له حديث شريف سره
رعیت ته د دولت له مالونو څخه ورکړه
ګرانو اورېدونکو! هر چېرته چې یاست، تاسو ټولو ته په نوې حلقه کې د خپلې خپرونې "له حديث شريف سره" ښه راغلاست وایو او په غوره سلام پیل کوو، السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته
ترمذي په خپل سنن کې روایت کړی دی:
۱۳۰۱ - قُلْتُ لِقُتَيْبَةَ بْنِ سَعِيدٍ حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ قَيْسٍ الْمَأْرِبِيُّ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ ثُمَأمة بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ سُمَيِّ بْنِ قَيْسٍ عَنْ سُمَيْرٍ عَنْ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ
أَنَّهُ وَفَدَ إلى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَقْطَعَهُ الْمِلْحَ فَقَطَعَ لَهُ فَلَمَّا أَنْ وَلَّى قَالَ رَجُلٌ مِنْ الْمَجْلِسِ أَتَدْرِي مَا قَطَعْتَ لَهُ إِنَّمَا قَطَعْتَ لَهُ الْمَاءَ الْعِدَّ قَالَ فَانْتَزَعَهُ مِنْهُ
۱۳۰۱ - قَوْلُه : (قُلْت لِقُتَيْبَةَ بْنِ سَعِيدٍ حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنُ قَيْسٍ)
قَرَأَ التِّرْمِذِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَلَى شَيْخِهِ قُتَيْبَةَ بِالْقِرَاءَةِ عَلَيْهِ وَهَذَا أحد وُجُوهِ التَّحَمُّلِ. قَالَ السُّيُوطِيُّ فِي تَدْرِيبِ الرَّاوِي: وَإِذَا قَرَأَ عَلَى الشَّيْخِ قَائِلاً أَخْبَرَك فُلَانٌ أو نَحْوُهُ كَمَا قُلْت أَخْبَرَنَا فُلَانٌ وَالشَّيْخُ مُصْغٍ إِلَيْهِ فَاهِمٌ لَهُ غَيْرُ مُنْكِرٍ وَلَا مُقِرِّ لَفْظٍ صَحَّ السَّمَاعُ، وَجَازَتْ الرِّوَايَةُ بِهِ اِكْتِفَاءً بِالْقَرَائِنِ الظَّاهِرَةِ
(الْمَأْرِبِيُّ) مَنْسُوبٌ إلى مَأْرِبَ بِفَتْحِ الْمِيمِ وَسُكُونِ الْهَمْزَةِ وَكَسْرِ الرَّاءِ وَقِيلَ بِفَتْحِهَا مَوْضِعٌ بِالْيَمِينِ
(وَفَدَ): أي قَدِمَ. (اِسْتَقْطَعَهُ): أي سَأَلَهُ أَنْ يُقْطِعَ إِيَّاهُ
(الْمِلْحَ): أي مَعْدِنَ الْمِلْحِ.
(فَقَطَعَ لَهُ): لِظَنِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ يُخْرِجَ مِنْهُ الْمِلْحَ بِعَمَلٍ وَكَدٍّ
(فَلَمَّا أَنْ وَلَّى): أي أَدْبَرَ
(قَالَ رَجُلٌ مِنْ الْمَجْلِسِ): هُوَ الْأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ التَّمِيمِيُّ عَلَى مَا ذَكَرَهُ الطِّيبِيُّ، وَقِيلَ إِنَّهُ الْعَبَّاسُ بْنُ مِرْدَاسٍ
(الْمَاءَ الْعِدَّ): بِكَسْرِ الْعَيْنِ وَتَشْدِيدِ الدَّالِ الْمُهْمَلَةِ، أي الدَّائِمُ الَّذِي لَا يَنْقَطِعُ، وَالْعِدُّ الْمُهَيَّأُ
قَوْلُهُ: (فَأَقَرَّ بِهِ وَقَالَ نَعَمْ) هَذَا مُتَعَلِّقٌ بِقَوْلِهِ: قُلْت لِقُتَيْبَةَ بْنِ سَعِيدٍ حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى.. إِلَخْ، أي: قَالَ التِّرْمِذِيُّ لِشَيْخِهِ قُتَيْبَةَ حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى... إِلَخْ فَأَقَرَّ بِهِ قُتَيْبَةُ، وَقَالَ: نَعَمْ.
