده شد تا به شعبه استخبارات هوایی در فرودگاه مزه منتقل شود تا مرحله جدیدی از شکنجه های وحشتناک آغاز شود. با وجود سن بالایش به یاری خدا صبور، ثابت قدم و محتسب بود.

پس از تقریباً یک سال، دوباره به زندان صیدنایا منتقل شد تا در دادگاه امنیت دولت محاکمه شود و متعاقباً به مدت ده سال محکوم شد که خداوند مقدر کرد تقریباً هشت سال از آن را سپری کند و سپس خداوند به او فرج داد.

من سال 2001 یک سال کامل را با او در زندان صیدنایا گذراندم، بلکه در خوابگاه پنجم (الف) سمت چپ طبقه سوم کاملاً در کنارش بودم، او را عموی عزیز خطاب می کردم.

با هم غذا می خوردیم و در کنار هم می خوابیدیم و فرهنگ و افکار را مطالعه می کردیم. از او فرهنگ را به دست آوردیم و از او صبر و ثبات را آموختیم.

او بخشنده، دوستدار مردم و مشتاق جوانان بود و در آنها اعتماد به پیروزی و نزدیکی تحقق وعده خدا را می کاشت.

او حافظ کتاب خدا بود و هر شب و روز آن را می خواند و بیشتر شب را به عبادت می گذراند و چون سپیده دم نزدیک می شد، مرا تکان می داد تا برای نماز شب و سپس نماز فجر بیدار شوم.

من از زندان خارج شدم و سپس در سال 2004 دوباره به آن بازگشتم، و ما در اوایل سال 2005 دوباره به زندان صیدنایا منتقل شدیم، تا دوباره با کسانی که هنگام خروج اول ما در پایان سال 2001 در زندان باقی مانده بودند، ملاقات کنیم، و عموی عزیز ابو اسامه احمد بکر (هزیم) رحمه الله نیز در میان آنها بود.

مدت های طولانی در مقابل خوابگاه ها قدم می زدیم تا دیوارهای زندان و میله های آهنی و دوری از خانواده و عزیزان را با او فراموش کنیم، چگونه نه، در حالی که او سال های طولانی را در زندان سپری کرد و آنچه را که سپری کرد!

و با وجود نزدیکی من به او و همراهی با او در دوره های طولانی، هرگز او را ندیدم که غر بزند یا شکایت کند، انگار که در زندان نیست، بلکه در خارج از دیوارهای زندان پرواز می کند. با قرآنی که در بیشتر اوقات تلاوت می کند پرواز می کند، با دو بال اعتماد به وعده خدا و بشارت رسولش ﷺ به پیروزی و تمکین پرواز می کند.

ما در تاریک ترین شرایط و سخت ترین شرایط به روز پیروزی بزرگ چشم دوخته بودیم، روزی که بشارت رسولمان ﷺ محقق شود «سپس خلافت بر منهاج نبوت خواهد بود». مشتاق بودیم زیر سایه خلافت و پرچم عقاب گرد هم آییم. اما خداوند مقدر کرد که از سرای شقاوت به سرای جاودانگی و بقا کوچ کنی.

از خداوند می خواهیم که در فردوس اعلی باشی و کسی را نزد خدا تزکیه نمی کنیم.

عموی عزیز ما، ابا اسامه:

از خداوند می خواهیم که تو را مشمول رحمت واسعه خود قرار دهد و در بهشت ​​های وسیع خود جای دهد و تو را با صدیقان و شهدا قرار دهد و به خاطر آزاری و عذابی که دیدی، درجات عالی در بهشت ​​را به تو پاداش دهد، و از خداوند متعال می خواهیم که ما را با رسولمان ﷺ بر سر حوض و در قرارگاه رحمتش گرد هم آورد.

تسلیت ما این است که تو به نزد مهربان ترین مهربانان می روی و جز آنچه خدا را خشنود می کند نمی گوییم، ما از آن خداییم و به سوی او باز می گردیم.

نوشته شده برای رادیو دفتر مطبوعاتی مرکزی حزب التحریر

ابو صطیف جیجو