له حديث شريف سره
جزيه
ګرانو اورېدونکو ټولو ته په هر ځای کې د حديث شريف سره ستاسو د خپرونې په نوې کړۍ کې ښه راغلاست وايو او د غوره سلام سره يې پيل کوو، السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.
له ابن شهاب څخه روايت دی چې هغه ويلي دي چې رسول الله صلی الله عليه وسلم د بحرين له مجوسانو جزيه واخيسته.
ګرانو اورېدونکو:
جزيه هغه ځانګړې پيسې دي چې له مسلمانانو پرته له اهل ذمه څخه اخيستل کېږي، او هغوی مطلق اهل کتاب دي، او له عربو پرته مشرکان، او نور کافران. الله تعالی فرمايي: (له هغو کسانو سره جګړه وکړئ چې په الله او د قيامت په ورځ ايمان نه لري او هغه څه حرام نه ګڼي چې الله او د هغه رسول حرام کړي دي او د حق دين نه مني له هغو کسانو څخه چې کتاب ورکړل شوی تر هغه چې په ذلت سره جزيه ورکړي). له قيس بن مسلم څخه د حسن بن محمد په حواله روايت دی چې: رسول الله صلی الله عليه وسلم د هجر مجوسيانو ته ليکلي او هغوی يې اسلام ته بللي دي، څوک چې مسلمان شي هغه به ومنل شي او څوک چې نه شي، پر هغه به جزيه ولګول شي، په دې شرط چې د هغه ذبيحه ونه خوړل شي او نه ښځه ورته نکاح شي. دا روايت ابو عبيد روايت کړی دی. او له جعفر بن محمد څخه د خپل پلار په حواله روايت دی چې عمر وويل: زه نه پوهېږم چې له مجوسيانو سره څه وکړم، هغوی اهل کتاب نه دي. عبدالرحمن بن عوف وويل: ما له رسول الله صلی الله عليه وسلم څخه اورېدلي دي چې ويې فرمايل: د اهل کتابو سره د هغوی طريقه اختيار کړئ. دا روايت ابو عبيد روايت کړی دی. او د ابن شهاب له لارې روايت دی: چې رسول الله صلی الله علیه وسلم د هجر له مجوسیانو جزيه واخیسته او عمر د فارس له مجوسیانو جزيه واخیسته او هیڅ صحابي پرې انکار ونه کړ. او عثمان د بربر له خلکو جزيه واخیسته او هیڅ صحابي پرې انکار ونه کړ. او د عربو مشرکانو څخه سوله او ذمه نه منل کېږي، بلکې هغوی اسلام ته رابلل کېږي، که مسلمان شي نو پرېښودل کېږي او که نه نو جګړه ورسره کېږي، الله تعالی فرمايي: (ژر ده چې تاسو به د سخت جنګ خاوند قوم ته وربلل کېږئ، تاسو به له هغوی سره جګړه کوئ او يا به مسلمان کېږي). مطلب دا دی چې تر هغه چې مسلمان شي. او دا آيت په هغو کسانو کې دی چې رسول الله صلی الله عليه وسلم ورسره جګړه کوله او هغوی د عربو بوتانو ته عبادت کوونکي وو، نو دا په دې دلالت کوي چې که هغوی مسلمان نه شي نو جګړه به ورسره کېږي. او همدا رنګه د حسن له لارې روايت دی چې: رسول الله صلی الله عليه وسلم امر وکړ چې له عربو سره د اسلام لپاره جګړه وشي او له هغوی څخه پرته بل څه ونه منل شي او امر يې وکړ چې د اهل کتابو سره جګړه وکړئ تر هغه چې په ذلت سره جزيه ورکړي. ابو عبيد وويل: موږ ګورو چې حسن دلته په عربو کې د هغوی هغه بت پرست مراد لري چې اهل کتاب نه دي، خو هغه څوک چې اهل کتاب وو نو رسول الله صلی الله عليه وسلم له هغوی څخه جزيه قبوله کړه او دا په حديثونو کې ښکاره ده. او دا ثابته نه ده چې نبي صلی الله