نسخه بانک جهانی برای واحه‌های تونس... مدیریت بحران یا مدیریت وابستگی؟!
September 11, 2025

نسخه بانک جهانی برای واحه‌های تونس... مدیریت بحران یا مدیریت وابستگی؟!

نسخه بانک جهانی برای واحه‌های تونس.. مدیریت بحران یا مدیریت وابستگی؟!

بانک جهانی در گزارشی که به تازگی با همکاری موسسات تحقیقاتی تونسی تهیه کرده است، نسبت به خطرات جدی که واحه‌های تونس را در نتیجه بهره‌برداری بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی، تغییرات آب و هوایی و ضعف حکمرانی تهدید می‌کند، هشدار داده است. این گزارش بر اهمیت زیست‌محیطی و اقتصادی این واحه‌ها به عنوان "جواهرات طبیعی" و "مخازن تنوع زیستی" تاکید کرده است. این گزارش نشان داد که مساحت زیر کشت در واحه‌ها از 17500 هکتار در سال 1992 به بیش از 51000 هکتار در حال حاضر افزایش یافته است، که این افزایش به لطف توسعه استخراج آب‌های عمیق، به ویژه در جنوب بوده است. این گزارش دو سناریو ارائه کرده است: ادامه وخامت اوضاع یا اصلاحات پایدار که می‌تواند به دستاوردهای اقتصادی تا سقف 7 میلیارد دینار و ایجاد بیش از 33 هزار فرصت شغلی منجر شود، همراه با کاهش انتشار دی اکسید کربن به میزان 22.5 میلیون تن تا سال 2050.

همچنین، این گزارش تاکید کرد که آینده واحه‌ها تنها به تامین مالی و فناوری‌های نوین بستگی ندارد، بلکه به اصلاح نظام حکمرانی نیز وابسته است و اشاره کرد که واحه‌ها از تداخل اختیارات بین وزارتخانه‌ها، شوراهای محلی و انجمن‌های کاربران در غیاب هماهنگی موثر رنج می‌برند.

این گزارش خواستار تهیه طرح‌های توسعه یکپارچه برای مدیریت واحه‌ها و به‌روزرسانی قوانین برای متناسب‌سازی با ویژگی‌های آن‌ها شد و امکان گنجاندن آن‌ها در فهرست مناطق حفاظت‌شده زیست‌کره "یونسکو" را مطرح کرد.

بانک جهانی برای اعتبار بخشیدن به گزارش خود، آن را با همکاری موسسات تحقیقاتی برجسته تونسی مانند موسسه ملی علوم کشاورزی تونس و موسسه ملی تحقیقات مهندسی روستایی، آب و جنگلداری تهیه کرد، جایی که این گزارش جنبه‌های زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی را پوشش داد و آن را به یک تحلیل جامع تبدیل کرد. این گزارش زنگ خطری در مورد خطرات واقعی است که واحه‌ها را تهدید می‌کند، به ویژه با پیش‌بینی افزایش دما به میزان 1.9 درجه سانتیگراد و کاهش بارندگی به میزان 9 درصد تا سال 2050.

اما در مقابل، این گزارش ثروت‌های آبی عظیم در جنوب تونس، به ویژه ذخایر جهانی آب‌های زیرزمینی آلبی مشترک با الجزایر و لیبی، که حدود 40000-50000 میلیارد متر مکعب تخمین زده می‌شود را نادیده گرفته است. همچنین، بر اصلاحات محلی بدون ارائه یک چشم‌انداز منطقه‌ای جامع برای مقابله با مشکل متمرکز شده است، که نیازمند همکاری با الجزایر و لیبی است. این گزارش همچنین جایگزین‌هایی مانند شیرین‌سازی آب دریا یا پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر را به عنوان راه‌حل‌های استراتژیک مطرح نکرده است.

