مع الحديث النبوي الشريف - «كنت لك كأبي زرع لأم زرع»!! ج3
November 28, 2015

مع الحديث النبوي الشريف - «كنت لك كأبي زرع لأم زرع»!! ج3

مع الحديث النبوي الشريف - «كنت لك كأبي زرع لأم زرع»!! ج3

نَحُيِّيكُمْ جَمِيعًا أيها الأَحِبَّةُ رواد الصفحة الكِرَامَ فِي كُلِّ مَكَانٍ, نَلتَقِي بِكُمْ فِي فقرة جديدة من "مَعَ الحَدِيثِ النَّبوِيِّ الشَّرِيفِ" وَنَبدَأ بِخَيرِ تَحِيَّةٍ وَأزكَى سَلامٍ, فَالسَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ:


رَوَى البُخَارِيُّ وَمُسْلِمٌ فِي صَحِيحَيهِمَا عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنهَا قَالَتْ: جَلَسَ إِحْدَى عَشْرَةَ امْرَأَةً: فَتَعَاهَدْنَ وَتَعَاقَدْنَ أَنْ لاَ يَكْتُمْنَ مِنْ أَخْبَارِ أَزْوَاجِهِنَّ شَيْئًا. قَالَتْ السَّابِعَةُ: «زَوْجِي غَيَايَاءُ أَوْ عَيَايَاءُ, طَبَاقَاءُ, كُلُّ دَاءٍ لَهُ دَاءٌ, شَجَّكِ أَوْ فَلَّكِ, أَوْ جَمَعَ كُلًّا لَكِ». غَيايَاء أو عَيَايَاء: الغَينُ وَاليَاءُ المُشَدَّدَةُ أصْلٌ صَحِيحٌ يَدُلُّ عَلَى إِظلالِ شَيءٍ لِغَيرِهِ.

وَالغَيَايَةُ (بِالغَينِ المُعجَمَةِ المَفتُوحَةِ) ظِلُّ السَّحَابَةِ وَالغَبَرَةِ وَنَحوِهَا. كَأنَّهُ فِي غَيَايَة أبدًا، وَظُلْمَةٍ مِنَ الشَّرِّ لا يَهتَدِي إِلَى مَسْلَكٍ يَنفَذُ إِلَيهِ، وَيُمكِنُ أنْ تَكُونَ وَصَفَتْهُ بِثِقَلِ الرُّوحِ كَالظِّلِّ المُتَكَاثِفِ المُظلِمِ الَّذِي لا إِشرَاقَ فِيهِ. قَالَ القَاضِي عِيَاضُ رَحِمَهُ اللهُ: أكثَرُ الرُّوَاةِ يَقُولُونَهَا بِالعَينِ المُهْمَلَةِ بِلا شَكَّ. قََالَ أبُو عُبَيدٍ رَحِمَهُ اللهُ: إِنَّمَا هُوَ عَيَايَاء (بِالعَينِ المُهمَلَةِ المَفتُوحَةِ) وَهُوَ مِنَ الإِبِلِ؛ الَّذِي لا يُضْرَبُ وَلا يُلَقَّحُ. وَفِي الرِّجَالِ العِنِّينُ الَّذِي عَجِزَ عَنْ إِتيَانِ النِّسَاءِ. وَعَيَايَاءُ فِي النَّاسِ الَّذِي لا يَتَّجِهُ لِشَيءٍ وَلا يَتَصَرَّفُ فِي الأُمُورِ. طَبَاقَاءُ: تُقَالُ لِلأحْمَقِ الَّذِي انطَبَقَتْ عَلَيهِ أمُورُهُ فَلا يَهتَدِي لِوِجْهَتِهَا, وَانطَبَقَ عَلَيهِ الكَلامُ فَانغَلَقَ وَأُفْحِمَ،كَأنَّهُ سُتِرَ عَنهُ الشَّيءُ حَتَّى أُطبِقَ، فَصَارَ كَالمُغَطَّى. شَجَّكِ: هُوَ أنْ يَعْلُوَ الرَّأسَ بِالضَّرْبِ فَيَجرَحُهُ أو يَكُونُ فِي الوَجْهِ وَلا يَكُونُ فِي غَيرِهِمَا. فَلَّكِ: هُوَ انكِسَارٌ وَانثِلامٌ أو مَا يُقَارِبُ ذَلِكَ، وَقِيلَ: ذَهَبَ بِمَالِكِ أو كَسَرَ حُجَّتَكِ وَكَلامَكِ بِكَثرَةِ خُصُومَتِهِ وَعَذْلِهِ, فَمَعنَى قَولِهَا: «كُلُّ دَاءٍ لَهُ دَاءٌ, شَجَّكِ أو فَلَّكِ أَوْ جَمَعَ كُلًّا لَكِ». أنََّ كُلَّ دَاءٍ يَعرِفُهُ النَّاسُ فَهُوَ فِيهِ، أوْ أنَّ كُلَّ دَاءٍ فِي زَوجِهَا بَلَغَ مُنتَهَاهُ، وَأنَّهُ ضَرُوبٌ لامرَأتِهِ، يَشُجُّهَا أو يَهْشِمُ مِنْ عِظَامِهَا أو يَجمَعُ الأمرَينِ لَهَا. وَالحَاصِلُ أنَّهُ مَوصُوفٌ بِالحُمْقِ مَعَ التَّنَاهِي فِي جَمْعِ النَّقَائِصِ بِأنْ يَعجَزَ عَنْ قَضَاءِ وَطَرَهَا مَعَ الأذَى فَإِذَا حَدَّثتْهُ سَبَّهَا وَإِذَا مَازَحَتْهُ شَجَّها، وَإِذَا أغضَبَتْهُ كَسَرَ عُضوًا مِنْ أعضَائِهَا أو أغَارَ عَلَى مَالِهَا أو جَمَعَ كُلَّ ذَلِكَ لَهَا.


