د "په اسلامي فکر کې خلافت او امامت" لړۍ - د لیکوال او مفکر ثائر سلامه – ابو مالک لخوا – څلورمه برخه - 45
د "په اسلامي فکر کې خلافت او امامت" لړۍ - د لیکوال او مفکر ثائر سلامه – ابو مالک لخوا – څلورمه برخه - 45

او اما دوهمه ضربه: او اما عملي نقل، نو هغه د امت په منځ کې د ثابتو پیښو او رواجونو په استقراء کولو سره ترلاسه کیږي، او د هغه مثال ژبې دي: ځکه چې په معنوي تواتر کې د عربو لخوا د ژبو استعمال شامل دی، ځکه چې دوی په ځینو الفاظو سره اشنا شوي دي چې ځینې معنی څرګندوي، نو لفظ تر هغه چې عربي لفظ وګڼل شي، باید د عربو څخه په سمه توګه روایت شي، یا د اشعارو په نقلولو سره، یا د هغو کسانو لخوا د ژبو استعمالولو له لارې چې د عربو څخه حجت لري (او دا یوه بڼه ده چې د معنوي او لفظي تواتر ترمنځ توپیر لري).

0:00 0:00
Speed:
August 13, 2025

د "په اسلامي فکر کې خلافت او امامت" لړۍ - د لیکوال او مفکر ثائر سلامه – ابو مالک لخوا – څلورمه برخه - 45

د "په اسلامي فکر کې خلافت او امامت" لړۍ

د لیکوال او مفکر ثائر سلامه – ابو مالک لخوا

پنځه څلویښتمه برخه: د معنوي تواتر لارې – دویمه برخه

او اما دوهمه ضربه: او اما عملي نقل، نو هغه د امت په منځ کې د ثابتو پیښو او رواجونو1 په استقراء کولو سره ترلاسه کیږي، او د هغه مثال ژبې دي: ځکه چې په معنوي تواتر کې د عربو لخوا د ژبو استعمال شامل دی، ځکه چې دوی په ځینو الفاظو سره اشنا شوي دي چې ځینې معنی څرګندوي، نو لفظ تر هغه چې عربي لفظ وګڼل شي، باید د عربو څخه په سمه توګه روایت شي، یا د اشعارو په نقلولو سره، یا د هغو کسانو لخوا د ژبو استعمالولو له لارې چې د عربو څخه حجت لري (او دا یوه بڼه ده چې د معنوي او لفظي تواتر ترمنځ توپیر لري).

او د نورو مثالونو څخه: هغه څه استقراء کول چې موږ ته د مسلمانانو د اجماع څخه رسیدلي دي په هغه څه کې چې اصل یې د صحابه کرامو اجماع ته راجع کیږي، بیا په راتلونکو زمانو کې د یو حکم په اړه اجماع نقل شوې، لکه د لمونځونو پنځه ګانه ثابتیدل، او د هغو رکعتونه، او د سهار سنت، او د خلافت منعقد کیدل.

او اما دریمه ضربه: نو دا چې معنوي تواتر د متنونو، پیښو، الفاظو، قرینو، دلایلو، اماراتو، کلی احکامو او قواعدو د ګډون په لیدلو او استقراء کولو سره ترلاسه کیږي او د یوې استقراء عملیې له لارې په "یوه کلي معنی" باندې د هغوی اتفاق، او په دې امکان باندې نظر کول چې له هغې څخه په یوه ګډه او پرېکنده معنی باندې د ټینګار لپاره ګټه اخیستل کیدی شي،