بانک جهانی و تاریخی از دیکته‌های شکست‌خورده:

با وجود اهمیت این مطالعه، این سوال مطرح می‌شود که چرا بانک جهانی، به عنوان یک موسسه مالی ربوی که یکی از شدیدترین بازوهای نظام مالی جهانی محسوب می‌شود و تحت سلطه ایالات متحده و کشورهای بزرگ غربی است، به این موضوع علاقه‌مند است و چرا این بانک از مهمترین ابزارها برای دستیابی به نفوذ سیاسی و اقتصادی از طریق تسلط بر تصمیمات مربوط به تامین مالی و اقتصاد است.

از دهه شصت قرن گذشته، گزینه‌های توسعه مورد حمایت بانک جهانی نقش بزرگی در شکل‌گیری بحران‌های پی‌درپی تونس داشته است. از جمله حمایت این بانک از تجربه تعاونی که پروژه‌ای اساسی برای سرمایه‌داری دولتی بود که در آن کشاورزان مجبور به واگذاری زمین‌های خود شدند که منجر به کاهش بهره‌وری و نارضایتی گسترده مردمی شد. پس از آن، با سیاست درهای باز در دهه هفتاد، تونس تصمیم گرفت به گردشگری و صنایع صادراتی با ارزش افزوده ضعیف تکیه کند، رویکردی که توسط بانک و صندوق بین‌المللی پول تشویق شد. این گزینه‌ها منجر به تمرکز سرمایه‌گذاری‌ها در مناطق ساحلی و به حاشیه راندن مناطق داخلی، و به حاشیه راندن بخش‌های استراتژیک مانند کشاورزی و صنعت شد و اقتصاد شکننده و وابسته به خارج باقی ماند. سپس برنامه‌های تعدیل ساختاری در دهه هشتاد مطرح شد: آزادسازی بازار، کاهش نقش دولت و خصوصی‌سازی موسسات عمومی اجباری شد که بیکاری، نابرابری‌های اجتماعی و منطقه‌ای را تشدید کرد. این اختلالات از جمله دلایل عمیق انقلاب 2011 بود.

نادیده گرفتن خطرات واقعی در گزارش:

- انرژی هیدروژنی: این گزارش به خطر اتکا به انرژی هیدروژنی برای بازاریابی آن به اروپا در مورد آب‌های زیرزمینی در جنوب، که نیاز به مقادیر زیادی آب دارد، نپرداخته است.

- وابستگی مالی: بانک جهانی همچنان بخشی از نظام مالی جهانی است که تحت سلطه ایالات متحده و کشورهای بزرگ غربی قرار دارد و آن را به ابزاری برای دستیابی به نفوذ سیاسی و اقتصادی بر کشورهای جهان سوم تبدیل می‌کند.

این گزارش خواستار قرار دادن واحه‌ها در فهرست یونسکو شده است

که به معنای از دست دادن غیرمستقیم حاکمیت است، از طریق تعهد به استانداردها و قوانینی که محدودیت‌هایی را در استفاده از زمین و توسعه اعمال می‌کند، و قرار دادن سایت تحت نظارت و کنترل بین‌المللی، که بر سیاست‌های محلی و برنامه‌ریزی شهری تأثیر می‌گذارد و میزان وابستگی به تأمین مالی و تخصص بین‌المللی را افزایش می‌دهد.

شایان ذکر است که بسیاری از کشورها به دلایل حاکمیتی از ثبت میراث خود امتناع کرده‌اند و یا آن را به تاخیر انداخته‌اند. رژیم غاصب یهود از ثبت میراث در سرزمین‌های فلسطینی مانند اریحا و الخلیل خودداری کرده است، زیرا این اقدام یونسکو به حمایت از مطالبات فلسطینیان کمک می‌کند و این اقدامات به حاکمیت آن لطمه می‌زند و از نفوذ آن می‌کاهد و این سوالات را در مورد انگیزه‌های ترویج چنین اقدامی در تونس ایجاد می‌کند.