قَالَتْ الثَّامِنَةُ: «زَوْجِي الْمَسُّ مَسُّ أَرْنَبٍ, وَالرِّيحُ رِيحُ زَرْنَبٍ». رِيْح زَرْنَب: الزَّرنَبُ ضَرْبٌ مِنَ الطِّيبِ. قِيلَ: هُوَ الزَّعفَرَانِ. قَالَ القَاضِي عِيَاضُ رَحِمَهُ اللهُ: فِيهِ ثَلاثَةُ مَعَانٍ: وَصْفُهُ بِكَثرَةِ استِعْمَالِهِ الطِّيبَ، أو بِطِيبِ رِيحِهِ وَعَرَقِهِ؛ لِكَثرَةِ نَظَافَتِهِ وَلِينِ بَشَرَتِهِ. أو بِحُسْنِ الثَّنَاءِ وَالذِّكْرِ, وَالخُلُقِ وَلِينِ الجَانِبِ. أو بِحُسْنِ العِشْرَةِ وَطِيبِ الحَدِيثِ.


قَالَتْ التَّاسِعَةُ: «زَوْجِي رَفِيعُ الْعِمَادِ, طَوِيلُ النِّجَادِ, عَظِيمُ الرَّمَادِ, قَرِيبُ الْبَيْتِ مِنْ النَّادِ». النِّجَاد: لَفْظٌ يَدُلُّ عَلَى اعتِلاءٍ وَقُوَّةٍ وَإِشرَافٍ، وَمِنهُ النِّجَادُ؛ حَمَائِلُ السِّيفِ، لأنَّهُ يَعلُو العَاتِقَ. وَقَولُهَا: طَوِيلُ النِّجَادِ: تُرِيدُ طُولَ قَامَتِهِ؛ لأَنَّ مَنْ طَالَتْ قَامَتُهُ طَالَ نَجَادُهُ. النَّادِ: هُوَ النَّادِي بِاليَاءِ السَّاكِنَةِ المَحذُوفَةِ فِي السِّيَاقِ، وَهُوَ مَجْلِسُ القَومِ وَمُجتَمَعُهُمْ وَهُوَ المُنتَدَى أيضًا. وَمَعنَى قُربِهِ مِنَ النَّادِي؛ أنَّهُ شَرِيفٌ كَرِيمٌ يَجعَلُ بَيتَهُ قَرِيبًا مِنَ اجتِمَاعِ النَّاسِ؛ لِيَقْصِدَهُ الضِّيفَانُ، فَلا يَنأى فِي الشِّعَابِ. وَمَعنَى كَلامِهَا: «رَفِيعُ العِمَادِ ... » أنَّهُ رَفِيعٌ فِي قَومِهِ وَحَسَبِهِ وَشَرَفِهِ وَسُؤدُدِهِ، وَهُوَ طَوِيلُ القَامَةِ عَظِيمُ الرَّمَادِ كِنَايَةً عَنْ سِعَةِ ثَرَائِهِ وَكَثرَةِ أضيَافِهِ.