د مثال په توګه: په اسلام کې د نارینه وو او ښځو ترمنځ د اړیکو په استقراء کولو سره موږ پیدا کوو: د عورتونو لیدلو حراموالی، او د سترګو ټیټول، او د ښځې لپاره د یوې ټاکلې لارې سفر کول حرام دي پرته له محرم څخه، او په عام جومات کې د لمانځه لپاره د ښځو کتارونه د نارینه وو له کتارونو څخه وروسته جوړول او له هغوی څخه جلا کول، او ښځو رسول الله ﷺ ته وویل چې نارینه وو پر تاسو غلبه کړې ده نو زموږ لپاره یوه ورځ وټاکئ، او د جنایاتو په اړه د ښځې شهادت جایز نه دی، او د دې احکامو دلایل په لازمي توګه د نارینه وو څخه د ښځو په جدا کولو دلالت کوي، او دا چې نارینه وو د ښځو سره نه راټولیږي. بیا د رسول الله ﷺ په وخت کې د مسلمانانو د ژوند واقعیت د نارینه وو څخه د ښځو جلا والی دی، او دا جلا والی د نارینه وو د ښځو سره د یوځای کیدو څخه منع کوي، او شریعت کورونه یو خاص ژوند ګرځولی دی، او استیذان یې د دې خبرې دلیل ګرځولی دی چې دا یو خاص ژوند دی، نو پرته له استیذان څخه مه ننوځئ، نو د ننوتلو څخه منع کول او هغه څه چې په هغې پورې اړه لري د ځینو احکامو سره سم دي، نو د ښځې په اړه د نارینه وو په وړاندې د شرعي احکامو عام دلایل په پرېکنده توګه د نارینه وو څخه د ښځو په جدا کولو دلالت کوي او ظني نه دي، ځکه چې دا د قرآني آیتونو او متواترو احادیثو2 څخه په پرېکنده توګه ثابت او پرېکنده دلالت سره راغلي دي، نو د شرعي احکامو دا استقراء په خاص ژوند کې د مسلمانانو په منځ کې د نارینه وو څخه د ښځو د جدا کولو په معنی تواتر ته رسیږي او دا د دین څخه په ضروري توګه معلومه شوه، د هغې د قوي ثبوت او ښکاره والي له امله.

او د نورو مثالونو څخه: هغه څه استقراء کول چې موږ ته د خلافت د وجوب په اړه د آیتونو او دلایلو په لیدلو کې رسیدلي دي! او هغه څه چې موږ به یې په دې فصل کې ان شاء الله تعالی وکړو.

1- شریعت راغلی دی ترڅو خلکو ته ښه او بد، نیکي او شر، ثواب او عذاب بیان کړي، نو نیک اخلاق یو شرعي حکم دی چې مسلمان باید په هغه متصف وي ځکه چې په هغه متصف کیدو امر شوی دی، نه دا چې دا پخپله یو ښه صفت دی، او په همدې ډول هغه څه چې خلکو عادت کړي دي په حقیقت کې شریعت په شرعي احکامو سره د هغې د تنظیمولو لپاره نازل شوی دی، نو دا په عقلي توګه ناشونې ده چې امت - د خپلو مختلفو لارو، اصلونو، نژادونو او قومونو سره - په یو ټاکلي ثابت عادت باندې اجماع کړې وي مګر دا چې اصل یې شریعت وي!

2- د تحریر ګوند ته د یوې پوښتنې ځواب د تاریخ په: 11 د رجب د میاشتې 1393 هجري 1973/8/9 نیټه په تصرف سره.

More from فکر

په کتاب کې فکرونه: "د اسلامي ارواپوهنې عناصر" - اوولسمه برخه

په کتاب کې فکرونه: "د اسلامي ارواپوهنې عناصر"

د استاد محمد احمد النادي لخوا چمتو شوی

اوولسمه برخه

ټول ثنا د الله رب العالمین لپاره ده، او درود او سلام د متقیانو امام، د رسولانو سردار، د عالمونو لپاره رحمت رالیږل شوی، زموږ سردار محمد او د هغه په ټولو کورنیو او اصحابو باندې، او موږ له دوی سره شامل کړه، او موږ د دوی په ډله کې راپورته کړه ستا په رحمت سره، ای د رحم کوونکو څخه تر ټولو رحم کوونکی.