دلایل واقعی بحران آب و واحه‌ها و راه‌حل‌های جایگزین

دلایل واقعی در انتخاب نظام‌های حاکم در کشور ما برای سیاست‌های وابستگی به قدرت‌های بین‌المللی به جای جستجوی یکپارچگی منطقه‌ای نهفته است که خودکفایی را محقق کند و از کشور و مردم محافظت کند. در حالی که منطقه جنوب تونس حاوی بزرگترین ذخیره جهانی آب‌های زیرزمینی آلبی مشترک با الجزایر و لیبی است، اما سوء مدیریت و فقدان برنامه‌ریزی استراتژیک، فرصت استفاده از این ثروت را از تونس و کشورهای منطقه گرفته است. با وجود اینکه در دین ما حکمی وجود دارد که ما را به وحدت سیاسی و مشارکت در ثروت‌ها دعوت می‌کند، که می‌توانست به یکپارچگی منطقه‌ای در سراسر شمال آفریقا دست یابد. پیامبر ﷺ فرمود: «مسلمانان در سه چیز شریکند: آب، چراگاه و آتش».

راه‌حل ریشه‌ای در رد دیکته‌های خارجی است که هدف آن تضعیف حاکمیت ماست و مانع از وحدت استراتژی‌ها با الجزایر و لیبی برای مدیریت پایدار و به بهترین شکل ممکن منابع آبی مشترک می‌شود، و ایجاد فضایی برای یکپارچگی و جابجایی آزاد که منجر به تنوع منابع ثروت و تنوع اقتصاد از طریق صنعت و تجارت بدون مصرف بیش از حد آب می‌شود، همراه با توسعه فناوری‌های شیرین‌سازی آب دریا و آبیاری با انرژی خورشیدی و توسعه فناوری‌ها برای بهره‌برداری از ثروت آبی عظیمی که برای صدها سال برای تمام شمال آفریقا کافی است.

خاتمه

در خاتمه، در حالی که گزارش بانک جهانی هشدارهای مهمی در مورد خطرات تهدید کننده واحه‌های تونس دارد، اما همچنان تحت تأثیر برنامه‌های اقتصادی و سیاسی است که منافع قدرت‌های بزرگ را تامین می‌کند و تقسیم استعماری را تداوم می‌بخشد که دلیل اصلی ضعف و ناتوانی ما در بهره‌مندی از خیراتی بوده است که خداوند بین ما مشترک قرار داده است.

 تاریخ گواه این است که دیکته‌های بانک جهانی جز بدبختی و وابستگی بیشتر برای تونس به ارمغان نیاورده است، از تجربه تعاونی در دهه شصت تا الگوی اقتصادی مبتنی بر گردشگری و خدمات تا برنامه‌های تعدیل ساختاری در دهه هشتاد و پیامدهای فاجعه‌بار آن.

راه‌حل واقعی در رهایی از این رویکردهای شکست‌خورده و اتخاذ یک چشم‌انداز استراتژیک است که مبتنی بر یکپارچگی منطقه‌ای بین کشورهای منطقه و بهره‌مندی از ثروت‌های طبیعی در چارچوب احکام بزرگ اسلام است که به احیای زمین و حفظ ثروت‌ها، به‌ویژه آب، دعوت می‌کند و همچنین به وحدت مسلمانان و پیوستن آنها به یکدیگر مانند ساختمانی که اجزایش همدیگر را تقویت می‌کنند، دعوت می‌کند، تا بتوانیم واحه‌های خود و سایر ثروت‌هایمان را نجات دهیم و آنها را از مراکز وابستگی به الگوهای توسعه، حاکمیت و موفقیت تبدیل کنیم.

نوشته شده برای دفتر رسانه‌ای مرکزی حزب التحریر

یاسین بن یحیی

More from null

غیاب نقش دولت در مواجهه با فاجعه بهداشتی - تب دنگی و مالاریا

غیاب نقش دولت در مواجهه با فاجعه بهداشتی

تب دنگی و مالاریا

در سایه گسترش وسیع تب دنگی و مالاریا در سودان، ویژگی‌های یک بحران بهداشتی حاد آشکار می‌شود که نشان‌دهنده غیاب نقش فعال وزارت بهداشت و ناتوانی دولت در مقابله با همه‌گیری است که روز به روز جان‌ها را می‌گیرد. با وجود پیشرفت علمی و فناوری در علم بیماری‌ها، حقایق آشکار می‌شود و فساد نمایان می‌گردد.

