مع الحديث الشريف
تضمین
ګرانو اورېدونکو! په هر ځای کې تاسو ټولو ته د خپلې خپرونې "مع الحديث الشريف" په نوې کړۍ کې ښه راغلاست وایو او د ښې سلام په ورکولو پیل کوو، السلام علیکم ورحمة الله وبركاته
عَنْ جَابِرٍ قَالَ: "كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُصَلِّي عَلَى رَجُلٍ مَاتَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ، فَأُتِيَ بِمَيِّتٍ فَقَالَ: أَعَلَيْهِ دَيْنٌ؟ قَالُوا: نَعَمْ دِينَارَانِ، قَالَ: صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ، فَقَالَ أَبُو قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ: هُمَا عَلَيَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ فَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا فَعَلَيَّ قَضَاؤُهُ وَمَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِوَرَثَتِهِ" رواه أبو داود
قَالَ صَاحِبُ عَوْنِ الْمَعْبُودِ: {قَالَ الْقَاضِي رَحِمَهُ اللَّه وَغَيْرُه: وَامْتِنَاعُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الصَّلَاةِ عَلَى الْمَدْيُونِ الَّذِي لَمْ يَدَّعِ وَفَاءً إِمَّا لِلتَّحْذِيرِ عَنْ الدَّيْنِ وَالزَّجْرِ عَنْ الْمُمَاطَلَةِ وَالتَّقْصِيرِ فِي الْأَدَاءِ أَوْ كَرَاهَةِ أَنْ يُوقَفَ دُعَاؤُهُ بِسَبَبِ مَا عَلَيْهِ مِنْ حُقُوقِ النَّاسِ وَمَظَالِمِهِمْ اِنْتَهَى.
(أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ .. إِلَخْ) فِي كُلِّ شَيْءٍ لِأَنِّي الْخَلِيفَةُ الْأَكْبَرُ الْمُمِدُّ لِكُلِّ مَوْجُودٍ، فَحُكْمِي عَلَيْهِمْ أَنْفَذُ مِنْ حُكْمِهِمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ، وَذَا قَالَهُ لَمَّا نَزَلَتْ الْآيَةُ
(فَعَلَيَّ قَضَاؤُهُ) مِمَّا يَفِيءُ اللَّهُ بِهِ مِنْ غَنِيمَةٍ وَصَدَقَةٍ، وَذَا نَاسَخٌ لِتَرْكِهِ الصَّلَاةَ عَلَى مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ}.
ګرانو اورېدونکو:
ضمان د یو چا ذمه د بل چا ذمې سره تړل دي، او دا په ذمه کې د ثابت حق ضمانت دی، په دې کې ضامن، مضمون عنه او مضمون له دي، او په دې کې څرګنده ده چې دا د معاوضې پرته ده، او په دې کې مضمون عنه نا معلوم دی او مضمون له نا معلوم دی. او دا دلیل هغه دی چې ابو داود له جابر څخه روایت کړی دی: {رسول الله صلی الله علیه وسلم د هغه سړي جنازه نه کوله چې قرضدار و. نو یو مړی راوړل شو او پوښتنه یې وکړه: ایا په هغه قرض شته؟ دوی وویل: هو، دوه دیناره. هغه وویل: خپل ملګري ته لمونځ وکړئ. نو ابو قتاده وویل: یا رسول الله! هغه زما په غاړه دی. نو رسول الله صلی الله علیه وسلم د هغه جنازه وکړه کله چې الله تعالی خپل رسول صلی الله علیه وسلم ته فتح ورکړه نو هغه وویل: زه له هر مومن څخه د هغه په نفس باندې ډېر حقدار یم، نو چا چې قرض پرېښود نو هغه زما په غاړه دی، او چا چې مال پرېښود نو هغه د هغه وارثانو ته دی}. نو په دې حدیث کې ښکاره ده چې ابو قتاده خپله ذمه د مړي په ذمه پورې وتړله په مالي حق کې چې د قرض ورکوونکي لپاره واجب و. او په دې کې ښکاره ده چې په ضمانت کې ضامن او مضمون عنه او مضمون له شتون لري، او دا –یعنې هغه ضمانت چې هر یو یې ورکړی- د معاوضې پرته په ذمه کې د حق لازمي کول دي.
