مع الحديث الشريف - التقوى والأخلاق
مع الحديث الشريف - التقوى والأخلاق

نحييكم جميعا أيها الأحبة في كل مكان، في حلقة جديدة من برنامجكم "مع الحديث الشريف" ونبدأ بخير تحية، فالسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.   عن أبي جندب بن جنادة وأبي عبد الرحمن معاذ بن جبل رضي الله عنهما عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: «اتَّقِ اللَّهَ حَيْثُمَا كُنْتَ، وأَتْبِعْ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا، وخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ» رواه الترمذي.

0:00 0:00
Speed:
April 17, 2016

مع الحديث الشريف - التقوى والأخلاق

الحديث الشريف

التقوى والأخلاق

نحييكم جميعا أيها الأحبة في كل مكان، في حلقة جديدة من برنامجكم "مع الحديث الشريف" ونبدأ بخير تحية، فالسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

عن أبي جندب بن جنادة وأبي عبد الرحمن معاذ بن جبل رضي الله عنهما عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: «اتَّقِ اللَّهَ حَيْثُمَا كُنْتَ، وأَتْبِعْ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا، وخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ» رواه الترمذي.

شرح الحديث:

«اتَّقِ اللَّهَ» أمر من التقوى، وهي امتثال أوامره تعالى واجتناب نواهيه، وهذا على حد قوله تعالى: (اتَّقُوا اللَّهَ) أي غضبه، وهو أعظم ما يُتقى، لما ينشأ عنه من العقاب الدنيوي والآخروي.

«حَيْثُمَا كُنْتَ»: أي في أي مكان كنت، حيث يراك الناس وحيث لا يرونك، اكتفاء بنظره عز وجل، قال سبحانه وتعالى: (إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً)، ومن ثم قال رسول الله صلى الله عليه وسلم لأبي ذر: "أوصيك بتقوى الله في سرائرك وعلانيتك".

«وأَتْبِعْ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا» وجه مناسبتها لما قبلها أن العبد مأمور بالتقوى في كل حال، ولما كان ربما يفرط إما بترك بعض المأمورات أو فعل بعض المنهيات، وذلك لا ينافي وصف التقوى كما دل عليه نظم سياق (أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ) إلى أن قال في وصفهم: (وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً ...)، أمره بما يمحو به ما فرط فيه، وهذا الحديث على حد (إِنَّ الحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ)، وظاهر قوله: «تَمْحُهَا» وقوله تعالى: (يُذْهِبْنَ السَّـيِّئَاتِ) أن الحسنة تمسح السيئة من الصحف، وقيل عبر به عن ترك المؤاخذة بها، فهي موجودة فيها بلا محو إلى يوم القيامة.

«وخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ» جماعة، ينحصر كما ذكر عن الترمذي وغيره في طلاقة الوجه لهم، وكف الأذى عنهم، وبذل المعروف إليهم.

التعليق:

إن هذا الحديث العظيم الغني بالإرشادات العظيمة، يتطرق لثلاثة أمور؛ التقوى، والحسنة تمحو السيئة، والخلق الحسن.

أما التقوى فقد حرص الإسلام على الإرشاد لها في كل موضوع، حيث إن الإسلام لم يترك كبيرة ولا صغيرة إلا ووضع لها حكمًا، فإن كانت أعمالًا يرغب الإنسان في القيام بها فقد ضبطها الشرع بشكل ينسجم مع طبائع الإنسان ومكوناته الخلقية، وأما فيما يتعلق بالأشياء، فقد سخّرها الله للإنسان، ومنع منها بعضًا لحكمته عز وجل، لهذا كانت أحكام الإسلام حدودًا واضحة لكل شيء في الدنيا، وأرشدنا لفعل الصواب وسلوك الطريق المستقيم، وهذا هو عين التقوى، أي الانضباط على ما جاء به الإسلام الذي أُنزل على رسولنا الكريم، محمد صلى الله عليه وسلم، من عند الخالق الباري. فمن كان يريد التقرب من الله عز وجل فما عليه سوى التزام أوامره، واجتناب نواهيه سبحانه، وهذا ما يحب الله من عباده الصالحين. والأمر الآخر، هو الثواب أو الإثم المترتب عن الفعل، وقد رتّب الله عن التقوى ثوابًا عظيمًا، من يتقيه يدخله الجنة، الجائزة الكبرى، ومن لا يتقيه، فجزاؤه النار، وبئس المصير. 