غیاب برنامه واضح:

با وجود عبور تعداد مبتلایان از هزاران نفر، و ثبت مرگ و میر به صورت عمده بر اساس برخی منابع رسانه‌ای، وزارت بهداشت برنامه واضحی برای مبارزه با این همه‌گیری اعلام نکرده است. عدم هماهنگی بین نهادهای بهداشتی و فقدان دیدگاه پیشگیرانه در برخورد با بحران‌های همه‌گیر مشاهده می‌شود.

فروپاشی زنجیره‌های تأمین پزشکی

حتی ساده‌ترین داروها مانند "بندول" در برخی مناطق کمیاب شده‌اند، که نشان‌دهنده فروپاشی در زنجیره‌های تأمین و عدم نظارت بر توزیع داروها است، در حالی که فرد به ساده‌ترین ابزارهای تسکین و حمایت نیاز دارد.

غیاب آگاهی‌رسانی اجتماعی

هیچ کمپین رسانه‌ای مؤثری برای آموزش مردم در مورد روش‌های پیشگیری از پشه یا شناسایی علائم بیماری وجود ندارد، که باعث افزایش شیوع عفونت می‌شود و توانایی جامعه در محافظت از خود را تضعیف می‌کند.

ضعف زیرساخت‌های بهداشتی

بیمارستان‌ها از کمبود شدید کادر پزشکی و تجهیزات و حتی ابزارهای تشخیصی اساسی رنج می‌برند، که پاسخ به همه‌گیری را کند و تصادفی می‌کند و زندگی هزاران نفر را به خطر می‌اندازد.

کشورهای دیگر چگونه با همه‌گیری‌ها برخورد کردند؟

 برزیل:

- کمپین‌های سمپاشی زمینی و هوایی با استفاده از سموم دفع آفات مدرن راه‌اندازی کرد.

- پشه‌بند توزیع کرد و کمپین‌های آگاهی‌رسانی اجتماعی را فعال کرد.

- داروها را به طور فوری در مناطق آلوده فراهم کرد.

بنگلادش:

- مراکز اضطراری موقت در محله‌های فقیرنشین ایجاد کرد.

- خطوط تلفن گرم برای گزارش و تیم‌های واکنش سیار فراهم کرد.

فرانسه:

- سیستم‌های هشدار اولیه را فعال کرد.

- نظارت بر پشه‌های ناقل را تشدید کرد و کمپین‌های آگاهی‌رسانی محلی را آغاز کرد.

بهداشت از مهم‌ترین واجبات است و مسئولیت آن بر عهده کامل دولت است

سودان هنوز فاقد سازوکارهای مؤثر برای کشف و گزارش است، که باعث می‌شود آمار واقعی بسیار بالاتر از آمار اعلام شده باشد و بحران را پیچیده‌تر کند. بحران بهداشتی کنونی نتیجه مستقیم غیاب نقش فعال دولت در مراقبت‌های بهداشتی است که زندگی انسان را در اولویت قرار می‌دهد، دولتی که اسلام را اجرا می‌کند و سخن عمر بن خطاب رضی الله را به کار می‌بندد که گفت: «اگر قاطری در عراق بلغزد، خداوند در روز قیامت از من در مورد آن سؤال خواهد کرد».

راه حل‌های پیشنهادی

- ایجاد یک نظام بهداشتی که اولاً از خدا در زندگی انسان بترسد و کارآمد باشد، نه اینکه مشمول سهمیه‌بندی یا فساد شود.

- ارائه مراقبت‌های بهداشتی رایگان به عنوان یک حق اساسی برای همه رعایا. و لغو مجوز بیمارستان‌های خصوصی و منع سرمایه‌گذاری در زمینه پزشکی.