ګرانو اورېدونکو
په دې حديث کې د رعيت لپاره د دولت له مالونو څخه د ورکړې د جواز دليل دی، ابیض بن حمال له رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه وغوښتل چې د دولت له ځمکو څخه ځمکه ورته جلا کړي، نو رسول الله صلی الله علیه وسلم هغه ځمکه ورکړه.... او که چیرې ځمکه کې د مالګې لوی مقدار نه وای چې نه ختمېدونکې وای، نو رسول الله صلی الله علیه وسلم به له خپلې ورکړې نه په شا نه وای شوی.... هغه معدن چې نه ختمېږي، سمه نه ده چې په انفرادي توګه ملکیت ولري، بلکې ملکیت یې باید عام وي..... نو ځکه رسول الله صلی الله علیه وسلم د مالګې ځمکې له وېشلو ډډه وکړه، ځکه چې هغه عام ملکیت و.
خو کله چې ځمکه د دولت وه، رسول الله صلی الله علیه وسلم ابو بکر او عمر رضی الله عنهما ته ځمکې ووېشلې، لکه څنګه چې زبیر رضی الله عنه ته یې پراخه ځمکه ووېشله.
رعیت ته د دولت له مالونو څخه ورکړه، که هغه پیسې وي یا ځمکه یا توکي یا د پیسو هره بڼه، د دې حدیث په رڼا کې مباح ده او دا ورکړه د مالونو لپاره د شرعي مالکیتونو څخه یو سبب دی.
خلیفه یا د هغه مرستیالانو یا والیانو یا کارمندانو ته جایز ده، چې د رعیت د اړتیاوو د پوره کولو لپاره یا د دوی د ملکیت څخه د ګټې اخیستنې لپاره د دولت له مالونو څخه ورکړي.
د اړتیاوو د پوره کولو مثالونه: دا چې دولت خلکو ته د خپلو پورونو د ادا کولو لپاره پیسې ورکړي... یا کروندګرو ته د خپلو ځمکو د کرلو لپاره پیسې ورکړي.
خو د دوی د مالکیت څخه د ګټې اخیستنې مثالونه: دا چې دولت د امت افرادو ته خپل هغه ملکیتونه او پیسې ورکړي چې ګټه ترې نه اخیستل کېږي، لکه دا چې ځینې ځمکې ورته جلا کړي ترڅو په هغو کې کار وکړي، حلال پیسې وګټي او د تولید له لارې ټولنې ته ګټه ورسوي، نو هغه ځمکه چې دولت یې یو فرد ته ورکوي، په همدې جلا کولو سره د هغه ملکیت کیږي.
رعیت ته د دولت له مالونو څخه د ورکړې پایلې دا دي چې اقتصادي فعالیت ته وده ورکوي او د ټولنې لپاره اړین کرنیز او صنعتي مواد چمتو کوي..... هغه ځمکه چې جلا شوې وي، بې کاره وي، مګر کله چې یو چا ته ورکړل شي، نو هغه به په هغې کې کار کوي او هغه به په ګټوره ځمکه بدلوي، نو په دې سره به خپل ځان ته خدمت وکړي چې د ګټې لپاره یوه لار ومومي او ټولنې ته به خدمت وکړي، ځکه چې د ځینو اړینو توکو او خوړو په تولید کې به مرسته وکړي.... او دا د بې روزګارۍ د له منځه وړلو، د ځمکې د پانګې اچونې او د هغې د ابادولو لارو څخه ده او له دې ټولو پورته دا د دولت او رعیت ترمنځ اړیکه پیاوړې کوي، ځکه چې دا د رعیت د چارو په اړه د دولت څارنه او د دوی په ګټو باندې د دولت پاملرنه او د دوی د اړتیاوو پوره کول ښیي، چې دا ټول په ټولنه باندې ګټور تمامېږي.
هغه څه چې دولت یې افرادو ته ورکوي، هغه په جنګیالیو باندې د غنیمتونو ویش او هغه څه چې امام د وسلو د ترلاسه کولو اجازه ورکوي، شامل دي، دا ټولې جایزې پیسې او قانوني ملکیتونه دي. او که څه هم اوس د دې واقعیت نشته، خو نږدې راتلونکی به د امت ژوند ته خپل واقعیت بېرته راوګرځوي.... ځکه چې د خلافت د دولت په جوړېدو سره به ان شاءالله ډېر ژر د تېر خلافت ژوند بېرته راژوندی شي، د جهاد مشال به پورته کړي، هېوادونه به فتح کړي او غنیمتونه به د الله په لار کې په مجاهدینو ووېشي.
ای الله! دا ورځ ژر راوله ...... ای الله آمین
ګرانو اورېدونکو، تر هغه وخته پورې چې له تاسو سره په بل نبوي حدیث کې ګورو، تاسو خدای ته سپارو، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.
