مع الحديث النبوي الشريف (21) - العبد المؤمن بين الخوف والرجاء!!
مع الحديث النبوي الشريف (21) - العبد المؤمن بين الخوف والرجاء!!

نُحَيِّيكُمْ جَمِيعًا أيها الأَحِبَّةُ المُستَمِعُونَ الكِرَامَ فِي كُلِّ مَكَانٍ, نَلتَقِي بِكُمْ فِي حَلْقَةٍ جَدِيدَةٍ مِنْ بَرنَامَجِكُم "مَعَ الحَدِيثِ النَّبوِيِّ الشَّرِيفِ" وَنَبدَأ بِخَيرِ تَحِيَّةٍ وَأزكَى سَلامٍ, فَالسَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ:

0:00 0:00
Speed:
December 20, 2024

مع الحديث النبوي الشريف (21) - العبد المؤمن بين الخوف والرجاء!!

مع الحديث النبوي الشريف (21)

العبد المؤمن بين الخوف والرجاء!!

نُحَيِّيكُمْ جَمِيعًا أيها الأَحِبَّةُ المُستَمِعُونَ الكِرَامَ فِي كُلِّ مَكَانٍ, نَلتَقِي بِكُمْ فِي حَلْقَةٍ جَدِيدَةٍ مِنْ بَرنَامَجِكُم "مَعَ الحَدِيثِ النَّبوِيِّ الشَّرِيفِ" وَنَبدَأ بِخَيرِ تَحِيَّةٍ وَأزكَى سَلامٍ, فَالسَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ وَبَعدُ:

رَوَى التِّرمِذِيُّ فِي سُنَنِهِ عَنْ أَنَسٍ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللهُ عَنهُ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَى شَابٍّ وَهُوَ فِي المَوْتِ، فَقَالَ: «كَيْفَ تَجِدُكَ؟»، قَالَ: وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي أَرْجُو اللَّهَ، وَإِنِّي أَخَافُ ذُنُوبِي، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَجْتَمِعَانِ فِي قَلْبِ عَبْدٍ فِي مِثْلِ هَذَا المَوْطِنِ إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ مَا يَرْجُو وَآمَنَهُ مِمَّا يَخَافُ». وَرَوَى التِّرمِذِيُّ فِي سُنَنِهِ عَنْ أنَسٍ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللهُ عَنهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «قَالَ اللَّهُ: يَا ابْنَ آدَمَ, إِنَّكَ مَا دَعَوْتَنِي وَرَجَوْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ عَلَى مَا كَانَ فِيكَ وَلاَ أُبَالِي, يَا ابْنَ آدَمَ لَوْ بَلَغَتْ ذُنُوبُكَ عَنَانَ السَّمَاءِ ثُمَّ اسْتَغْفَرْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ وَلاَ أُبَالِي, يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ لَوْ أَتَيْتَنِي بِقُرَابِ الأَرْضِ خَطَايَا ثُمَّ لَقِيتَنِي لاَ تُشْرِكُ بِي شَيْئًا لأَتَيْتُكَ بِقُرَابِهَا مَغْفِرَةً».

وَوَرَدَ فِي الدُّعَاءِ لِلطَّبَرَانِيِّ فِي بَابِ القَولِ فِي قُنُوتِ الوِتْرِ: «اللَّهُمَّ إِيَّاكَ نَعْبُدُ, وَلَكَ نُصَلِّي وَنَسْجُدُ, وَإِلَيْكَ نَسْعَى وَنَحْفِدُ، نَرْجُو رَحْمَتَكَ, وَنَخْشِي عَذَابَكَ الْجِدَّ، إِنَّ عَذَابَكَ بِالْكُفَّارِ مُلْحَقٌ». وَقَالَ تَعَالَى: (إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتابَ اللَّه وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَعَلانِيَةً يَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ؛ لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ). (فاطر 30) وَقَالَ تَعَالَى: (أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَقائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ). (الزمر 9) وَقَالَ تَعَالَى: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هاجَرُوا وَجاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّه أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّه وَاللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ). (البقرة 218)