زما قدرمن اوریدونکي، د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اوریدونکي:

السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته، وروسته: په دې برخه کې، موږ په کتاب کې خپل فکرونه ته دوام ورکوو: "د اسلامي ارواپوهنې عناصر". او د اسلامي شخصیت د جوړولو لپاره، د اسلامي ذهنیت او اسلامي ارواپوهنې ته پاملرنې سره، موږ وایو، او په الله توکل کوو: 

مګر په الله کې کرکه، الله سبحانه د کافرانو، منافقانو او ښکاره فاسقانو سره له مينې څخه منع کړې ده، د هغه تعالی د دې قول له امله: {اې هغو کسانو چې ایمان يې راوړی دی، زما دښمن او خپل دښمن دوستان مه نیسئ، تاسو دوی ته د دوستۍ پیغام ورکوئ، په داسې حال کې چې دوی په هغه حق کافر شوي دي چې تاسو ته راغلی دی، دوی رسول او تاسو له ښاره باسي ځکه چې تاسو په الله خپل رب ایمان راوړی دی که تاسو زما په لار کې د جهاد لپاره او زما د رضا لپاره راوتلي یاست، تاسو دوی ته پټ پیغام ورکوئ په دوستۍ سره، او زه په هغه څه ښه پوهیږم چې تاسو پټوئ او هغه څه چې تاسو ښکاره کوئ، او څوک چې دا کار کوي، نو هغه له سمې لارې څخه ګمراه شوی دی}. (الممتحنه 1) 

او د هغه تعالی قول: {اې هغو کسانو چې ایمان يې راوړی دی، له ځانه پرته نور ملګري مه نیسئ، دوی ستاسو په تباهۍ کې کمی نه کوي، دوی هغه څه خوښوي چې تاسو ته تکلیف رسوي، کرکه د دوی له خولې څخه څرګندیږي، او هغه څه چې د دوی په سینو کې پټ دي هغه ډیر لوی دي، موږ تاسو ته نښې بیان کړې دي که تاسو پوهیږئ. وګورئ، تاسو دوی سره مینه لرئ، او دوی ستاسو سره مینه نه لري، او تاسو په ټول کتاب ایمان لرئ، او کله چې دوی تاسو سره مخامخ کیږي، دوی وایي موږ ایمان راوړی دی، او کله چې دوی یوازې کیږي، دوی په غوسه کې خپلې ګوتې چیچي. ووایه په خپله غوسه مړه شئ، بېشکه الله په زړونو کې په څه چې دي ښه پوهیږي}. (آل عمران 119)

طبراني په یوه ښه سند سره د علي کرم الله وجهه څخه روایت کوي، هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "درې شیان حق دي: الله هغه څوک چې په اسلام کې برخه لري د هغه چا په څېر نه کوي چې برخه نه لري، او الله یو بنده نه سرپرستي کوي پرته له دې چې هغه ته سرپرستي وکړي، او یو سړی له یو قوم سره مینه نه کوي پرته له دې چې له هغوی سره یوځای شي". او په دې کې د بدو خلکو سره له مينې څخه قطعي منع ده، د دې ویرې له امله چې له دوی سره یوځای شي. 