الأمر الثاني الذي أرشد إليه الحديث الشريف هو أن الله يريد الخير للإنسان، ولا يريد أن يعذّبه، والله العدل، إن أخطأ المرء لا ينتهي أمره، ولا يخسر وينال الغضب الذي لا يزول، بل يحسب للإنسان عمله الصالح والسيئ، وإن أتبع المرء سيئته بعمل صالح، فإن سيئته تُمحى، فالله سبحانه وتعالى جعل لنا مجالًا للرجوع عن الخطأ، بالاستغفار والتوبة، وبالعمل الصالح، الذي ننال عليه الأجر العظيم، فيُؤخذ من هذا الأجر لتُمحى بها السيئة. ومع هذا فقد فصل الإسلام بين حق الله وحقوق العباد، فإذا كان الذنب متعلقًا بحق آدمي، فعليه أن يعيد له هذا الحق أو يحصل على مسامحته، حتى يغفر الله له ويقبل توبته.

الأمر الأخير الذي أشار إليه الحديث الشريف هو مخالقة الناس بخلق حسن، وهذا مما يدعو إلى الصفح والمسامحة، ويرشد إلى الصراط المستقيم.

إنه مما نحن في أمس الحاجة إليه هو أن نتقي الله في كل أعمالنا، ونسير على الخط المستقيم الذي رسمه الله لنا في شرعه في هذه الحياة، حتى نستحق رضا الله سبحانه وتعالى. وعلينا أن نحرص كل الحرص على التسابق لفعل الخير، وتطبيق شرع الله، ليس فقط في الأخلاق، بل كاملًا، وأن نكون إخوة في الله بكل معنى الكلمة.

أحبتنا الكرام، وإلى حين أن نلقاكم مع حديث نبوي آخر، نترككم في رعاية الله، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

كتبه للإذاعة: د. ماهر صالح

More from Sheria

Pamoja na Hadithi Tukufu - Je, mnajua ni nani mfilisi?

Pamoja na Hadithi Tukufu

Je, mnajua ni nani mfilisi?

Karibuni wasikilizaji wetu wapendwa, wasikilizaji wa redio ya Ofisi ya Habari Kuu ya Hizb ut-Tahrir. Tunakutana nanyi tena na kipindi chetu pamoja na Hadithi Tukufu, na bora tuanzie nayo kipindi chetu ni salamu ya Kiislamu, basi Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imekuja katika Musnad Ahmad - sehemu iliyobaki ya Musnad ya Al-Mukthirin - Hakika mfilisi katika umma wangu ni yule anayekuja Siku ya Kiyama na funga na swala na zaka, na anakuja hali amemtukana huyu, amemsingizia huyu, na amekula mali ya huyu 

  Ametuhadithia Abdurrahman kutoka Zuhair kutoka Al-Alaa kutoka kwa baba yake kutoka kwa Abu Hurairah kutoka kwa Mtume, swallallahu alayhi wasallam, amesema: "Je, mnajua ni nani mfilisi?" Wakasema: Mfilisi kwetu, ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, ni yule ambaye hana dirham wala bidhaa. Akasema: "Hakika mfilisi katika umma wangu ni yule anayekuja Siku ya Kiyama na funga, swala na zaka, na anakuja hali amemtukana heshima ya huyu, amemsingizia huyu, na amekula mali ya huyu, basi anakaa, na huyu analipwa kutokana na mema yake, na huyu kutokana na mema yake, na yakimalizika mema yake kabla ya kulipa madeni yake ya makosa, huchukuliwa kutoka katika makosa yao na kuwekwa juu yake, kisha anatupwa motoni."

Hakika hadithi hii, kama zilivyo hadithi zingine muhimu, ni lazima ieleweke maana yake na itambulike. Kwa sababu kuna watu ambao ni mafilisi licha ya swala zao, funga zao na zaka zao, kwani huyu alimtukana huyu, akamsingizia huyu, akala mali ya huyu, akamwaga damu ya huyu, na akampiga huyu  

Na ufilisi wake ni kwamba huchukuliwa kutoka kwa mema yake ambayo ni mtaji wake na hupewa huyu na hulipa kwa huyu thamani ya kumsingizia, kumtukana na kumpiga, na baada ya mema yake kwisha kabla ya kulipa madeni yake, huchukuliwa kutoka kwa makosa yao na kuwekwa juu yake kisha anatupwa motoni. 

Na alipowauliza Mtume, rehema na amani zimshukie, masahaba zake, je, mnajua ni nani mfilisi? Maana ya je, mnajua ni kutoka katika kujua na kujua ni elimu ya mambo ya ndani, je, mnajua, yaani mnajua nani hasa mfilisi? Hili linathibitisha kauli ya Sayyidina Ali, Mwenyezi Mungu aukurimishe uso wake: "Utajiri na umaskini ni baada ya kuonyeshwa kwa Mwenyezi Mungu." Walipoulizwa swali hili, walijibu jibu kutokana na uzoefu wao, mfilisi kwetu ni yule ambaye hana dirham wala bidhaa, huyu ndiye mfilisi kwa mtazamo wa masahaba wa Mtume wa Mwenyezi Mungu, basi akasema, rehema na amani zimshukie: Hapana,... AKASEMA: HAKIKA MFILISI KATIKA UMMATI WANGU NI YULE ANAYEKUJA SIKU YA KIYAMA NA FUNGA, SWALA NA ZAKA... 