الخَوفُ وَالرَّجَاءُ لِلمُؤمِنِ كَالجَنَاحَينِ لِلطَّائِرِ! لا يَستَطِيعُ أنْ يَطِيرَ, وَلا أنْ يَرتَفِعَ إِلَى السَّمَاءِ بِوَاحِدٍ مِنْهُمَا, إِلَّا أنْ يَكُونَا مُقتَرِنَينِ مَعاً, عِندَئِذٍ لا يَستَطِيعُ أنْ يَطِيرَ فَحَسْبُ, بَلْ ويُحَلِّقَ عَالِياً فِي الفَضَاءِ! وَالخَوفُ مَعلُومٌ لَدَى جَمِيعِ الناس. بَقِيَ أنْ نَعلَمَ مَعنَى الرَّجَاءِ. الرَّجَاءُ لُغَةً مَصدَرُ قَولِهِمْ: "رَجَوتُ فُلاناً أرْجُوهُ" وَهُوَ مَأخُوذٌ مِنْ مَادَّةِ "رَ, جَ, وَ" الَّتِي تَدُلُّ عَلَى الأَمَلِ الَّذِي هُوَ نَقِيضُ اليَأسِ، الفِعْلُ المَاضِي"رَجَا" يَنتَهِي بِألِفٍ مَمدُودَةٍ. يُقَالُ: رَجَوتُ فُلاناً رَجْواً وَرَجَاءً وَرَجَاوَةً. وَيُقَالُ: مَا أتَيتُكَ إلَّا رَجَاوَةَ الخَيرِ، وَتَرَجَّيتُهُ تَرجِيَةً بِمَعنَى رَجَوتُهُ. هَذَا, وَلِلرَّجَاءِ اصطِلاحاً مَعنَيَانِ شَرعِيَّانِ:

الأوَّلُ: رَجَاءُ عَفْوِ اللهِ وَمَغفِرَتِهِ لِلإِنسَانِ، فَالإِنسَانُ يَنبَغِي أنْ يَكُونَ دَائِماً فِي حَالِ بَينَ الرَجَاءِ للهِ تَعَالَى وَالخَوفِ مِنهُ سُبحَانَهُ: يَرْجُو أنْ يَغفِرَ لَهُ مَا يَحصُلُ مِنهُ مِنْ آثامٍ وَذُنُوبٍ، وَيَخَافُ أنْ يُعَذِّبَهُ عَذَاباً شَدِيداً عَلَيهَا. وَهُوَ بِهَذِهِ المُوَازَنَةِ بَينَ الخَوفِ وَالرَّجَاءِ يَنشَطُ لِلْعَمَلِ وَالطَّاعَةِ, وَلا يُصِيبُهُ اليَأسُ والقُنُوطُ إِذَا أخْطَأ أو وَقَع فِي مَعصِيَةٍ؛ لأنَّهُ يَعلَمُ أنَّ الله تَعَالَى إِذَا تَابَ تَوبَةً صَحِيحَةً، وَأدَّى حُقُوقَ الخَلْقِ عَلَيهِ, فَإِنَّ اللهَ يَغفِرُ لَهُ وَيَرحَمَهُ.

وَالثَانِي: انتِظَارُ الفَرَجِ وَكَشفُ البَلاءِ، وَزَوَالُ المُصِيبَةِ وَالمُشكِلَةِ التِي يُعَانِي مِنهَا الإِنسَانُ، وَتَوَقُّعُ حُصُولِ الأفضَلِ. وَلَكِنَّ هُنَاكَ فَرقاً بَينَ الأَمَلِ وَالرَّجَاءِ، فَالرَّجَاءُ انفِعَالٌ مُتَوَازِنٌ، يَجمَعُ بَينَ الحَذَرِ وَالتَّفَاؤُلِ، وَيجمَعُ بَينَ التَّمَنِّي وَالعَمَلِ. أمَّا الأَمَلُ: فَهُوَ انفِعَالٌ يَغْلِبُ فِيهِ التَّفَاؤُلُ. وَهُنَاكَ فَرقٌ بَينَ الرَّجَاءِ وَالتَّمَنِّي وَهُوَ أنَّ التَّمنِّي يُصَاحِبُهُ الكَسَلُ، أمَّا الرَّجَاءُ فَهُوَ مَعَ البَذْلِ وَالعَمَلِ.