عليه وسلم د عربو له بت پرستو څخه جزيه اخيستې وي، او د فتحې د آيت او د توبې د سورت له نزول وروسته يې له هغوی څخه پرته له اسلام يا جګړې بل څه ونه منل. او څه چې روايت دي چې له عربو څخه جزيه اخيستل شوې ده لکه د يمن او نجران له خلکو څخه، دا يې له اهل کتابو عيسويانو او يهودانو څخه اخيستې وه، او د عربو له بت پرستو څخه يې نه ده اخيستې. خليفه بايد هغه چا ته چې جزيه ترې اخلي د جزئي مقدار او د هغه د وجوب وخت بيان کړي او هغوی ته وښيي چې هغه له هغوی څخه په هر کال کې يو ځل اخلي او کوم چې له شتمن څخه اخيستل کېږي هغه دومره دي او له هغه څخه چې لږ شتمن وي هغه دومره دي او له بېوزله څخه نه اخيستل کېږي ځکه چې الله تعالی فرمايي: (په لاس سره يعنې په توان سره، او دا له ښځو او ماشومانو څخه نه اخيستل کېږي، او جزيه له هغوی څخه نه اخيستل کېږي مګر له هغه بالغ سړي څخه چې د هغې په ورکولو قادر وي. له نافع څخه د عمر د آزاد شوي غلام اسلم په حواله: چې عمر د لښکرو اميرانو ته ليکلي دي چې د الله په لاره کې جګړه وکړئ او جګړه مه کوئ مګر له هغه چا سره چې له تاسو سره جګړه کوي او ښځې او ماشومان مه وژنئ او مه وژنئ مګر هغه څوک چې ږيره يې راختلې وي او د لښکرو اميرانو ته يې ليکلي دي چې جزيه وټاکئ او په ښځو او ماشومانو يې مه ټاکئ او مه ټاکئ مګر په هغه چا چې ږيره يې راختلې وي. ابو عبيد وويل: يعنې هغه څوک چې ږيره يې شنه شوې وي. او ويې ويل: دا حديث په دې اړه اصل دی چې په چا جزيه واجبه ده او په چا واجبه نه ده، ايا ته نه ګورې چې هغه دا يوازې په نارينه بالغانو باندې ټاکلې ده نه په ښځو او ماشومانو باندې او په عمر باندې هيچا انکار ونه کړ نو دا اجماع شوه. او دا هغه څه تائيدوي چې په يمن کې معاذ ته د نبي عليه السلام په ليک کې راغلي دي: په هر بالغ باندې دينار شته دی نو بالغ يې له ښځې او ماشوم څخه خاص کړ. او کوم روايت چې دی: بالغ او بالغه، دا د محدثينو په نزد محفوظ نه دی. او محفوظ او ثابت له دې څخه هغه حديث دی چې د بالغې يادونه پکې نشته. او په فرض محال که د دې صحت ثابت هم شي نو دا د اسلام په لومړيو کې وه، ځکه چې د مشرکانو ښځې او ماشومان له نارينه وو سره وژل کېدل او دا وه بيا د رسول له خوا له ښځو او ماشومانو څخه د جزئي په نه اخيستلو سره منسوخ شوه، او له هغه وروسته عمر هم په همدې عمل وکړ. او هغه جزيه چې اخيستل کېږي بايد د هغوی له تسليمۍ سره د اسلام حکم ته وي. او په آيت کې ذکر شوی کوچنيوالی: (تر هغه چې په ذلت سره جزيه ورکړي) دا دی چې د اسلام حکم په هغوی باندې جاري شي او د خپل کفر څخه او د هغه څه څخه چې په اسلام کې حرام دي څه ښکاره نه کړي او دا چې اسلام هغه څه وي چې په هيوادونو کې غالب وي ځکه چې عليه السلام فرمايلي دي: اسلام غالب دی او پر هغه باندې بل څه غالب نه دي.
ګرانو اورېدونکو تر هغه وخته پورې چې موږ له يو بل نبوي حديث سره يو ځای کېږو، تاسو د الله په امان ساتو او السلام عليکم ورحمة الله وبرکاته.