Na hili linathibitisha kauli ya Sayyidina Umar: Anayetaka afunge na anayetaka aswali lakini ni uadilifu, kwa sababu swala, funga, hijja na zaka hizi ni ibada ambazo mtu anaweza kuzifanya na katika nafsi yake kuna ikhlasi kwa ajili yake, na anaweza kuzifanya kwa unafiki, lakini kitovu cha uzito ni kujidhibiti kwa amri ya Mwenyezi Mungu 

Tunamuomba Mwenyezi Mungu atuthibitishe juu ya haki, na atufanye miongoni mwa waja wake wachaMungu, na atubadilishie maovu yetu kuwa mema, na asituhuzunishe siku ya kuonyeshwa Kwake, Ee Mwenyezi Mungu, Amina 

Wasikilizaji wetu wapendwa, na mpaka tukutane nanyi na hadithi nyingine ya Mtume, tunawaachia amana kwa Mwenyezi Mungu ambaye haipotezi amana zake, na Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh 

Nimeiandika kwa ajili ya redio 

Afraa Turab

Pamoja na Hadithi Tukufu - Wanafiki na Matendo Yao Maovu

Pamoja na Hadithi Tukufu

Wanafiki na Matendo Yao Maovu

Tunawasalimu nyote wapenzi mahali popote mlipo, katika kipindi kipya cha programu yenu "Pamoja na Hadithi Tukufu" na tunaanza na salamu bora, Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imepokewa kutoka kwa Buraida Radhi za Allah ziwe juu yake kwamba Mtume ﷺ amesema: “Usimwite mnafiki bwana, kwa sababu ikiwa yeye ni bwana, basi mmemkasirisha Mola wenu Mlezi.” Imepokewa na Abu Daud kwa isnadi sahihi.

Enyi wasikilizaji wapenzi

Hakika maneno bora ni maneno ya Mwenyezi Mungu, na uongofu bora ni uongofu wa Nabii wake Muhammad bin Abdullah, rehma na amani zimshukie, Ama baada ya hayo, 

Hakika hadithi hii tukufu inatuongoza jinsi ya kushughulika na wanafiki tunaowajua, kwani Mtume ﷺ alikuwa ndiye pekee anayewajua wanafiki wote kwa majina yao, lakini tunaweza kuwajua baadhi yao kutokana na sifa zao, kama wale ambao Qur'ani imewaelekeza kuwa wanafanya faradhi kwa uvivu na kwa kulazimishwa, na kama wale wanaowafanyia vitimbi Uislamu na Waislamu, wanahamasisha fitina, wanafanya uharibifu katika ardhi, wanapenda uovu uenee kwa kuualika, kuutetea na kuuchunga, na kama wale wanaosema uongo juu ya Uislamu na Waislamu ... na wengineo walio na sifa za unafiki. 

Kwa hivyo, lazima tutambue kile ambacho sheria imeona ni kizuri na kile ilichoona ni kibaya, ili tumjue mnafiki kutoka kwa mkweli, na tuchukue hatua inayofaa dhidi yake. Hatupaswi kuamini upande wa mtu ambaye anafanya kinyume na sheria na anaonekana kuwa anafanya anachokifanya kwa sababu ya bidii yake kwa Uislamu na Waislamu, na hatupaswi kumfuata au kumunga mkono, au hata chini ya hapo kwa kumuelezea kama bwana, vinginevyo Mwenyezi Mungu atatukasirikia.

Sisi Waislamu lazima tuwe watu wenye bidii zaidi kwa Uislamu na Waislamu, na tusimruhusu mnafiki yeyote kuingilia dini yetu na familia zetu, kwani wao ndio hatari zaidi tunayoweza kukumbana nayo siku hizi kwa sababu ya wingi wao na nyuso zao nyingi. Lazima tukumbuke mizani ya kisheria ya kupima matendo ya anayedai Uislamu, kwani Uislamu kwetu ni kinga dhidi ya watu hawa waovu. 

Tunamuomba Mungu aulinde umma wetu kutokana na wahalifu kama hao, na atuongoze kwenye njia iliyonyooka na mizani sahihi ambayo tunapima tabia za watu nayo, ili tujiepushe na wale ambao hawapendwi na Mungu, Aamin. 

Wapenzi wetu, na hadi tutakapokutana nanyi na hadithi nyingine ya kinabii, tunawaacha katika uangalizi wa Mungu, Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imeandikwa kwa ajili ya redio na: Dkt. Maher Saleh