قَالَ ابنُ القَيِّم رَحِمَهُ اللهُ: "الرَّجَاءُ هُوَ النَّظَرُ إِلَى سَعَةِ رَحمَةِ اللهِ". وَقِيلَ: "هُوَ الاستِبشَارُ بِجُودِ وَفَضلِ الرَّبِّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى". وَقَالَ ابنُ القَيِّمِ أيضاً: "الرَّجَاءُ هُو عُبُودِيَّةٌ، وَتَعَلُّقٌ بِاللهِ مِنْ حَيثُ اسمُهُ: البَرُّ المُحسِنُ". وَقَالَ: "لَولا رُوحُ الرَّجَاءِ لَمَا تَحَرَّكَتِ الجَوَارِحُ بِالطَّاعَةِ. وَلَولا رِيحُهُ الطَّيِّبَةُ لَمَا جَرَتْ سُفُنُ الأعمَالِ فِي بَحرِ الإِرَادَاتِ".

وَقَالَ الحَافِظُ ابنُ حَجَرٍ رَحِمَهُ اللهُ: "المَقصُودُ مِنَ الرَّجَاءِ أنَّ مَنْ وَقَعَ مِنهُ تَقصِيرٌ فَليُحسِنْ ظَنَّهُ باللهِ, وَيَرجُو أنْ يَمْحُوَ عَنهُ ذَنبَهُ، وَكَذَا مَنْ وَقَعَ مِنهُ طَاعَةٌ يَرجُو قَبُولَهَا، وَأمَّا مَنِ انهَمَكَ عَلَى المَعصِيَةِ رَاجِياً عَدَمَ المُؤَاخَذَةِ بِغَيرِ نَدَمٍ, وَلا إِقلاعٍ فَهَذَا فِي غُرُورٍ".

وَمَا أحْسَنَ قَولَ أبِي عُثمَانَ الجيزِيِّ: "مِنْ عَلامَةِ السَّعَادَةِ أنْ تُطِيعَ، وَتَخَافَ أنْ لا تُقبَلَ، وَمِنْ عَلامَةِ الشَّقَاءِ أنْ تَعصِيَ، وَتَرجُو أنْ تَنجُو. وَفِي الرِّسَالَةِ القُشَيرِيَّةِ: الرَّجَاءُ تَعلِيقُ القَلْبِ بِمَحبُوبٍ فِي المُستَقبَلِ. وَقَالَ الرَّاغِبُ: الرَّجَاءُ ظَنٌّ يَقتَضِي حُصُولَ مَا فِيهِ مَسَرَّةٌ. وَقَالَ المنَاوِيُّ: الرَّجَاءُ تَرَقُّبُ الانتِفَاعِ بِمَا تَقَدَّمَ لَهُ سَبَبٌ مَا. وَقَالَ الشَّافِعِيُّ رَحِمَهُ اللهُ فِي مَرَضِ مَوتِهِ:

فَلَمَّا قَسَا قَلْبِي وَضَاقَتْ مَذَاهِبي          جَعَلْتُ الرَّجَا مِنِّي لِعَفوِكَ سُلَّمَا

تَعَاظَمَنِي ذَنْبِـي فَلمَّا  قَرَنْـتُهُ          بِعَفوِكَ رَبِّي كَانَ عَفْوُكَ  أعْظَمَا

وَقَالَ سُفيَانُ رَحِمَهُ اللهُ: «مَنْ أذنَبَ ذَنباً فَعَلِمَ أنَّ اللهَ تَعَالَى قَدَّرَهُ عَلَيهِ، وَرَجَا غُفرَانَهُ، غَفَرَ اللهُ لَهُ ذَنبَهُ». وَقَالَ أبُو عِمرَانَ السُّلَمِيُّ مُنشِداً:

وَإِنّي لآتي الذَّنبَ أعرِفُ قَدْرَهُ          وَأعلَمُ أنَّ اللّهَ يَعفُـو وَيَغفِـرُ

لَئِنْ عَظَّمَ النَّاسُ الذُّنُوبَ  فِإِنَّها         وَإِنْ عَظُمَتْ في رَحمَةِ اللهِ تَصْغُرُ

مستمعينا الكرام: نَشكُرُكُم عَلى حُسنِ استِمَاعِكُم, مَوعِدُنَا مَعَكُمْ في الحَلْقةِ القادِمَةِ إنْ شَاءَ اللهُ, فَإِلَى ذَلِكَ الحِينِ وَإِلَى أَنْ نَلْقَاكُمْ وَدَائِماً, نَترُكُكُم في عنايةِ اللهِ وحفظِهِ وأمنِهِ, وَالسَّلامُ عَلَيكُمْ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ.