او په دې کې ښکاره ده چې مضمون عنه چې مړی دی او مضمون له چې د قرض خاوند دی د ضمانت په وخت کې نا معلوم وو. نو په دې حدیث کې د ضمانت د صحت او د انعقاد شرطونه شامل دي.
دا په شریعت کې ضمانت دی. او په دې باندې د بیمې د ژمنې په پلي کولو سره – او دا یقینا ضمانت دی – موږ ګورو چې بیمه له ټولو هغو شرایطو څخه خالي ده چې شریعت د ضمانت د صحت او انعقاد لپاره ټاکلي دي. په دې کې د یوې ذمې تړاو د بلې ذمې سره نشته. د بیمې شرکت خپله ذمه د هیچا په ذمه نه ده تړلې په دې کې د بیمې شوي کس لپاره د پیسو ژمنه نشته، نو ضمانت نشته، نو بیمه باطله ده. او په بیمه کې د بیمې شوي کس لپاره د هیچا په وړاندې مالي حق نشته چې د بیمې شرکت یې ژمنه کړې وي، ځکه چې بیمې شوي کس د هیچا په وړاندې مالي حق نلري، نو شرکت راغلی او ضمانت یې ورکړی، نو دا د مالي حق له شتون څخه خالي ده، نو شرکت هیڅ ډول مالي حق نه دی لازم کړی تر څو ووایو چې دا په شریعت کې ضمانت دی. او همدا رنګه هغه څه چې شرکت د تاوان یا قیمت یا د پیسو ورکولو ژمنه کړې ده، د بیمې له تړون سره سم مضمون له لپاره د نورو په وړاندې نه په اوسني وخت کې او نه په راتلونکي وخت کې واجب ندي تر څو یې ضمانت صحیح شي. نو د بیمې شرکت هغه څه تضمین کړي چې نه په اوسني وخت کې واجب دي او نه په راتلونکي وخت کې واجب دي، نو ضمانت صحیح ندی، نو ځکه بیمه باطله ده. برسېره پر دې په بیمه کې مضمون عنه نشته ځکه چې د بیمې شرکت د هیڅ چا ضمانت نه دی کړی چې حق یې په غاړه وي تر څو هغه ضمانت وبلل شي، نو د بیمې تړون د ضمانت له اساسي عنصر څخه خالي دی چې په شریعت کې لازمي دی، او هغه د مضمون عنه شتون دی، ځکه چې په ضمانت کې د ضامن، مضمون عنه او مضمون له شتون ضروري دی. او دا چې د بیمې په تړون کې مضمون عنه نشته، نو دا په شرعي لحاظ باطل دی. او همدارنګه کله چې د بیمې شرکت د تاوان ورکولو یا د هغه شي د قیمت ورکولو ژمنه کوي که زیانمن شي یا د پیښې په وخت کې د پیسو ورکولو ژمنه کوي، نو دې ورکړې ته یې د پیسو په مقابل کې ژمنه کړې ده، نو دا په معاوضه کې ژمنه ده، او دا سمه نده ځکه چې د ضمانت د صحت شرط دا دی چې هغه د معاوضې پرته وي. نو په بیمه کې د معاوضې شتون دا یو باطل ضمانت دی.
په دې سره د بیمې د ژمنې اندازه د ضمانت له هغو شرایطو څخه څرګندیږي چې شریعت ټاکلي دي، او د ضمانت د انعقاد او صحت شرایط یې ندي پوره کړي. او په دې سره د ژمنې سند چې شرکت ورکړی دی او په هغه کې یې د تاوان او قیمت، یا یې د پیسو ضمانت کړی دی، له اساس څخه باطل دی، نو ځکه ټوله بیمه په شرعي لحاظ باطله ده.
او په دې اساس ټوله بیمه په شرعي لحاظ حرامه ده که هغه د ژوند بیمه وي او که د مالونو، او که د ملکیتونو، او که د نورو شیانو بیمه وي. او د دې د حرام والي وجه دا ده چې د دې تړون په شرعي لحاظ باطل دی. او هغه ژمنه چې د بیمې شرکت د تړون له مخې ورکوي هغه په شرعي لحاظ باطله ده. نو د دې تړون او دې ژمنې له مخې د پیسو اخیستل حرام دي، او دا په باطل سره د مال خوړل دي، او دا د حرام مال په څېر دی.
ګرانو اورېدونکو تر هغه وخته چې تاسو له یو بل نبوي حدیث سره ګورو، موږ تاسو د خدای په امان سپارو والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.
