د حديث شريف سره - بلال المزني رسول الله ﷺ ته راغی او ځمکه يې ترې وغوښته
ګرانو اورېدونکو په هر ځای کې، ستاسو د خپرونې "د حدیث شريف سره" په یوه نوې کړۍ کې تاسو ته ښه راغلاست وایو، او د نیکو سلامونو سره پیل کوو، السلام علیکم ورحمة الله وبركاته
بیهقي په سنن الکبری کې روایت کوي چې:
(أخبرنا) أبو سعيدِ بنُ أبي عَمْرٍو حدثنا أبو العباسِ الأصَمُّ حدثنا الحسنُ بنُ عليٍّ حدثنا يحيى بنُ آدمَ حدثنا يونُسُ عن محمدِ بنِ إسحاقَ عن عبدِ الله بنِ أبي بكرٍ قال جاء بلالُ بنُ الحارث المُزَنِيُّ إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فاستقطعه أرضا فقطعها له طويلة عريضة. فلما ولي عمر قال له: يا بلال، إنك استقطعت رسول الله صلى الله عليه وسلم أرضا طويلة عريضة قطعها لك وإن رسول الله صلى الله عليه وسلم لم يكن ليمنع شيئا يُسْألُهُ وإنك لا تطيق ما في يديك. فقال: أجل، قال: فانظر ما قويت عليه منها فأمسكه وما لم تطق فادفعه إلينا نقسمه بين المسلمين. فقال: لا أفعل والله, شيء أقْطَعَنِيْهِ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم. فقال عمر: والله لتفعلن, فأخذ منه ما عجز عن عمارته, فقسمه بين المسلمين.
قدرمنو اورېدونکو:
ځمکه یو داسې خزانه ده چې د نورو پیسو او ملکیتونو سره توپیر لري .... دا داسې ځانګړتیاوې لري چې په ډیری ملکیتونو کې نشته، دا د کرنې لپاره ځای دی .... او له ځمکې لاندې د خزانې او معدنونو ایستلو لپاره ..... او د مختلفو موخو لپاره د ودانیو جوړولو لپاره ځای دی .... که دا تجارتي وي لکه د سوداګریزو او صنعتي ودانیو او ګودامونو جوړول، یا شخصي لکه د استوګنې ودانۍ، یا اسانتیاوې لکه د روغتونونو، ښوونځیو او څانګو څخه د حکومت خدماتي ودانۍ.
نو ځمکه باید پریښودل یا بې ګټې پاتې نه شي، ځکه چې د هغې په بې پامۍ کې د خلکو د ژوند لپاره د اړینو ګټو ضایع او زیان شتون لري ...... له همدې ځایه شریعت د ځمکې د استملاک په وخت کې د هغې د ګټې اخیستنې پر اړتیا ټینګار کړی دی، که د تبادلې له لارې وي یا میراث، احیاء یا اقطاع ..... بلکې په ځانګړې توګه د کرنې لپاره د هغې په کارولو باندې یې ټینګار کړی دی او په عمومي توګه د نورو مباح استعمالونو باندې ټینګار کړی دی، ځکه چې دولت ته یې دا حق ورکړی دی چې په هغې ځمکې باندې لاس کیږدي چې مالک یې درې پرله پسې کاله له پامه غورځوي او هغه بې کاره کوي، ترڅو هغه چا ته ورکړي چې هغه کري او ګټه ترې واخلي.
او په حدیث کې دې ټینګار ته اشاره ده ...... بلال له رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه پراخه ځمکه وغوښته او رسول الله صلی الله علیه وسلم هغه ته هغه ځمکه ورکړه .... خو هغه ډیره لویه وه چې هغه یې ټوله کرلی شوای او هغه یې پرته له کرلو او آبادۍ څخه پریښوده ....