قَالَتْ الْعَاشِرَةُ: «زَوْجِي مَالِكٌ. وَمَا مَالِكٌ؟ مَالِكٌ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكِ لَهُ إِبِلٌ كَثِيرَاتُ الْمَبَارِكِ قَلِيلاَتُ الْمَسَارِحِ وَإِذَا سَمِعْنَ صَوْتَ الْمِزْهَرِ أَيْقَنَّ أَنَّهُنَّ هَوَالِكُ». ومعنى: «كَثِيرَاتُ الْمَبَارِكِ قَلِيلاَتُ الْمَسَارِحِ». أنَّهَا مَحْبُوسَةٌ حَاضِرَةٌ أكثَرَ وَقْتِهَا لِلنَّحْرِ لاستِعدَادِهِ لِلضِّيفَانِ، قَلِيلاً مَا تَسْرَحُ وَتَغِيبُ عَنهُ، وَقِيلَ: مَعنَاهُ أنَّهَا تُحْلَبُ مِرَارًا لِلأضيَافِ فَتُقَامُ لِذَلِكَ ثُمَ تُبرَكُ. وَقِيلَ: هِيَ كَثِيرَةٌ فِي مَبَارِكِهَا لِمَنْ يَنتَابُهَا مِنَ الأضيَافِ, قَلِيلَةٌ فِي ذَاتِهَا إِذَا رَعَتْ. وَالمِزْهَرُ العُودُ أو آلَةُ اللَّهْوِ الَّذِي يُضرَبُ بِهِ، وَالمَعنَى أنَّ زَوجَهَا قَدْ عَوَّدَ إِبِلَهُ إِذَا نَزَلَ بِهِ الأضيَافُ أنْ يَنحَرَ لَهُمْ, وَيَسقِيَهُمْ, فَإِذَا سَمِعَتِ الإِبِلُ صَوتَ العُودِ عَلِمْنَ أنَّهُنَّ مَنحُورَاتٍ. وَقِيلَ: المُزْهِرُ "بِضَمِّ المِيمِ وَكَسْرِ الهَاءِ" هُوَ الَّذِي يَزُهِرُ النَّارَ لِلأضيَافِ, فَإِذَا سَمِعْنَ صَوتَ ذَلِكَ وَمَعْمَعَانِ النَّارِ أيقَنَتْ بِالعَقْرِ. وَالصَّوَابُ هُوَ المَعنَى الأوَّلُ.


من فوائد الحديث:


1. فِي الحَدِيثِ حُسْنُ عِشْرَةِ المَرْءِ أهْلَهُ بِالتَّأنِيسِ وَالمُحَادَثَةِ بِالأمُوُرِ المُبَاحَةِ مَا لَمْ يُفْضِ ذَلِكَ إِلَى الإثْمِ، وَفِيهِ المِزَاحُ أحْيَانًا وَسُرُورُ النَّفْسِ بِهِ، وَمُدَاعَبَةُ الرَّجُلِ أهْلَهُ وَإِعلامُهُ بِمَحَبَّتِهِ لَهُمْ، وَحَالِهِ مَعَهُمْ وَتَذكِيرِهِمْ بِذَلِكَ لا سِيَّمَا عِندَ وُجُودِ مَا يَغْلِبُ عَلَيهِنَّ مِنْ كُفرَانِ العَشِيرِ وَجُحُودِ الإِحْسَانِ.


2. وَفِيهِ إِعجَابُ مُعظَمِ الزَّوجَاتِ وَحُصُولِ السَّعَادَةِ وَالرِّضَا عَنْ أزْوَاجِهِنَّ بِإِحسَانِ العِشْرَةِ لَهُنَّ خَاصَّةً فِي إِكرَامِهِنَّ, وَلِينِ الجَانِبِ مَعَهُنَّ, وَحُسْنُ التَّمَتُّعِ بِهِنَّ.


3. وَفِيهِ جَوَازُ الحَدِيثِ عَنِ الأُمَمِ الخَالِيَةِ وَالحِكَايَاتِ المَاضِيَةِ، وَضَرْبِ الأمثَالِ بِهِمْ اعتِبَارًا، وَجَوَاز الانبِسَاطِ بِذِكْرِ ظُرَفِ الأخبَارِ وَمُسْتطَابَاتِ النَّوَادِرِ تَنشِيطًا لِلنُّفُوسِ، وَلأخْذِ الفَوَائِدِ وَالدًّرُوسِ.


