مع الحديث الشريف
درې کسان زه به د قيامت په ورځ د هغوی خصم يم
درنو اورېدونکو په هرځای کې تاسو ته نوي کړۍ ته ښه راغلاست وایو ستاسو د خپرونې "مع الحديث الشريف" د یوې نوي کړۍ په پیل کې او پیل کوو په نیکه سلام سره، السلام علیکم ورحمة الله وبركاته
بخاري په خپل صحيح کې روايت کوي:
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ: حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: "قَالَ اللَّهُ تَعَالى: ثَلَاثَةٌ أَنَا خَصْمُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَجُلٌ أَعْطَى بِي ثُمَّ غَدَرَ، وَرَجُلٌ بَاعَ حُرّاً فَأَكَلَ ثَمَنَهُ، وَرَجُلٌ اسْتَأجر أجيرا فَاسْتَوْفَى مِنْهُ وَلَمْ يُعْطِهِ أجرهُ".
د ابن حجر په فتح الباري کې د دې حديث په شرحه کې راغلي دي:
قَوْلُهُ: (ثَلَاثَةٌ: أَنَا خَصْمُهُمْ)
زَادَ اِبْنُ خُزَيْمَةَ وَابْنُ حِبَّانَ وَالْإِسْمَاعِيلِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ "وَمَنْ كُنْت خَصْمَهُ خَصَمْته" قَالَ اِبْنُ التِّينِ: هُوَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالى خَصْمٌ لِجَمِيعِ الظَّالِمِينَ إِلَّا أَنَّهُ أَرَادَ التَّشْدِيدَ عَلَى هَؤُلَاءِ بِالتَّصْرِيحِ، وَالْخَصْمُ يُطْلَقُ عَلَى الْوَاحِدِ وَعَلَى الِاثْنَيْنِ وَعَلَى أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ، وَقَالَ الْهَرَوِيُّ: الْوَاحِدُ بِكَسْرِ أَوَّلِهِ، وَقَالَ الْفَرَّاءُ: الْأَوَّلُ قَوْلُ الْفُصَحَاءِ، وَيَجُوزُ فِي الِاثْنَيْنِ خَصْمَانِ وَالثَّلَاثَةِ خُصُومٌ.
قَوْلُهُ: (أَعْطَى بِي ثُمَّ غَدَرَ)
كَذَا لِلْجَمِيعِ عَلَى حَذْفِ الْمَفْعُولِ وَالتَّقْدِيرُ أَعْطَى يَمِينَهُ بِي أَيْ عَاهَدَ عَهْداً وَحَلَفَ عَلَيْهِ بِاللَّهِ ثُمَّ نَقَضَهُ.
قَوْلُهُ: (بَاعَ حُرّاً فَأَكَلَ ثَمَنَهُ)
خَصَّ الْأَكْلَ بِالذِّكْرِ لِأَنَّهُ أَعْظَمُ مَقْصُودٍ، وَوَقَعَ عِنْدَ أَبِي دَاوُدَ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ مَرْفُوعاً: "ثَلَاثَةٌ لَا تُقْبَلُ مِنْهُمْ صَلَاةٌ" فَذَكَرَ فِيهِمْ "وَرَجُلٌ اِعْتَبَدَ مُحَرَّراً" وَهَذَا أَعَمُّ مِنْ الْأَوَّلِ فِي الْفِعْلِ وَأَخَصُّ مِنْهُ فِي الْمَفْعُولِ بِهِ، قَالَ الْخَطَّابِيُّ: اِعْتِبَادُ الْحُرِّ يَقَعُ بِأَمْرَيْنِ: أَنْ يَعْتِقَهُ ثُمَّ يَكْتُمَ ذَلِكَ أَوْ يَجْحَدَ، وَالثَّانِي أَنْ يَسْتَخْدِمَهُ كُرْهاً بَعْدَ الْعِتْقِ، وَالْأَوَّلُ أَشَدُّهُمَا. قُلْت: وَحَدِيثُ الْبَابِ أَشَدُّ لِأَنَّ فِيهِ مَعَ كَتْمِ الْعِتْقِ أَوْ جَحْدِهِ الْعَمَل بِمُقْتَضَى ذَلِكَ مِنْ الْبَيْعِ وَأَكْلِ الثَّمَنِ فَمِنْ ثَمَّ كَانَ الْوَعِيدُ عَلَيْهِ أَشَدَّ، قَالَ الْمُهَلَّبُ: وَإِنَّمَا كَانَ إِثْمُهُ شَدِيداً لِأَنَّ الْمُسْلِمِينَ أَكْفَاءُ فِي الْحُرِّيَّةِ، فَمَنْ بَاعَ حُرّاً فَقَدْ مَنَعَهُ التَّصَرُّفَ فِيمَا أَبَاحَ اللَّهُ لَهُ وَأَلْزَمَهُ الذُّلَّ الَّذِي أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ. وَقَالَ اِبْنُ الْجَوْزِيِّ: الْحُرُّ عَبْدُ اللَّهِ، فَمَنْ جَنَى عَلَيْهِ فَخَصْمُهُ سَيِّدُهُ.
