له حديث شريف سره
څوک چې دنيا په حلاله طريقه غواړي
ټولو قدرمنو اوريدونکو ته په هرځای کې سلامونه وايو، ستاسو د خپرونې "له حديث شريف سره" په نوې کړۍ کې او په ښه سلام سره پيل کوو، السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.
ابن ابي شيبه په خپل مصنف کې روايت کوي چې ويې ويل:
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ فُرَافِصَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "مَنْ طَلَبَ الدُّنْيَا حَلَالاً اسْتِعْفَافاً عَنِ الْمَسْأَلَةِ، وَسَعْياً عَلَى أَهْلِهِ، وَتَعَطُّفاً عَلَى جَارِهِ، لَقِيَ اللَّهَ وَوَجْهُهُ كَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ, وَمَنْ طَلَبَ الدُّنْيَا حلالا مُكَاثِراً، مُرَائِياً، لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ"
د مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح په کتاب کې د دې حديث په شرح کې راغلي دي:
د هغه وينا: (څوک چې دنيا په حلاله طريقه غواړي): يعنې په حلاله طريقه.
(استعفافاً): يعنې د سوال نه د ځان ساتلو لپاره: په النهايه کې استعفاف د عفت غوښتل او تعفف دی، او هغه له حرام څخه لاس اخیستل او د خلکو څخه سوال کول دي.
(وسعيا على أهله) يعنې: د خپل عيال لپاره د هغه چا چې نفقه يې په ده باندې لازمه ده.
(وتعطفاً على جاره): په ګاونډي باندې احسان کول په هغه څه سره چې له ده سره زيات وي.
(لقي الله تعال يوم القيامة ووجهه) يعنې: په داسې حال کې چې د هغه مخ د رڼا د بشپړتيا او د خوښۍ د نهايت له کبله (د سپوږمۍ په څېر د بدر په شپه کې): هغه په دې قيد کړ ځکه چې دا د هغه د بشپړتيا وخت دی.
(ومن طلب الدنيا حلالاً): يعنې له دې نه پرته چې هغه په حرامه طريقه وغواړي.
(مكاثرا): يعنې په داسې حال کې چې هغه د ډېرې مال غوښتونکی وي د ښه حال لپاره او هغه د ښه انجام په ښه کولو کې نه لګوي.
(مفاخراً): يعنې په فقيرانو باندې فخر کول لکه څنګه چې دا د بډايانو د احمقانو عادت دی.
(مرآئياً): يعنې که له هغه څخه خير يا عطا صادره شي.
(لقي الله تعالى وهو عليه غضبان):
او ښايي چې هغه صلى الله عليه وسلم د حرام غوښتونکي يادونه نه وي کړې، يا د هغه څه په وجه چې د کلام له فحوا څخه فهم کيږي، او يا دې ته اشاره کوي چې دا د اسلام د اهل کار نه دی، او يا دې ته اشاره کوي چې د حرام خوړل او هغه ته نږدې کېدل حرام دي، که څه هم هلته غوښتنه او مرام نه وي.
طيبي رحمه الله ويلي دي: او په دې حديث کې د الله تعالی د دې وينا معنی ده: (يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ) او دا دواړه د الله تعالی د رضا او غضب څخه عبارت دي، نو د هغه وينا: او د هغه مخ د سپوږمۍ په څېر مبالغه ده په رضا کې د هغه په مقابل کې د دې وينا په دلالت سره: او هغه په هغه باندې غضبان دی (دا بيهقي په شعب الايمان کې روايت کړی، او ابو نعيم په حليه کې) پای.
قدرمنو اوريدونکو
په دې حديث شريف کې رسول الله صلی الله علیه وسلم څرګندوي چې اسلام لکه څنګه چې په حلال کار کولو باندې هڅوي په همدې ډول په حلاله کې په لګولو باندې هم هڅوي، او د مال ذخيره کول يا په ريا او فخر او تکبر سره لګول حرام کړي دي.
نو د کار کولو انګېزې يعنې د ګټلو لپاره هلې ځلې (د دنيا غوښتل) د خلکو په منځ کې لکه څنګه چې حديث شريف بيان کړی دی د دوو شيانو ترمنځ څرخيږي:
په طاعت کې هڅه
او په معصيت کې هڅه
نو اما په طاعت کې غوښتل دا چې سړی د خپل قوت د ترلاسه کولو لپاره کار وکړي ترڅو د خلکو څخه سوال کولو ته اړ نه شي نو هغه غواړي چې خپل عزت وساتي او خپل ځان د سوال له ذلت څخه وژغوري.
يا د خپل عيال د نفقه د ګټلو لپاره او دا هغه تکليفونه دي چې شريعت ورته امر کړی دی او هغه څه چې واجب پرته له هغه نه پوره کيږي هغه واجب دي له دې امله د هغه دا کار واجب دی.
يا د دې لپاره چې خپل مال ډېر کړي ترڅو د محتاج سره مرسته وکړي او د مصيبت ځپلو ته مرسته ورسوي نو دا هغه عمل دی چې په هغې کې د مسؤوليت احساس ښکاري. او په اسلام کې د ورورولۍ د حق ادا کولو ته لېوالتيا.
او دا هغه انګېزې دي چې اسلام يې غواړي او رحمان پرې راضي کيږي له دې امله د هغې ثواب ځانګړی او ستر و ....... نو سپوږمۍ د بدر په شپه کې په بشپړه رڼا او ښکلا کې وي. او دا د هغه چا حال دی چې د الله رضا او محبت يې ترلاسه کړی دی.
اما په معصيت کې د دنيا غوښتل لکه څنګه چې په حديث کې راغلي دي دا چې هغه په حلاله طريقه وغواړي خو د حرامې موخې لپاره
د مال راټولول او ډېرول پرته له دې چې هغه ولګوي د مال ذخيره ګڼل کيږي او الله د مال ذخيره کول حرام کړي دي الله تعالی فرمايي: "وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ"
او همدارنګه د خلکو په وړاندې د ريا او فخر او تکبر لپاره د مال راټولول هم حرام دي، او د هغه کوونکی د الله په غضب سره ستنيږي او بد انجام دی.
اللهم اجعلنا من المنفقين بالمعروف ولا تجعلنا من البخلاء أو المرائين
آمين
قدرمنو اوريدونکو، او تر هغې پورې چې له تاسو سره په بل نبوي حديث سره يوځای کيږو، تاسو په الله سپارم، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.
