مع الحديث الشريف - باب الصبر والتصبر
مع الحديث الشريف - باب الصبر والتصبر

نحييكم جميعا أيها الأحبة في كل مكان، في حلقة جديدة من برنامجكم "مع الحديث الشريف" ونبدأ بخير تحية، فالسلام عليكم ورحمة الله وبركاته. عن أبي سعيد بن مالك بن سنان الخدري رضي الله عنهما: أَنَّ أنَاسًا مِنْ الْأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَعْطَاهُمْ، ثُمَّ سَأَلُوهُ، فَأَعْطَاهُمْ حَتَّى نَفِدَ مَا عِنْدَهُ، فقَالَ لهم حين أنفق كل شيء بيده: «مَا يَكُنْ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ، وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ، وَمَنْ يَتصبرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ، وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ عَطَاءً خَيْراً وَأَوْسَعُ مِنْ الصَّبْرِ» متفق عليه.

0:00 0:00
Speed:
April 19, 2019

مع الحديث الشريف - باب الصبر والتصبر

مع الحديث الشريف

 باب الصبر والتصبر

نحييكم جميعا أيها الأحبة في كل مكان، في حلقة جديدة من برنامجكم "مع الحديث الشريف" ونبدأ بخير تحية، فالسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

عن أبي سعيد بن مالك بن سنان الخدري رضي الله عنهما: أَنَّ أنَاسًا مِنْ الْأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَعْطَاهُمْ، ثُمَّ سَأَلُوهُ، فَأَعْطَاهُمْ حَتَّى نَفِدَ مَا عِنْدَهُ، فقَالَ لهم حين أنفق كل شيء بيده: «مَا يَكُنْ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ، وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ، وَمَنْ يَتصبرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ، وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ عَطَاءً خَيْراً وَأَوْسَعُ مِنْ الصَّبْرِ» متفق عليه.

شرح الحديث:

سأل مجموعة من الأنصار رسول الله صلى الله عليه وسلم (فأعطاهم): أي عقب سؤالهم، ولم يتوان، (ثم سألوه فأعطاهم) فتكرر منهم السؤال مرتين ومنه العطاء عقب كل مرة، (حتى نفد ما عنده): أي ذهب بالإنفاق جميع ما عنده. (فقال) عقب نفاده تنفيرًا لهم من الاستكثار مما زاد على الحاجة من الدنيا، وتحريضًا على القناعة، وحثًّا على الاستعفاف، واللام في (لهم): هي لام المبالغة, (حين أنفق) وهو مختص بإخراج الشيء في الخير, (كل شيء بيده) معدّ للإنفاق كائن بيده, «مَا يَكُنْ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ»: أي ما يكن عندي لا أجعله ذخيرة لغيركم معرضًا عنكم أو فلا أخبؤه وأمنعكم إياه عنكم، «وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ»: أي من طلب العفة عن سؤال الناس والاستشراف إلى ما في أيديهم, «يُعِفَّهُ اللَّهُ»: أي يرزقه العفة فيصير عفيفًا قنوعًا، وقيل الاستعفاف الصبر والنزاهة عن الشيء, «وَمَنْ يَسْتَغْنِ» أي يظهر الغناء بالتعفف عما في أيدي الناس, «يُغْنِهِ اللَّهُ»: أي يجعله غناء إلا غناؤها, «وَمَنْ يَتصبرْ»: أي يتكلف الصبر على ضيق العيش وغيره من مكاره الحياة بأن يتجرع مرارة ذلك ولا يشكو لغير مولاه, «يُصَبِّرْهُ اللَّهُ»: أي يعطهِ من حقائق الصبر الموصلة للرضا ما يهون عليه كل مشق ومكدر، ولشرف مقام الصبر وعلوه؛ لأنه جامع لمكارم الأخلاق ومعالي الصفات، فلا ينال شيئًا منها إلا من تحلى به, «وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ عَطَاءً خَيْراً»: أي ما أعطي أحد من خلق ومقام خيرًا, «وَأَوْسَعُ مِنْ الصَّبْرِ» معنى كونه أوسع أي به تتسع المعارف والمشاهد والمقاصد، فإن قلت: مقام الرضا أفضل منه، قلت: هو غايته لأنه لا يعتد به إلا معه، فليس أجنبيًا عنه إذ الصبر من غير رضا مقام ناقص جدًا.