خو د مسلمانانو خلیفه .... د مسلمانانو خلیفه .... چې خدای تعالی د مسلمانانو د ګټو ساتنې لپاره ګمارلی دی ... د خدای تعالی د احکامو په پلي کولو سره، دې حقیقت ته متوجه شو چې بلال ځمکه اخیستې او د کرلو پرته یې بې کاره کړې ده ........ او دا یې درک کړه چې په دې بې پامۍ او بې کارۍ کې د خلکو د ګټو ضایع کول دي، نو بلال یې دې ته اړ کړ چې له هغې ځمکې څخه لاس واخلي چې د ابادولو توان یې نه درلود .... او هغه څه یې ورته پریښودل چې د هغه په وس کې وو، یعنې هغه څه چې د ابادولو او کرلو توان یې درلود ..... او دا د صحابه کرامو په وړاندې وشول، نو دوی ټولو په دې خبره اتفاق وکړ چې چا چې ځمکه بې کاره کړې، هغه د هغې په مالکیت کې خپل حق له لاسه ورکړ.
او دا په هره ځمکه کې عام دی .... او په ځانګړې توګه د ورکړل شوې یا بیا ژوندي شوې ځمکې پورې محدود نه دی .... بلکې په دې کې او په نورو میراثي یا تبادله شوې ځمکو کې هم شامل دی، تر هغه وخته چې هغه د کرنې وړ وي ...
..... او زموږ د رسول الله صلی الله علیه وسلم حدیث دی: څوک چې ځمکه لري، هغه دې وکري یا دې خپل ورور ته ورکړي .... زموږ ګران رسول صلی الله علیه وسلم .... د ځمکې ډول او یا د هغه د مالکیت طریقه نه ده مشخص کړې، بلکې هغه دا بیان په ټولو ځمکو کې عام کړی دی، پرته له دې چې د مالکیت طریقه یې څه وي .... که احیاء وي یا اقطاع یا تبادله یا میراث.
او نن ورځ زموږ په حدیث کې د عمر رضي الله عنه په کار باندې د صحابه کرامو اتفاق دا څرګندوي چې څوک چې یوه ځمکه چې د دولت لخوا ورکړل شوې وي بې کاره کړي، نو دولت کولی شي هغه بیرته واخلي او نورو ته یې ورکړي، له دې حدیث څخه ای قدرمنو اورېدونکو موږ د احیاء او اقطاع د مشروعیت حکمت دا زده کوو چې دا د کار او د ځمکې د استخراج لپاره دی، نه د ډیرو ځمکو د ملکیت لپاره. نو چا چې ځمکې ته د کار او پانګونې حق ورکړ، د هغه مالکیت به یې دوام لري .... او څوک چې هغه د بې غورۍ له امله بې کاره کړي یا د هغه د استخراج توان نه لري، نو د هغې په مالکیت کې خپل حق له لاسه ورکوي که چیرې هغه خپلې بې غورۍ ته دوام ورکړي یا هغه درې پرله پسې کاله بې کاره پریږدي ... او نور به د هغې د اخیستلو او استخراج حق ولري، خو که هغه ځمکه د دولت لخوا ورکړل شوې وي، نو دولت د بیرته اخیستلو او نورو ته د کرلو لپاره د ورکولو حق لري.
د یادولو وړ ده چې په ځمکه کې کار کول اړینه نده چې د ځمکې مالک پخپله ترسره کړي ..... بلکې هغه کولی شي پخپله په هغې کې کار وکړي او د خپلو پیسو څخه په هغې باندې لګښت وکړي، همدا رنګه هغه کولی شي مزدورانو ته په کرایه ونیسي ترڅو په هغې کې کار وکړي او دوی ته اجوره ورکړي، د خپلو پیسو څخه مزدوران او د تخمونو او په هغې کې کارول شویو وسایلو قیمت ورکړي .... که چیرې هغه د لګښت کولو توان ونلري، نو دولت به د هغه سره په لګښتونو کې مرسته وکړي.
خو که چیرې هغه د هغې په کرلو کې لیوالتیا ونلري، نو هغه باید هغه بل چا ته ورکړي ترڅو هغه پرته له کوم بدله وکري .... ځکه چې هغه صلی الله علیه وسلم د کرنې لپاره د ځمکې د کرایې څخه منع کړې ده.
قدرمنو اورېدونکو، تر هغه چې تاسو سره د یوه بل نبوي حدیث سره بیا یو ځای کېږو، تاسو د خدای په امان سپارو، والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.