كتبه لإذاعة المكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير

الأستاذ محمد أحمد النادي - ولاية الأردن - 2014/9/22م

More from فقه

مع الحديث الشريف - أتدرون من المفلس

د حديث شريف سره

ايا پوهېږئ چې مفلس څوک دی؟

الله دې وکړي چې تاسو ته د تحرير ګوند د مرکزي رسنيز دفتر د راډيو قدرمنو اورېدونکو ښه راغلاست ووايم، ستاسو سره مو ليدنه او زموږ پروګرام د حديث شريف سره تازه کيږي، او زموږ د حلقې په پيل کې غوره خبره د اسلام سلام دی، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

د احمد په مسند کې راغلي دي - د ډېرو روايتونو د مسند پاتې برخه - زما د امت مفلس هغه څوک دی چې د قيامت په ورځ روژه، لمونځ او زکات راوړي او راځي په داسې حال کې چې دغه يې سپک کړی وي، دغه يې تورن کړی وي او دغه يې مال خوړلی وي

  عبدالرحمن له زهير څخه، هغه له علاء څخه، هغه له خپل پلار څخه، هغه له ابی هريره څخه، هغه له نبي صلی الله علیه وسلم څخه روايت کوي چې هغه وفرمايل: ايا پوهېږئ چې مفلس څوک دی؟ هغوى وويل: اى د خداى رسوله! زموږ مفلس هغه څوک دى چې نه روپۍ لري او نه سامان. هغه وويل: زما د امت مفلس هغه څوک دى چې د قيامت په ورځ روژه، لمونځ او زکات راوړي او راځي په داسې حال کې چې دغه يې سپک کړى وي، دغه يې تورن کړى وي او دغه يې مال خوړلى وي، نو هغه به کښېنول شي او دغه به د هغه له نيکيو څخه قصاص اخلي او دا به د هغه له نيکيو څخه قصاص اخلي، نو که چېرې د هغه نيکۍ مخکې له دې څخه خلاصې شي چې هغه هغه ګناهونه خلاص کړي چې د هغه په غاړه دي، نو د هغوى ګناهونه به واخيستل شي او په هغه باندې به وغورځول شي، بيا به په اور کې وغورځول شي.

دا حديث د نورو مهمو حديثونو په شان دی چې بايد معنی يې درک شي، ځينې خلک داسې دي چې له لمانځه، روژې او زکات سره سره مفلس دي، ځکه چې دغه يې سپک کړ، دا يې تورن کړ، دا يې مال وخوړ، دا يې وينه تويه کړه او دا يې وواهه  

او د هغه افلاس دا دی چې د هغه له نيکيو څخه واخيستل شي چې د هغه سرمايه ګڼل کيږي او دې ته ورکړل شي او د هغه د سپکاوي، تور او وهلو په بدل کې هغه ته تاوان ورکړل شي، او له دې وروسته چې د هغه نيکۍ مخکې له دې څخه خلاصې شي چې هغه هغه څه خلاص کړي چې د هغه په غاړه دي، نو د هغوی له ګناهونو څخه به واخيستل شي او په هغه باندې به وغورځول شي، بيا به په اور کې وغورځول شي. 

او کله چې نبي صلی الله علیه وسلم له خپلو اصحابو څخه پوښتنه وکړه چې ايا پوهېږئ چې مفلس څوک دی؟ د ايا پوهېږئ معنی دا ده چې ايا د چارو په باطن باندې پوهېږئ، ايا پوهېږئ چې رښتینی مفلس څوک دی؟ دا د حضرت علي کرم الله وجهه د دې خبرې تصديق کوي: "شتمني او بې وزلي په الله باندې له وړاندې کولو وروسته ده" هغوی کله چې دا پوښتنه وشوه د خپلو تجربو له مخې يې ځواب ورکړ، زموږ مفلس هغه څوک دی چې نه روپۍ لري او نه سامان، دا د رسول الله صلی الله علیه وسلم د اصحابو په نظر مفلس دی، نو هغه صلی الله علیه وسلم وفرمايل: نه، .... هغه وفرمايل: زما د امت مفلس هغه څوک دی چې د قيامت په ورځ روژه، لمونځ او زکات راوړي... 