- فعال کردن نقش پیشگیری قبل از درمان، از طریق کمپین‌های آگاهی‌رسانی و مبارزه با پشه.

- بازسازی وزارت بهداشت برای اینکه مسئول زندگی مردم باشد، نه فقط یک نهاد اداری.

- اتخاذ یک نظام سیاسی که زندگی انسان را بالاتر از منافع اقتصادی و سیاسی قرار دهد.

- قطع ارتباط با سازمان‌های جنایتکار و مافیای دارو.

در تاریخ مسلمانان، بیمارستان‌ها برای خدمت رایگان به مردم برپا می‌شدند و با کفایت بالا اداره می‌شدند و از بیت المال تأمین مالی می‌شدند، نه از جیب مردم. مراقبت‌های بهداشتی بخشی از مسئولیت دولت بود، نه منتی و نه تجارتی.

آنچه امروز در سودان از شیوع همه‌گیری‌ها و غیاب دولت از صحنه رخ می‌دهد، هشداری خطرناک است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. خواسته اصلی فقط فراهم کردن بندول نیست، بلکه ایجاد یک دولت رفاه واقعی است که به زندگی انسان اهمیت می‌دهد و ریشه‌های بحران را درمان می‌کند، نه علائم آن را، دولتی که به ارزش انسان و زندگی او و هدفی که برای آن خلق شده است، یعنی عبادت خداوند یکتا، آگاه باشد. و دولت اسلامی تنها دولتی است که قادر به رسیدگی به مسائل مراقبت‌های بهداشتی از طریق نظام بهداشتی است که جز در سایه دولت خلافت راشده دوم بر منهاج نبوت که به زودی به اذن خدا برپا می‌شود، قابل اجرا نیست.

﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یُحْیِیکُمْ

نوشته شده برای رادیو دفتر رسانه‌ای مرکزی حزب التحریر

حاتم العطار - ایالت مصر

شرف همصحبتی با ابی اسامه، احمد بکر (هزیم) رحمه الله

شرف همصحبتی با ابی اسامه، احمد بکر (هزیم) رحمه الله

در صبحگاه بیست و دوم ربیع الاول ۱۴۴۷ هجری قمری مصادف با چهاردهم سپتامبر ۲۰۲۵ میلادی، در سن نزدیک به هشتاد و هفت سالگی، احمد بکر (هزیم)، از پیشگامان حزب التحریر، به جوار پروردگارش شتافت. سالیان متمادی دعوت را حمل کرد و در راه آن زندان طولانی و شکنجه های سخت را تحمل کرد، اما به فضل و یاری خداوند، نه سست شد و نه ضعیف شد و نه تغییر کرد و نه تبدیل نمود.

در دهه هشتاد در سوریه در دوران حکومت حافظ مقبور سال های طولانی را به صورت مخفیانه سپری کرد تا اینکه به همراه جمعی از جوانان حزب التحریر در سال 1991 توسط استخبارات هوایی دستگیر شد تا زیر نظر جنایتکاران علی مملوک و جمیل حسن، سخت ترین انواع شکنجه را ببیند، به طوری که کسی که بعد از یک دور بازجویی از ابی اسامه و برخی از رفقایش وارد اتاق بازجویی شد، به من خبر داد که تکه های گوشت پراکنده و خون روی دیوارهای اتاق بازجویی را دیده است.

بعد از بیشتر از یک سال در سلول های انفرادی شعبه استخبارات هوایی در مزه، او به همراه بقیه همکارانش به زندان صیدنایا منتقل شد تا بعداً به ده سال زندان محکوم شود، که هفت سال آن را با صبر و احتساب سپری کرد و سپس خداوند به او فرج داد.

پس از خروج از زندان، مستقیماً به حمل دعوت ادامه داد و این روند تا زمانی که دستگیری جوانان حزب آغاز شد و صدها نفر را در سوریه در اواسط ماه 12 سال 1999 شامل شد، ادامه یافت، به طوری که خانه او در بیروت مورد یورش قرار گرفت و ربوده شد تا به شعبه استخبارات هوایی در فرودگاه مزه منتقل شود تا مرحله جدیدی از شکنجه های وحشتناک آغاز شود. با وجود سن بالایش به یاری خدا صبور، ثابت قدم و محتسب بود.