التعليق:

إن الإنسان بطبعه يحب حيازة الملك، وجمع الأموال، قدر ما يستطيع، وهذا من مظاهر غريزة البقاء، التي خلقها الله في الإنسان. والملفت للنظر أن الأمر لا يختص بشخص دون آخر، فكل البشر على هذه الشاكلة، في حب التملك، والاستمرار في العيش، والتقديس... فها هم الأنصار رضي الله عنهم، يطلبون من أكرم الخلق محمد صلى الله عليه وسلم، وطلبهم هنا ليس سوى رغبة متجسدة في جميع البشر، ولكن يأتي الإسلام بكل ما فيه من مميزات، لينظم طلبات الإنسان، ويضبط رغباته، فيجعل قيمه العليا مقدمة في حياة المسلم، والقيم الدنيوية مؤخرة. وليس هذا فحسب، بل وجاء الإسلام ليبيّن أن التملك ليس غايةً بحد ذاته، وبيّن كيفية حيازة الملك أي أسباب التملك، وجعلها أساس البحث، وموضع التفكير. فلا ضير في التملك ضمن الحدود الشرعية، وإن لم يستطع المرء ينتقل إلى الصبر، وهو البلسم لأي ضيق، وجعل الشرع الصبر فعلًا عظيمًا، يستحق ثوابًا عظيمًا. وقد حثّ الإسلام على التصبر والتعفف؛ فالتصبر هو أن يروض المرء نفسه، مهما كانت رغباته، ثقة في الله بأنه سيختار الأفضل له، ويجزيه على صبره، والتعفف يأتي في قمة مكارم الأخلاق والرقي، بأن يستغني المسلم عن الناس، فهو مسلم عزيز، أعزّه الإسلام، غنيٌّ به، فكيف لغني أن يسأل الناس؟ وهذا كله ضمن تنظيم الإسلام لرغبات الإنسان وغرائزه وحاجاته، التي تحتاج إلى ضبط. وهذا الانضباط الكامل لا يمكن أن يتحقق في ظل جو عام مليء بالحث على السعي الدائم لإشباع الرغبات، ولا يمكن للمجتمع أن يرتقي وأفكاره شاذة من صنع شواذ الفكر. إننا نحن الآن بحاجة لنظام وجو عام ينظم علاقات الناس، ويعيد ترتيب قيمهم، وينظم حاجاتهم، عن طريق تطبيق الإسلام، حتى يسمو الإنسان ويعمّر الأرض.

أحبتنا الكرام، وإلى حين أن نلقاكم مع حديث نبوي آخر، نترككم في رعاية الله، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

كتبه للإذاعة: د. ماهر صالح

More from Sheria

Pamoja na Hadithi Tukufu - Je, mnajua ni nani mfilisi?

Pamoja na Hadithi Tukufu

Je, mnajua ni nani mfilisi?

Karibuni wasikilizaji wetu wapendwa, wasikilizaji wa redio ya Ofisi ya Habari Kuu ya Hizb ut-Tahrir. Tunakutana nanyi tena na kipindi chetu pamoja na Hadithi Tukufu, na bora tuanzie nayo kipindi chetu ni salamu ya Kiislamu, basi Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imekuja katika Musnad Ahmad - sehemu iliyobaki ya Musnad ya Al-Mukthirin - Hakika mfilisi katika umma wangu ni yule anayekuja Siku ya Kiyama na funga na swala na zaka, na anakuja hali amemtukana huyu, amemsingizia huyu, na amekula mali ya huyu 

  Ametuhadithia Abdurrahman kutoka Zuhair kutoka Al-Alaa kutoka kwa baba yake kutoka kwa Abu Hurairah kutoka kwa Mtume, swallallahu alayhi wasallam, amesema: "Je, mnajua ni nani mfilisi?" Wakasema: Mfilisi kwetu, ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, ni yule ambaye hana dirham wala bidhaa. Akasema: "Hakika mfilisi katika umma wangu ni yule anayekuja Siku ya Kiyama na funga, swala na zaka, na anakuja hali amemtukana heshima ya huyu, amemsingizia huyu, na amekula mali ya huyu, basi anakaa, na huyu analipwa kutokana na mema yake, na huyu kutokana na mema yake, na yakimalizika mema yake kabla ya kulipa madeni yake ya makosa, huchukuliwa kutoka katika makosa yao na kuwekwa juu yake, kisha anatupwa motoni."

Hakika hadithi hii, kama zilivyo hadithi zingine muhimu, ni lazima ieleweke maana yake na itambulike. Kwa sababu kuna watu ambao ni mafilisi licha ya swala zao, funga zao na zaka zao, kwani huyu alimtukana huyu, akamsingizia huyu, akala mali ya huyu, akamwaga damu ya huyu, na akampiga huyu  

Na ufilisi wake ni kwamba huchukuliwa kutoka kwa mema yake ambayo ni mtaji wake na hupewa huyu na hulipa kwa huyu thamani ya kumsingizia, kumtukana na kumpiga, na baada ya mema yake kwisha kabla ya kulipa madeni yake, huchukuliwa kutoka kwa makosa yao na kuwekwa juu yake kisha anatupwa motoni. 

