د حدیث شریف سره
کله چې خپل بستر ته ځې
ګرانو اوریدونکو ته په هر ځای کې سلامونه وایو، ستاسو د خپرونې له یوې نوې کړۍ سره: د حدیث شریف سره، او په ښه سلام سره یې پیلوو، السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته
د سعد بن عبیده څخه روایت دی چې هغه وویل: ما ته براء بن عازب رضي الله عنهما وویل:
رسول الله صلی الله علیه وسلم ماته وویل: "کله چې خپل بستر ته ځې، نو د لمانځه لپاره اودس وکړه، بیا په ښي اړخ ویده شه او ووایه: اللهم أسلمت نفسي إليك وفوضت أمري إليك وألجأت ظهري إليك رغبة ورهبة إليك لا ملجأ ولا منجا منك إلا إليك، آمنت بكتابك الذي أنزلت وبنبيك الذي أرسلت، که مړ شې نو د فطرت پر دین به مړ شې، نو دا خپل وروستی کلام وګرځوه، ما وویل: زه به یې یادوم او ستا د رسول په واسطه چې ته لیږلی یې؟ هغه وویل: نه، بلکې ستا د پیغمبر په واسطه چې ته لیږلی یې"
د فتح الباري په شرح صحیح البخاري کې راغلي دي
د هغه خبره (کله چې خپل بستر ته ځې)
یعنې کله چې وغواړې چې ویده شې.
د هغه خبره (د لمانځه لپاره اودس وکړه)
په دې کې امر د استحباب لپاره دی. او ګټې لري: له هغې جملې څخه دا چې په پاکۍ سره شپه تېره کړي تر څو مرګ یې ناڅاپه رانه شي او په بشپړ حالت کې وي، او له دې څخه د زړه د پاکوالي سره د مرګ لپاره تیاری نیولو ته هڅول کیږي ځکه چې هغه د بدن له پاکوالي څخه غوره دی.
د هغه خبره (بیا په ښي اړخ ویده شه)
یعنې څنګ، او ښي اړخ یې ځکه غوره وګرځاوه چې ګټې لري: له هغې جملې څخه دا چې ژر ویښ کیږي، او له هغې جملې څخه دا چې زړه ښي اړخ ته تړلی دی نو په خوب سره به دروند نه شي، او له هغې جملې څخه ابن الجوزي وویل: دې حالت ته ډاکټرانو اشاره کړې ده چې د بدن لپاره مناسب دی، هغوی وویل چې په لومړي سر کې باید په ښي اړخ یو ساعت ویده شي بیا کیڼ اړخ ته واوړي ځکه چې لومړی د خوړو ښکته کیدو سبب کیږي او په کیڼ اړخ خوب کول د ځیګر په معدې باندې د مشتملیدو له امله د خوړو هضمولو سبب کیږي.
د هغه خبره (او ووایه: اللهم أسلمت وجهي إليك)
"أسلمت نفسي" ویل شوي دي چې وجه او نفس دلته د ذات او شخص په معنی دي، یعنې ما خپله ذات او شخص تا ته تسلیم کړ.
د هغه خبره (أسلمت)
یعنې ما تسلیمي او اطاعت وکړ، او معنی دا چې ما خپل ځان ستا تابع او منقاد وګرځاوه ځکه چې زه د خپل ځان په تدبیر او د هغه څه په راوړلو باندې چې هغه ته ګټه رسوي او د هغه څه په لرې کولو باندې چې هغه ته زیان رسوي، هیڅ قدرت نه لرم.
او د هغه خبره "وفوضت أمري إليك"
یعنې په ټولو چارو کې مې تا ته توکل وکړ
او د هغه خبره "وألجأت"
یعنې په ټولو چارو کې مې په تا باندې اعتماد وکړ تر څو ته زما په ګټورو چارو کې زما مرسته وکړې؛ ځکه چې څوک په یو شي باندې تکیه وکړي نو په هغه سره قوي کیږي او مرسته ځینې اخلي، او هغه یې ځانګړی کړ په ملا سره ځکه چې عادت داسې جاري شوی دی چې انسان خپله ملا په هغه څه باندې تکیه کوي چې هغه ته تکیه کوي.