4. وَفِيهِ جَوَازُ الحَدِيثِ عَنِ المَجْهُولِ الَّذِي لا تُعرَفُ عَينُهُ وَلا اسمُهُ بِذِكْرِ مَا فِيهِ مِنَ العَيبِ لِلتَّنفِيرِ عَنْ ذَلِكَ الفِعْلِ وَلا يَكُونُ هَذَا غِيْبَةً؛ لأنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنهَا تَحَدَّثَتْ عَنْ نِسَاءٍ مَجْهُولاتٍ يَتَكَلَّمْنَ عَنْ رِجَالٍ مَجهُولِينَ لا تُعرَفُ أعيَانُهُمْ فَضْلاً عَنْ أسمَائِهِمْ.


روادنا الكرام: نَشكُرُكُم عَلى حُسنِ متابعتكم, وَلِلحَدِيثِ تَتِمَّةٌ, مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الفقرة القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ, فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً, نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ, وَالسَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ.


كتبه لصفحة قانتات
الأستاذ محمد أحمد النادي 

ولاية الأردن

More from Sheria

Pamoja na Hadithi Tukufu - Je, mnajua ni nani mfilisi?

Pamoja na Hadithi Tukufu

Je, mnajua ni nani mfilisi?

Karibuni wasikilizaji wetu wapendwa, wasikilizaji wa redio ya Ofisi ya Habari Kuu ya Hizb ut-Tahrir. Tunakutana nanyi tena na kipindi chetu pamoja na Hadithi Tukufu, na bora tuanzie nayo kipindi chetu ni salamu ya Kiislamu, basi Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imekuja katika Musnad Ahmad - sehemu iliyobaki ya Musnad ya Al-Mukthirin - Hakika mfilisi katika umma wangu ni yule anayekuja Siku ya Kiyama na funga na swala na zaka, na anakuja hali amemtukana huyu, amemsingizia huyu, na amekula mali ya huyu 

  Ametuhadithia Abdurrahman kutoka Zuhair kutoka Al-Alaa kutoka kwa baba yake kutoka kwa Abu Hurairah kutoka kwa Mtume, swallallahu alayhi wasallam, amesema: "Je, mnajua ni nani mfilisi?" Wakasema: Mfilisi kwetu, ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, ni yule ambaye hana dirham wala bidhaa. Akasema: "Hakika mfilisi katika umma wangu ni yule anayekuja Siku ya Kiyama na funga, swala na zaka, na anakuja hali amemtukana heshima ya huyu, amemsingizia huyu, na amekula mali ya huyu, basi anakaa, na huyu analipwa kutokana na mema yake, na huyu kutokana na mema yake, na yakimalizika mema yake kabla ya kulipa madeni yake ya makosa, huchukuliwa kutoka katika makosa yao na kuwekwa juu yake, kisha anatupwa motoni."

Hakika hadithi hii, kama zilivyo hadithi zingine muhimu, ni lazima ieleweke maana yake na itambulike. Kwa sababu kuna watu ambao ni mafilisi licha ya swala zao, funga zao na zaka zao, kwani huyu alimtukana huyu, akamsingizia huyu, akala mali ya huyu, akamwaga damu ya huyu, na akampiga huyu  

Na ufilisi wake ni kwamba huchukuliwa kutoka kwa mema yake ambayo ni mtaji wake na hupewa huyu na hulipa kwa huyu thamani ya kumsingizia, kumtukana na kumpiga, na baada ya mema yake kwisha kabla ya kulipa madeni yake, huchukuliwa kutoka kwa makosa yao na kuwekwa juu yake kisha anatupwa motoni. 

Na alipowauliza Mtume, rehema na amani zimshukie, masahaba zake, je, mnajua ni nani mfilisi? Maana ya je, mnajua ni kutoka katika kujua na kujua ni elimu ya mambo ya ndani, je, mnajua, yaani mnajua nani hasa mfilisi? Hili linathibitisha kauli ya Sayyidina Ali, Mwenyezi Mungu aukurimishe uso wake: "Utajiri na umaskini ni baada ya kuonyeshwa kwa Mwenyezi Mungu." Walipoulizwa swali hili, walijibu jibu kutokana na uzoefu wao, mfilisi kwetu ni yule ambaye hana dirham wala bidhaa, huyu ndiye mfilisi kwa mtazamo wa masahaba wa Mtume wa Mwenyezi Mungu, basi akasema, rehema na amani zimshukie: Hapana,... AKASEMA: HAKIKA MFILISI KATIKA UMMATI WANGU NI YULE ANAYEKUJA SIKU YA KIYAMA NA FUNGA, SWALA NA ZAKA... 

Na hili linathibitisha kauli ya Sayyidina Umar: Anayetaka afunge na anayetaka aswali lakini ni uadilifu, kwa sababu swala, funga, hijja na zaka hizi ni ibada ambazo mtu anaweza kuzifanya na katika nafsi yake kuna ikhlasi kwa ajili yake, na anaweza kuzifanya kwa unafiki, lakini kitovu cha uzito ni kujidhibiti kwa amri ya Mwenyezi Mungu 

Tunamuomba Mwenyezi Mungu atuthibitishe juu ya haki, na atufanye miongoni mwa waja wake wachaMungu, na atubadilishie maovu yetu kuwa mema, na asituhuzunishe siku ya kuonyeshwa Kwake, Ee Mwenyezi Mungu, Amina 

Wasikilizaji wetu wapendwa, na mpaka tukutane nanyi na hadithi nyingine ya Mtume, tunawaachia amana kwa Mwenyezi Mungu ambaye haipotezi amana zake, na Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh 

Nimeiandika kwa ajili ya redio 

Afraa Turab

Pamoja na Hadithi Tukufu - Wanafiki na Matendo Yao Maovu

Pamoja na Hadithi Tukufu

Wanafiki na Matendo Yao Maovu

Tunawasalimu nyote wapenzi mahali popote mlipo, katika kipindi kipya cha programu yenu "Pamoja na Hadithi Tukufu" na tunaanza na salamu bora, Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imepokewa kutoka kwa Buraida Radhi za Allah ziwe juu yake kwamba Mtume ﷺ amesema: “Usimwite mnafiki bwana, kwa sababu ikiwa yeye ni bwana, basi mmemkasirisha Mola wenu Mlezi.” Imepokewa na Abu Daud kwa isnadi sahihi.

Enyi wasikilizaji wapenzi

Hakika maneno bora ni maneno ya Mwenyezi Mungu, na uongofu bora ni uongofu wa Nabii wake Muhammad bin Abdullah, rehma na amani zimshukie, Ama baada ya hayo, 

Hakika hadithi hii tukufu inatuongoza jinsi ya kushughulika na wanafiki tunaowajua, kwani Mtume ﷺ alikuwa ndiye pekee anayewajua wanafiki wote kwa majina yao, lakini tunaweza kuwajua baadhi yao kutokana na sifa zao, kama wale ambao Qur'ani imewaelekeza kuwa wanafanya faradhi kwa uvivu na kwa kulazimishwa, na kama wale wanaowafanyia vitimbi Uislamu na Waislamu, wanahamasisha fitina, wanafanya uharibifu katika ardhi, wanapenda uovu uenee kwa kuualika, kuutetea na kuuchunga, na kama wale wanaosema uongo juu ya Uislamu na Waislamu ... na wengineo walio na sifa za unafiki. 

Kwa hivyo, lazima tutambue kile ambacho sheria imeona ni kizuri na kile ilichoona ni kibaya, ili tumjue mnafiki kutoka kwa mkweli, na tuchukue hatua inayofaa dhidi yake. Hatupaswi kuamini upande wa mtu ambaye anafanya kinyume na sheria na anaonekana kuwa anafanya anachokifanya kwa sababu ya bidii yake kwa Uislamu na Waislamu, na hatupaswi kumfuata au kumunga mkono, au hata chini ya hapo kwa kumuelezea kama bwana, vinginevyo Mwenyezi Mungu atatukasirikia.

Sisi Waislamu lazima tuwe watu wenye bidii zaidi kwa Uislamu na Waislamu, na tusimruhusu mnafiki yeyote kuingilia dini yetu na familia zetu, kwani wao ndio hatari zaidi tunayoweza kukumbana nayo siku hizi kwa sababu ya wingi wao na nyuso zao nyingi. Lazima tukumbuke mizani ya kisheria ya kupima matendo ya anayedai Uislamu, kwani Uislamu kwetu ni kinga dhidi ya watu hawa waovu. 

Tunamuomba Mungu aulinde umma wetu kutokana na wahalifu kama hao, na atuongoze kwenye njia iliyonyooka na mizani sahihi ambayo tunapima tabia za watu nayo, ili tujiepushe na wale ambao hawapendwi na Mungu, Aamin. 

Wapenzi wetu, na hadi tutakapokutana nanyi na hadithi nyingine ya kinabii, tunawaacha katika uangalizi wa Mungu, Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imeandikwa kwa ajili ya redio na: Dkt. Maher Saleh