Na alipowauliza Mtume, rehema na amani zimshukie, masahaba zake, je, mnajua ni nani mfilisi? Maana ya je, mnajua ni kutoka katika kujua na kujua ni elimu ya mambo ya ndani, je, mnajua, yaani mnajua nani hasa mfilisi? Hili linathibitisha kauli ya Sayyidina Ali, Mwenyezi Mungu aukurimishe uso wake: "Utajiri na umaskini ni baada ya kuonyeshwa kwa Mwenyezi Mungu." Walipoulizwa swali hili, walijibu jibu kutokana na uzoefu wao, mfilisi kwetu ni yule ambaye hana dirham wala bidhaa, huyu ndiye mfilisi kwa mtazamo wa masahaba wa Mtume wa Mwenyezi Mungu, basi akasema, rehema na amani zimshukie: Hapana,... AKASEMA: HAKIKA MFILISI KATIKA UMMATI WANGU NI YULE ANAYEKUJA SIKU YA KIYAMA NA FUNGA, SWALA NA ZAKA... 

Na hili linathibitisha kauli ya Sayyidina Umar: Anayetaka afunge na anayetaka aswali lakini ni uadilifu, kwa sababu swala, funga, hijja na zaka hizi ni ibada ambazo mtu anaweza kuzifanya na katika nafsi yake kuna ikhlasi kwa ajili yake, na anaweza kuzifanya kwa unafiki, lakini kitovu cha uzito ni kujidhibiti kwa amri ya Mwenyezi Mungu 

Tunamuomba Mwenyezi Mungu atuthibitishe juu ya haki, na atufanye miongoni mwa waja wake wachaMungu, na atubadilishie maovu yetu kuwa mema, na asituhuzunishe siku ya kuonyeshwa Kwake, Ee Mwenyezi Mungu, Amina 

Wasikilizaji wetu wapendwa, na mpaka tukutane nanyi na hadithi nyingine ya Mtume, tunawaachia amana kwa Mwenyezi Mungu ambaye haipotezi amana zake, na Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh 

Nimeiandika kwa ajili ya redio 

Afraa Turab

Pamoja na Hadithi Tukufu - Wanafiki na Matendo Yao Maovu

Pamoja na Hadithi Tukufu

Wanafiki na Matendo Yao Maovu

Tunawasalimu nyote wapenzi mahali popote mlipo, katika kipindi kipya cha programu yenu "Pamoja na Hadithi Tukufu" na tunaanza na salamu bora, Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imepokewa kutoka kwa Buraida Radhi za Allah ziwe juu yake kwamba Mtume ﷺ amesema: “Usimwite mnafiki bwana, kwa sababu ikiwa yeye ni bwana, basi mmemkasirisha Mola wenu Mlezi.” Imepokewa na Abu Daud kwa isnadi sahihi.

Enyi wasikilizaji wapenzi

Hakika maneno bora ni maneno ya Mwenyezi Mungu, na uongofu bora ni uongofu wa Nabii wake Muhammad bin Abdullah, rehma na amani zimshukie, Ama baada ya hayo, 

Hakika hadithi hii tukufu inatuongoza jinsi ya kushughulika na wanafiki tunaowajua, kwani Mtume ﷺ alikuwa ndiye pekee anayewajua wanafiki wote kwa majina yao, lakini tunaweza kuwajua baadhi yao kutokana na sifa zao, kama wale ambao Qur'ani imewaelekeza kuwa wanafanya faradhi kwa uvivu na kwa kulazimishwa, na kama wale wanaowafanyia vitimbi Uislamu na Waislamu, wanahamasisha fitina, wanafanya uharibifu katika ardhi, wanapenda uovu uenee kwa kuualika, kuutetea na kuuchunga, na kama wale wanaosema uongo juu ya Uislamu na Waislamu ... na wengineo walio na sifa za unafiki. 

Kwa hivyo, lazima tutambue kile ambacho sheria imeona ni kizuri na kile ilichoona ni kibaya, ili tumjue mnafiki kutoka kwa mkweli, na tuchukue hatua inayofaa dhidi yake. Hatupaswi kuamini upande wa mtu ambaye anafanya kinyume na sheria na anaonekana kuwa anafanya anachokifanya kwa sababu ya bidii yake kwa Uislamu na Waislamu, na hatupaswi kumfuata au kumunga mkono, au hata chini ya hapo kwa kumuelezea kama bwana, vinginevyo Mwenyezi Mungu atatukasirikia.

Sisi Waislamu lazima tuwe watu wenye bidii zaidi kwa Uislamu na Waislamu, na tusimruhusu mnafiki yeyote kuingilia dini yetu na familia zetu, kwani wao ndio hatari zaidi tunayoweza kukumbana nayo siku hizi kwa sababu ya wingi wao na nyuso zao nyingi. Lazima tukumbuke mizani ya kisheria ya kupima matendo ya anayedai Uislamu, kwani Uislamu kwetu ni kinga dhidi ya watu hawa waovu. 

Tunamuomba Mungu aulinde umma wetu kutokana na wahalifu kama hao, na atuongoze kwenye njia iliyonyooka na mizani sahihi ambayo tunapima tabia za watu nayo, ili tujiepushe na wale ambao hawapendwi na Mungu, Aamin. 

Wapenzi wetu, na hadi tutakapokutana nanyi na hadithi nyingine ya kinabii, tunawaacha katika uangalizi wa Mungu, Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Imeandikwa kwa ajili ya redio na: Dkt. Maher Saleh