او دا د حضرت عمر د دې خبرې تصديق کوي: څوک چې وغواړي روژه دې ونيسي او څوک چې وغواړي لمونځ دې وکړي خو دا استقامت دی، ځکه چې لمونځ، روژه، حج او زکات دا هغه عبادتونه دي چې انسان يې شايد په خپله خوښه وکړي، او کيدای شي چې منافقت وکړي، خو د ثقل مرکز دا دی چې د الله په امر باندې عمل وکړي 

الله دې موږ په حق باندې ثابت کړي او د خپلو پرهيزګارو بندګانو څخه دې وګرځوي او زموږ بديو ته دې نيکۍ بدلې کړي او د وړاندې کولو په ورځ دې رسوا نه کړو، آمين 

قدرمنو اورېدونکو، تر هغه وخته پورې چې تاسو سره يو بل نبوي حديث سره وکتل شي، تاسو الله ته سپارم چې هغه امانتونه نه ضايع کوي او السلام عليكم ورحمة الله وبركاته 

د راډيو لپاره ليکل شوی 

عفراء تراب

د حدیث شریف سره - منافقین او د هغوی ناوړه اعمال

د حدیث شریف سره

منافقین او د هغوی ناوړه اعمال

ګرانو اوریدونکو! په هر ځای کې چې یاست، تاسو ته د خپلې خپرونې "د حدیث شریف سره" په نوې کړۍ کې ښه راغلاست وایو او په ښې سلام سره پیل کوو، السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

له بریدة رضي الله عنه څخه روایت دی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "منافق ته مه وایئ چې سردار دی، ځکه که هغه سردار وي، نو تاسو خپل رب عزوجل غصه کړی دی". دا ابو داود په صحیح سند سره روایت کړی دی.

ای قدرمنو اوریدونکو!

یقینا غوره خبرې د خدای تعالی خبرې دي، او غوره لارښود د محمد بن عبدالله صلی الله علیه وسلم لارښود دی، اما بعد:

یقینا دا شریف حدیث موږ ته لارښوونه کوي چې له هغو منافقانو سره څنګه چلند وکړو چې موږ یې پیژنو، ځکه رسول الله صلی الله علیه وسلم یوازینی کس و چې د ټولو منافقانو نومونه یې پیژندل، مګر موږ کولی شو ځینې یې د دوی له صفاتو څخه وپیژنو، لکه هغه کسان چې قرآن دوی ته اشاره کړې چې په سستۍ او زړه نا زړه فرائض ترسره کوي، او لکه هغه کسان چې د اسلام او مسلمانانو په وړاندې دسیسې کوي او فتنې هڅوي او په ځمکه کې فساد کوي او دا خوښوي چې فحشاء د هغې ته په بلنه ورکولو، د هغې په ساتلو او پاللو سره خپره شي، او لکه هغه کسان چې د اسلام او مسلمانانو په اړه دروغ وايي... او نور هغه کسان چې د نفاق صفات لري.

له همدې امله موږ باید هغه څه وپیژنو چې شریعت ښه ګڼلي او څه یې بد ګڼلي، ترڅو موږ منافق له مخلص څخه وپیژنو، او د هغه په ​​وړاندې مناسب ګام واخلو. موږ باید د هغه چا په اړخ باور ونکړو چې د شریعت خلاف کارونه کوي او داسې ښیې چې هغه دا د اسلام او مسلمانانو په ګټه کوي، او موږ باید د هغه پیروي ونه کړو او نه یې ملاتړ وکړو، او نه هم له دې څخه لږ دا چې موږ هغه ته سردار ووایو، که نه نو خدای سبحانه وتعالی به په موږ غصه شي.

موږ مسلمانان باید تر ټولو زیات د اسلام او مسلمانانو په اړه اندیښمن واوسو، او یو منافق ته اجازه ورنکړو چې زموږ دین او کورنیو ته ننوځي، ځکه چې دوی د هغو خطرناکو شیانو څخه دي چې موږ ورسره مخ کیدی شو د دوی د ډیریدو او د دوی د څو څیرو له امله. موږ باید د هغه چا د اعمالو د اندازه کولو لپاره شرعي تله حاضره کړو چې د اسلام دعوه کوي، ځکه چې اسلام زموږ لپاره د دغه شان بدکارانو څخه ساتنه ده.

له خدایه غواړو چې زموږ امت له دغه شان مجرمینو څخه وساتي او موږ ته مستقیمې لارې او سمې تلې ته لارښوونه وکړي چې د خلکو چلند ورباندې اندازه کړو او له هغو کسانو څخه ځان لرې وساتو چې خدای یې نه خوښوي، اللهم آمین.

ګرانو اوریدونکو، تر هغه وخته چې تاسو له بل نبوي حدیث سره ګورو، تاسو خدای ته سپارو، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

دا لیکنه د راډیو لپاره: ډاکټر ماهر صالح