پس از تقریباً یک سال، دوباره به زندان صیدنایا منتقل شد تا در دادگاه امنیت دولت محاکمه شود و متعاقباً به مدت ده سال محکوم شد که خداوند مقدر کرد تقریباً هشت سال از آن را سپری کند و سپس خداوند به او فرج داد.

من سال 2001 یک سال کامل را با او در زندان صیدنایا گذراندم، بلکه در خوابگاه پنجم (الف) سمت چپ طبقه سوم کاملاً در کنارش بودم، او را عموی عزیز خطاب می کردم.

با هم غذا می خوردیم و در کنار هم می خوابیدیم و فرهنگ و افکار را مطالعه می کردیم. از او فرهنگ را به دست آوردیم و از او صبر و ثبات را آموختیم.

او بخشنده، دوستدار مردم و مشتاق جوانان بود و در آنها اعتماد به پیروزی و نزدیکی تحقق وعده خدا را می کاشت.

او حافظ کتاب خدا بود و هر شب و روز آن را می خواند و بیشتر شب را به عبادت می گذراند و چون سپیده دم نزدیک می شد، مرا تکان می داد تا برای نماز شب و سپس نماز فجر بیدار شوم.

من از زندان خارج شدم و سپس در سال 2004 دوباره به آن بازگشتم، و ما در اوایل سال 2005 دوباره به زندان صیدنایا منتقل شدیم، تا دوباره با کسانی که هنگام خروج اول ما در پایان سال 2001 در زندان باقی مانده بودند، ملاقات کنیم، و عموی عزیز ابو اسامه احمد بکر (هزیم) رحمه الله نیز در میان آنها بود.

مدت های طولانی در مقابل خوابگاه ها قدم می زدیم تا دیوارهای زندان و میله های آهنی و دوری از خانواده و عزیزان را با او فراموش کنیم، چگونه نه، در حالی که او سال های طولانی را در زندان سپری کرد و آنچه را که سپری کرد!

و با وجود نزدیکی من به او و همراهی با او در دوره های طولانی، هرگز او را ندیدم که غر بزند یا شکایت کند، انگار که در زندان نیست، بلکه در خارج از دیوارهای زندان پرواز می کند. با قرآنی که در بیشتر اوقات تلاوت می کند پرواز می کند، با دو بال اعتماد به وعده خدا و بشارت رسولش ﷺ به پیروزی و تمکین پرواز می کند.

ما در تاریک ترین شرایط و سخت ترین شرایط به روز پیروزی بزرگ چشم دوخته بودیم، روزی که بشارت رسولمان ﷺ محقق شود «سپس خلافت بر منهاج نبوت خواهد بود». مشتاق بودیم زیر سایه خلافت و پرچم عقاب گرد هم آییم. اما خداوند مقدر کرد که از سرای شقاوت به سرای جاودانگی و بقا کوچ کنی.

از خداوند می خواهیم که در فردوس اعلی باشی و کسی را نزد خدا تزکیه نمی کنیم.

عموی عزیز ما، ابا اسامه:

از خداوند می خواهیم که تو را مشمول رحمت واسعه خود قرار دهد و در بهشت ​​های وسیع خود جای دهد و تو را با صدیقان و شهدا قرار دهد و به خاطر آزاری و عذابی که دیدی، درجات عالی در بهشت ​​را به تو پاداش دهد، و از خداوند متعال می خواهیم که ما را با رسولمان ﷺ بر سر حوض و در قرارگاه رحمتش گرد هم آورد.

تسلیت ما این است که تو به نزد مهربان ترین مهربانان می روی و جز آنچه خدا را خشنود می کند نمی گوییم، ما از آن خداییم و به سوی او باز می گردیم.

نوشته شده برای رادیو دفتر مطبوعاتی مرکزی حزب التحریر

ابو صطیف جیجو