د حديث شريف سره
قوي مؤمن د الله لپاره غوره او محبوب دی
ګرانو اورېدونکو! په هر ځای کې تاسو ته د حديث شريف له خپرونې سره د يوې نوې کړۍ په پيل کې ښه راغلاست وايو او د ښې سلام په ويلو سره يې پيلوو، السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته!
د ابوهریره رضی الله عنه څخه روایت دی چې هغه وویل:
رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "قوي مؤمن د الله په نزد د کمزوري مؤمن څخه غوره او محبوب دی، او په هر یو کې خیر دی، په هغه څه کې حریص اوسه چې تا ته ګټه رسوي او له الله څخه مدد وغواړه او عاجز مه کیږه، او که تا ته څه تکلیف ورسیږي نو مه وایه چې که ما داسې کړي وای نو داسې او داسې به شوي وای، بلکه ووایه چې دا د الله تقدیر و او هغه څه چې وغواړي هغه کوي، ځکه چې "که" د شیطان کار خلاصوي".
دا حدیث د نووي په شرح سره په صحيح مسلم کې راغلی دی
د رسول الله صلی الله علیه وسلم دا قول: (قوي مؤمن د کمزوري مؤمن څخه غوره او د الله لپاره محبوب دی، او په هر یو کې خیر دی)
دلته د قوت څخه مراد په آخرت کې د نفس عزم او ذکاوت دی، نو د دې صفت خاوند به په جهاد کې په دښمن باندې ډیر تېز برید کوونکی وي، او د هغه په لټه کې به ژر ځي، او په ښو کارونو باندې د امر کولو او د بدو کارونو څخه د منع کولو په برخه کې به ډیر کلک عزم لري، او په دې ټولو کې به د تکلیفونو صبر کوي، او د الله په لار کې به سختۍ زغمي، او په لمانځه، روژې، ذکر او نورو عبادتونو کې به ډیره لیوالتیا لري، او د هغوی په لټه کې به ډیر فعال وي، او د هغوی ساتنه به کوي، او داسې نور.
او د رسول الله صلی الله علیه وسلم دا قول: (او په هر یو کې خیر دی)
مطلب دا دی چې په قوي او کمزوري دواړو کې خیر دی ځکه چې دوی په ایمان کې شریک دي، د هغه عبادتونو سره چې کمزوری یې کوي.
د رسول الله صلی الله علیه وسلم دا قول: (په هغه څه کې حریص اوسه چې تا ته ګټه رسوي او له الله څخه مدد وغواړه او عاجز مه کیږه) مطلب دا دی چې د الله تعالی په اطاعت کې حریص اوسه، او هغه څه ته لیواله اوسه چې د هغه په نزد دي، او په دې کار کې له الله تعالی څخه مرسته وغواړه، او د اطاعت او مرستې په غوښتلو کې عاجز او سست مه کیږه.
د رسول الله صلی الله علیه وسلم دا قول: (او که تا ته څه تکلیف ورسیږي نو مه وایه چې که ما داسې کړي وای نو داسې او داسې به شوي وای، بلکه ووایه چې دا د الله تقدیر و او هغه څه چې وغواړي هغه کوي، ځکه چې "که" د شیطان کار خلاصوي)
قاضي عیاض وایي: ځینو علماوو ویلي دي: دا منع یوازې د هغه چا لپاره ده چې دا خبره په یقین سره کوي، او دا ګمان کوي چې که هغه دا کار کړی وای نو هغه ته به دا تکلیف نه رارسېدلی وای، خو هغه څوک چې دا خبره د الله تعالی ارادې ته منسوبوي او وایي چې ما ته به یوازې هغه څه رسیږي چې الله وغواړي، نو هغه په دې کې شامل نه دی، او د ابوبکر صدیق رضي الله عنه په دې خبره یې استدلال کړی چې په غار کې یې وویل: (که د دوی څخه یو خپل سر پورته کړي نو موږ به وویني). قاضي وایي: په دې کې هیڅ دلیل نشته ځکه چې هغه یوازې د راتلونکي په اړه خبر ورکوي، او په دې کې د تقدیر د ردولو دعوه نشته وروسته له هغې چې واقع شي. هغه وایي: همدارنګه ټول هغه څه چې بخاري د (هغه څه چې د "که" څخه جایز دي) تر عنوان لاندې ذکر کړي دي، لکه دا حدیث: (که زما قوم نوي مسلمان شوي نه وای، نو ما به د ابراهیم علیه السلام په بنسټونو باندې د کعبې ودانۍ بشپړه کړې وای، او که زه د ثبوت پرته څوک سنګسار کوونکی وای، نو ما به دا ښځه سنګسار کړې وای، او که په خپل امت باندې د تکلیف کولو څخه نه وېرېدلی، نو ما به هغوی ته د مسواک کولو حکم کړی وای) او د دې په څیر نور، دا ټول راتلونکي دي او په تقدیر باندې هیڅ اعتراض نشته، نو په دې کې هیڅ کرکه نشته، ځکه چې هغه یوازې په هغه څه کې خپل باور څرګندوي چې هغه به یې کړي وای که مانع نه وای، او په هغه څه کې چې د هغه په توان کې دي، خو هغه څه چې تیر شوي دي هغه د هغه په توان کې نه دي. قاضي وایي: زما په نزد د حدیث معنی دا ده چې منع په خپل ظاهر او عموم باندې ده، خو دا د تنزیه منع ده، او د دې دلیل د رسول الله صلی الله علیه وسلم دا قول دی: (ځکه چې "که" د شیطان کار خلاصوي) یعنې په زړه کې د تقدیر مخالفت اچوي، او شیطان په دې سره وسوسه کوي. دا د قاضي خبره وه، زه وایم: د "که" په استعمال کې د تیر زمانې لپاره د رسول الله صلی الله علیه وسلم دا قول هم راغلی دی: (که ما ته مخکې هغه څه معلوم شوي وای چې اوس معلوم دي، نو ما به قرباني نه کوله). او داسې نور هم شته. نو ښکاره خبره دا ده چې منع یوازې په هغه څه کې د دې کلمې د استعمال څخه ده چې هیڅ ګټه ونلري، نو دا د تنزیه منع ده نه د تحریم. خو هغه څوک چې دا کلمه د الله تعالی په اطاعت باندې د افسوس په توګه وایي، یا په هغه څه باندې چې د هغه لپاره متعذر وي، نو په دې کې هیڅ باک نشته، او د احادیثو ډیری استعمالونه په همدې معنی باندې محمول دي. والله اعلم.
ګرانو اورېدونکو
راځئ چې خپل ځانونه وهڅوو او حریص واوسو چې د هغو مؤمنانو څخه شو چې قوي دي او د الله تعالی اطاعت او د هغه حکمونو ته مخه کوي او د هغه نافرماني او د هغه د منع کړل شوو کارونو څخه مخ اړوي، په الله تعالی باندې په حقه توکل کوو، او د هغه په تقدیر او حکم باندې راضي یو.
ګرانو اورېدونکو! د بل نبوي حدیث سره د بیا لیدو تر وخته تاسو د الله په امان سپارو او السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.