او د هغه خبره "رغبة ورهبة إليك"
یعنې ستا په مرستې او ثواب کې لیوالتیا "ورهبة" یعنې ستا له غضب او عذاب څخه وېره.
د هغه خبره (لا ملجأ ولا منجا منك إلا إليك)
او طیبي وویل: د دې ذکر په نظم کې داسې عجایب دي چې هغه نه پیژني مګر د بیان ماهر خلک، نو د هغه په خبره "أسلمت نفسي" سره یې دې ته اشاره وکړه چې د هغه ټول اندامونه د الله تعالی په امرونو او ممانعتونو کې منقاد دي، او د هغه په خبره "وجهت وجهي" سره یې دې ته اشاره وکړه چې د هغه ذات د الله لپاره خالص او له نفاق څخه پاک دی، او د هغه په خبره "فوضت أمري" سره یې دې ته اشاره وکړه چې د هغه ټول بهرني او داخلي امور الله ته سپارل شوي دي او د هغه نه پرته بل څوک د هغې تدبیر نشي کولی، او د هغه په خبره "ألجأت ظهري" سره یې دې ته اشاره وکړه چې له تفویض څخه وروسته هغه د ټولو هغو اسبابو څخه چې هغه ته زیان رسوي او تکلیف رسوي، الله ته پناه وړي. هغه وویل: او د هغه خبره رغبة ورهبة د مفعول له امله منصوب دي د لف او نشر په طریقه، یعنې ما خپل امور تا ته د لیوالتیا په وجه سپارلي دي او ما خپله ملا تا ته د وېرې په وجه تکیه کړې ده.
د هغه خبره (آمنت بكتابك الذي أنزلت)
احتمال لري چې مراد یې قرآن وي، او احتمال لري چې مراد یې د جنس نوم وي نو ټول هغه کتابونه به شامل کړي چې نازل شوي دي.
د هغه خبره (فإن مت مت على الفطرة)
ابن بطال او یوې ډلې وویل: دلته په فطرت سره مراد د اسلام دین دی
ګرانو اوریدونکو:
د دې حدیث شریف په رڼا کې، اړینه ده چې لاندې ټکو ته پام وشي:
لومړی: باید خپل ځانونه وهڅوو چې په دې حدیث شریف باندې عمل وکړو او د خوب په وخت کې دعا لازمه وګرځوو.
دوهم: د خوب څخه مخکې د خپل ځان محاسبې کولو ته دوام ورکړو او ځانونه پرې عادت کړو. او ابن عمر به ویل: کله چې مازدیګر شي نو د سهار انتظار مه کوه او کله چې سهار شي نو د مازدیګر انتظار مه کوه.
دریم: زمونږ دعا (اللهم أسلمت نفسي إليك وفوضت أمري إليك وألجأت ظهري إليك رغبة ورهبة إليك لا ملجأ ولا منجا منك إلا إليك...) باید زمونږ دا دعا یوازې کلمات نه وي چې مونږ یې تلفظ کوو او زمونږ له ستوني نه اوړي. بلکې باید مونږ له الله سبحانه وتعالی سره په هغه څه کې چې وایو رښتیني وو. نو په رښتیا سره خپل ځانونه الله سبحانه وتعالی ته تسلیم کړو، او د هغه تعالی په دې قول باندې عمل وکړو (قل إن صلاتي ونسكي ومحياي ومماتي لله رب العالمين)، نو ډیر فرق دی په هغه چا کې چې په اسلام باندې ژوند کوي او په هغه چا کې چې په اسلام سره ژوند کوي او په هغه چا کې چې د اسلام لپاره ژوند کوي.
ګرانو اوریدونکو
تر هغه وخته پورې چې له تاسو سره د یو بل نبوي حدیث سره بیا سره ګورو، تاسو په الله سپارم والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته
