Hadis-i Şerif ile
Zirai Arazi Kiralamanın Yasaklanması
Değerli dinleyiciler, Hadis-i Şerif ile programınızın yeni bir bölümünde hepinizi selamlıyoruz. En güzel selamla başlıyoruz: Allah'ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
Ebu Hüreyre (r.a.)'den rivayet edildiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kim bir araziye sahipse onu eksin veya kardeşine bağışlasın. Eğer kabul etmezse arazisini tutsun." (Buhari rivayet etmiştir)
Cabir bin Abdullah'tan rivayet edildiğine göre, "Resulullah (s.a.v.) araziden ücret veya pay alınmasını yasaklamıştır." (Müslim rivayet etmiştir)
Nevevi'nin şerhinde ufak bir değişiklikle şöyle gelmiştir: {…Âlimler arazi kiralaması konusunda ihtilaf etmişlerdir. Tavus ve Hasan el-Basri: Arazi kiralaması hiçbir şekilde caiz değildir. İster yiyecek, ister altın, ister gümüş veya ekininden bir pay ile olsun, arazi kiralaması yasağına dair hadisin mutlaklığı nedeniyle caiz değildir. Şafii, Ebu Hanife ve birçok âlime göre: Altın, gümüş, yiyecek, giysi ve diğer şeylerle kiralamak caizdir. İster içinde ekilen cinsinden olsun, ister olmasın. Ancak içinden çıkanın bir kısmı, örneğin üçte biri veya dörtte biri ile kiralamak caiz değildir, bu muhaberedir. Ayrıca belirli bir parça ekin için şart koşmak da caiz değildir. Rebia: Sadece altın ve gümüş ile caizdir demiştir. Malik: Altın, gümüş ve diğerleriyle caizdir, ancak yiyecek ile caiz değildir demiştir. Ahmed, Ebu Yusuf, Muhammed bin el-Hasan ve Malikilerden bir grup ve diğerleri: Altın ve gümüş ile kiralamak caizdir. Üçte biri, dörtte biri ve diğerleriyle de ortakçılık (müzaraa) caizdir. İbn Şureyh, İbn Huzeyme ve Hattabi de böyle demiştir…}
Değerli dinleyicilerimiz: Görüyoruz ki, arazi sahibinin, arazisini ziraat için kiraya vermesi kesinlikle caiz değildir. İster arazinin mülkiyetine ve kullanım hakkına birlikte sahip olsun, ister sadece kullanım hakkına sahip olsun. Yani, ister arazi öşürlü olsun, ister haraçlı olsun ve ücret ister nakit olsun, ister başka bir şey olsun. Aynı şekilde, araziyi ziraat için, yiyecek veya başka bir şeyden elde ettiği şeyle veya içinden çıkan herhangi bir şeyle kiraya vermesi de caiz değildir. Çünkü bunların hepsi kiradır ve ziraat için arazi kiralamak kesinlikle caiz değildir. Buhari'de sahih olarak rivayet edildiğine göre Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: {Kim bir araziye sahipse onu eksin veya kardeşine bağışlasın. Eğer kabul etmezse arazisini tutsun}. Müslim'de sahih olarak rivayet edildiğine göre {Resulullah (s.a.v.) araziden ücret ve pay alınmasını yasaklamıştır}. Nesai'nin süneninde {Resulullah (s.a.v.) arazi kiralamasını yasakladı. Dedik ki: Ya Resulullah, o zaman onu hububattan bir şey karşılığında kiralayalım. Dedi ki: Hayır. Dedi ki: Biz onu samanla kiralardık. Dedi ki: Hayır. Dedi ki: Biz onu vadideki suyun üzerinde olanla kiralardık. Dedi ki: Hayır. Onu ek veya kardeşine bağışla}, Vadi küçük nehirdir, yani vadi. Yani, biz onu suyun kenarındaki bölümün ekimi karşılığında kiralardık. Buhari, Nafi'den, Abdullah bin Ömer'in Rafi bin Hudeyc'den rivayet ettiğine göre: {Resulullah (s.a.v.) arazi kiralamasını yasakladı}. Bunun üzerine İbn Ömer, Rafi'ye gitti, ben de onunla birlikte ona soru sormak için gittim, dedi ki: {Peygamber (s.a.v.) tarlaların kiralanmasını yasakladı}. Buhari, Salim'den, Abdullah bin Ömer'in arazi kiralamayı bıraktığını rivayet etmiştir.
Bu hadisler, Resulullah (s.a.v.)'in arazi kiralamayı yasakladığı konusunda açıkça belirtmektedir. Yasaklama, sadece terk talebine işaret etse de, buradaki karine, talebin kesin olduğunu göstermektedir. Çünkü Resulullah'a: Onu hububattan bir şey karşılığında kiralayalım dediler, dedi ki: Hayır. Sonra ona: Onu samanla kiralayalım dediler, dedi ki: Hayır. Sonra dediler ki: Biz onu vadide kiralardık, dedi ki: Hayır. Sonra bunu {Onu ek veya kardeşine bağışla} sözüyle teyit etti. Bu, yasaklamada ısrar olduğunu ve bunun teyit için olduğunu açıkça göstermektedir. Ayrıca, Arapçada teyit ya lafzi olarak lafzın tekrarıyla ya da manevi olarak olur. Burada yasaklama lafzı tekrarlandığı için teyide delalet etmektedir. Resulullah'ın Hayber arazisini yarı yarıya kiraya vermesi bu babdan değildir. Çünkü Hayber arazisi ağaçlıktı, düz arazi değildi. İbn İshak'ın Siret'te Abdullah bin Ebi Bekir'den rivayet ettiğine göre {Resulullah (s.a.v.) Hayber halkına, Müslümanlar ve Yahudiler arasında hasat zamanı tahmin yapmak için Abdullah bin Revaha'yı gönderirdi, o da onlara tahmin yapardı}, sonra Abdullah bin Revaha Mute'de şehit oldu (Allah rahmet eylesin), sonra Ben-i Seleme'den Cabbar bin Sahr bin Ümeyye bin Hensa, Abdullah bin Revaha'dan sonra onlara tahmin yapardı. Tahminci, meyveleri olgunlaşmadan önce, ağaçların üzerinde tahmin eden kişidir. Bu, Hayber arazisinin ağaçlık olduğunu ve düz arazi olmadığını açıkça göstermektedir. İçindeki ekin ise ağaç alanından daha azdır ve ona tabidir. Buna göre, Hayber arazisi arazi kiralama babından değil, ortakçılık (müsakat) babındandır ve ortakçılık caizdir. Bunun da ötesinde, Resulullah (s.a.v.)'in yasaklamasından sonra, sahabe arazi kiralamaktan kaçınmışlardır, bunlardan biri de Abdullah bin Ömer'dir. Bu, onların arazi kiralamanın haram olduğunu anladıklarını göstermektedir. Ancak, arazi kiralamanın haram olması, yalnızca ziraat için kiralanması durumundadır. Ziraat dışında bir şey için kiralanması caizdir. Çünkü kişi araziyi otlak, konaklama yeri, mal deposu veya ziraat dışında belirli bir şey için kullanmak üzere kiralayabilir. Çünkü arazi kiralamanın yasaklanması, sahih hadislerden anlaşıldığı gibi, ziraat için kiralanmasına yöneliktir. Bu arazilerle ilgili hükümler ve onlarla ilgili olanlar, Müslümanın ziraat yoluyla mülkiyetini geliştirmek için çalışırken şari'in onu nasıl sınırlandırdığını açıklamaktadır.
Değerli dinleyicilerimiz, başka bir nebevi hadiste buluşuncaya kadar sizi Allah'a emanet ediyoruz. Allah'ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