ترمذي په خپل سنن کې روایت کړی دی، او ویلي یې دي دا یو ښه حدیث دی، د سهل بن معاذ بن انس الجهني څخه، د خپل پلار څخه، د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه چې هغه وویل: "څوک چې د الله لپاره ورکړي، او د الله لپاره منع کړي، او د الله لپاره مینه وکړي، او د الله لپاره کرکه وکړي، او د الله لپاره نکاح وکړي، نو هغه خپل ایمان بشپړ کړی دی". همدارنګه مسلم د ابوهریره څخه روایت کړی دی چې هغه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "بېشکه الله چې کله له یوه بنده سره مینه وکړي، نو جبرائیل ته بلنه ورکوي او وایي زه له فلاني سره مینه لرم نو له هغه سره مینه وکړه، هغه وویل: جبرائیل هم له هغه سره مینه کوي، بیا په آسمان کې اعلان کوي او وایي: بېشکه الله له فلاني سره مینه لري نو له هغه سره مینه وکړئ. نو د آسمان خلک هم له هغه سره مینه کوي، هغه وویل: بیا په ځمکه کې د هغه لپاره قبولیت ایښودل کیږي. او کله چې له یوه بنده سره کرکه وکړي، نو جبرائیل ته بلنه ورکوي او وایي زه له فلاني سره کرکه لرم نو له هغه سره کرکه وکړه، هغه وویل: جبرائیل هم له هغه سره کرکه کوي، بیا د آسمان خلکو ته اعلان کوي چې بېشکه الله له فلاني سره کرکه لري نو له هغه سره کرکه وکړئ، هغه وویل: بیا دوی هم له هغه سره کرکه کوي، بیا په ځمکه کې د هغه لپاره کرکه ایښودل کیږي". 

او د هغه صلی الله علیه وسلم قول: "بیا په ځمکه کې د هغه لپاره کرکه ایښودل کیږي" یو خبر دی چې د غوښتنې اراده لري، او دا د اړتیا په دلیل سره، ځکه چې ډیری کافران، منافقان او ښکاره فاسقان شته چې داسې خلک شته چې له دوی سره مینه کوي او له دوی سره کرکه نه کوي، نو د خبر ورکوونکي د رښتینولۍ لپاره اړینه ده چې له خبر څخه مراد انشاء یعنې غوښتنه وي، نو لکه چې هغه وایي: اې د ځمکې خلکو، له هغه چا سره کرکه وکړئ چې الله ورسره کرکه لري. 

په دې توګه، دا حدیث په دې دلالت کوي چې د هغه چا سره کرکه کول واجب دي چې الله ورسره کرکه لري، او په دې کې د هغه سخت دښمن سره کرکه کول شامل دي، چې په عائشه رضی الله عنها په متفق علیه حدیث کې د پیغمبر صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی چې هغه وویل: "بېشکه تر ټولو زیات د الله په نزد دښمن هغه څوک دی چې سخت دښمن وي"، او د هغه چا سره کرکه کول واجب دي چې د انصارو سره کرکه لري، چې د براء رضی الله عنه په متفق علیه حدیث کې روایت دی، هغه وویل: ما د پیغمبر صلی الله علیه وسلم څخه اوریدلي دي: یا هغه وویل: پیغمبر صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "انصارو سره مینه نه کوي مګر مؤمن، او له دوی سره کرکه نه کوي مګر منافق، نو څوک چې له دوی سره مینه وکړي الله ورسره مینه کوي، او څوک چې له دوی سره کرکه وکړي الله ورسره کرکه کوي". او د هغه چا سره کرکه کول واجب دي چې په خپله ژبه حق وایي خو له ستوني نه تیریږي، د هغه حدیث له امله چې مسلم د بسر بن سعید څخه د عبید الله بن ابی رافع څخه روایت کړی دی، چې هغه د رسول الله صلی الله علیه وسلم غلام و، چې کله حروریانو خروج وکړ، په داسې حال کې چې هغه د علي بن ابي طالب رضی الله عنه سره و، دوی وویل: حکم نشته مګر د الله لپاره. علي وویل: دا د حق خبره ده چې د باطل اراده ورڅخه کیږي، بېشکه رسول الله صلی الله علیه وسلم د ځینو خلکو صفت بیان کړی دی، زه په دې خلکو کې د هغوی صفت پیژنم "دوی په خپلو ژبو حق وایي خو له دوی څخه نه تیریږي - او هغه خپل ستوني ته اشاره وکړه - هغه د الله په نزد تر ټولو کرکه لرونکی مخلوق دی". د هغه قول "نه تیریږي" یعنې نه تیریږي، او د هغه چا سره کرکه کول واجب دي چې بې حیا او بې ادبه وي، چې د ابوالدرداء رضی الله عنه په حدیث کې د ترمذي په نزد روایت دی، او ویلي یې دي دا یو حسن صحیح حدیث دی چې پیغمبر صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "... او بېشکه الله له بې حیا او بې ادبه سره کرکه لري". 

همدارنګه د صحابه کرامو څخه د کفارو سره د کرکې په اړه ځینې آثار روایت شوي دي، له هغې جملې څخه هغه څه چې مسلم د سلمة بن الاکوع څخه روایت کړي دي هغه وویل: "... کله چې موږ او د مکې خلکو صلح وکړه، او یو له بل سره ګډ شو، زه یوې ونې ته ورغلم، او د هغې اغزي مې لرې کړل، نو د هغې په ریښه کې پروت شوم، هغه وویل: بیا ماته څلور تنه مشرکین راغلل، د مکې له خلکو څخه، نو هغوی په رسول الله صلی الله علیه وسلم نیوکې کولې، نو ما له دوی سره کرکه وکړه، نو بلې ونې ته لاړم ..." 

او له هغې جملې څخه د جابر بن عبد الله حدیث دی چې احمد روایت کړی دی چې عبد الله بن رواحه د خیبر یهودانو ته وویل: "اې د یهودانو ډلې، تاسو زما په نزد تر ټولو کرکه لرونکی مخلوق یاست، تاسو د الله عز وجل پیغمبران ووژل، او په الله مو دروغ وویل، او زما د تاسو سره کرکه ما په دې نه مجبوروي چې په تاسو ظلم وکړم ...". 

او له هغې جملې څخه هغه څه دي چې د مسلمانانو څخه د شر ښکاره کوونکي سره د کرکې په اړه روایت شوي دي، احمد، عبد الرزاق او ابو یعلی په یوه حسن سند سره روایت کړي دي، او حاکم په مستدرک کې، او ویلي یې دي دا د مسلم په شرط صحیح دی د ابی فراس څخه، هغه وویل: عمر بن الخطاب خطبه وکړه، او ویې ویل: "... او څوک چې تاسو څخه شر ښکاره کړي موږ به په هغه شر ګومان وکړو، او له هغه سره به په هغه باندې کرکه وکړو". 

په الله کې مینه، او په الله کې کرکه، له هغو سترو کارونو څخه دي چې هغه مسلمان ځانته غوره کوي چې د الله د رضا او رحمت او نصرت او جنت هیله لري.

قدرمن اوریدونکي: د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر د راډیو اوریدونکي: 

په دې برخه کې په دې اندازه بسنه کوو، په دې شرط چې موږ خپل فکرونه په راتلونکو برخو کې بشپړ کړو، ان شاء الله تعالی، تر هغه وخته او تر هغه چې تاسو سره وینو، تاسو د الله په پناه، ساتنه او امن کې پریږدو. ستاسو د ښه اوریدو څخه مننه کوو، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته. 

اې مسلمانانو! پوه شئ - اوولسمه برخه

اې مسلمانانو! پوه شئ

اوولسمه برخه

دا چې رسول الله صلی الله علیه وسلم خپل واکمنان د صالحو خلکو څخه د حکومت کولو لپاره او د تقوی په پیژندل شویو پوهانو څخه ټاکل، او هغه کسان یې غوره کول چې په هغه څه کې یې ښه کار کاوه چې دوی ته سپارل شوي وو، او د رعیت زړونه یې په ایمان او د دولت په هیبت سره ډکول، د سليمان بن بريده څخه د هغه د پلار څخه روايت دی چې هغه وويل: "رسول الله صلی الله عليه وسلم به چې کله په لښکر يا سريه باندې امير مقرر کړ، نو هغه ته به يې په خاص ډول د الله جل جلاله څخه د تقوی او له مسلمانانو سره د خير کولو وصيت کاوه." رواه مسلم، او والي په خپله ولايت باندې امير دی، نو دا حديث په همدې کې داخل دی.