قَوْلُهُ: (وَرَجُلٌ اِسْتَأجر أجيرا فَاسْتَوْفَى مِنْهُ وَلَمْ يُعْطِهِ أجرهُ)
هُوَ فِي مَعْنَى مِنْ بَاعَ حُرّاً وَأَكَلَ ثَمَنَهُ لِأَنَّهُ اِسْتَوْفَى مَنْفَعَتَهُ بِغَيْرِ عِوَضٍ وَكَأَنَّهُ أَكَلَهَا، وَلِأَنَّهُ اِسْتَخْدَمَهُ بِغَيْرِ أجرةٍ وَكَأَنَّهُ اِسْتَعْبَدَهُ.
قدرمنو اورېدونکو
اجاره په ټولو زمانو کې د انساني ژوند له اړتياوو څخه ده ځکه هيڅ انسان د دې جوګه نه دی چې ټول هغه څه چې ورته اړتيا ده په خپله يې برابر کړي، بلکې هر څوک هر چا ته اړ دی او دا یو داسې حقیقت دی چې محسوس او ملموس دی.
الله تعالی بشر په ميلانونو او غوښتنو کې مختلف او په توانايو کې متفاوت پيدا کړي دي، تر څو د دوی ترمنځ بشپړتيا طبيعي او حتمي وي.
څوک چې په بدني کار ښه نه وي ذهني کار ښه کوي او څوک چې په سخت کار قادر نه وي په اسانه کار قادر وي او څوک چې د ګټې په موخه د سوداګريزې پروژې د جوړولو لپاره پيسې نه لري، الله تعالی د پيسو ترلاسه کولو لارې ورته مشروع کړي دي ... له هغې جملې څخه پور اخیستل او مضاربه ده او څوک چې يوازې خپله هڅه لري او د يوې خپلواکې ادارې توان نه لري، شريعت ورته اجازه ورکړې ده چې له خلکو سره په مزدوري کار وکړي. دا او نور هغه مشروع کارونه دي چې شريعت يې روا کړي دي او د هغو له لارې يې ګټه حلال کړې ده.
او څوک چې په اجرت کار کوي هغه مزدور دی او هغه دوه ډوله دی:
۱- خاص مزدور: هغه څوک دی چې د هغه د خپلې هڅې په ګټه باندې ورسره تړون وشي، د بېلګې په توګه: خدمه، د فابريکو او کروندو کارګران او د تجارتي مغازو او نور دا ډول کارونه، همدارنګه د عامه سکتور (دولت کارکوونکي) او د خصوصي سکتور (د سوداګريزو او خدماتي موسسو) غیر دولتي کارکوونکي هم شامل دي.
۲- عام مزدور يا ګډ مزدور: هغه څوک دی چې د هغه د کار په ګټه ورسره تړون وشي نه د هغه په هڅه، هغه د ټولو خلکو لپاره یو ځانګړی کار په یو ټاکلي اجرت باندې کوي، که هغه کار په خپله وکړي او که بل څوک، مګر دا چې د تړون په شرطونو کې دا شرط وي چې هغه کار به په خپله کوي نو هغه بايد په خپله يې وکړي او بل څوک يې نشي کولای. د بېلګې په توګه: د کسب خاوندان لکه خياط، موچي، ترکاڼ، اهنګر، انجنير، ډاکټر، وکيل او نور دا ډول کسان.
نو دا ټول هغه مزدورکاران دي چې د اجرت په بدل کې د نورو لپاره کار کوي.....
له پورتني څخه موږ د مزدورکارانو شتون او په ټولنه کې د دوی اړتیا ته متوجه کېږو.... دا په مخلوق کې د الله تعالی سنت دی چې ځينې مو د ځينو لپاره په کار وګماري، لکه څنګه چې الله تعالی په سورة الزخرف کې فرمایلي دي:
(أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَةَ رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِّيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًا سُخْرِيًّا وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُونَ (32))
او دا د الله تعالی له خوا د بندګانو تسخير داسې ندی چې بې له ضوابطو او احکامو څخه وي، بلکې اجارې ته يې داسې احکام ټاکلي دي چې د مزدور او اجاره ورکوونکي دواړو حقوق او مسؤلیتونه په کې ښودل شوي دي،
تر څو يو پر بل تېری ونه کړي او ظلم او استعباد خپور نشي....
نو د هغو کسانو په اړه څه نظر لرئ چې له مزدور څخه ګټه اخلي خو د هغې ګټې په بدل کې چې دوی ته یې رسولې، اجرت نه ورکوي.... داسې ښکاري لکه دوی چې انسانیت بیرته د غلامۍ او استثمار وخت ته ګرځوي چیرې چې حقوق له منځه تللي او پام کې نه نیول کیږي او نه څوک پوښتنه کوي، لکه څنګه چې پخوانیو خلکو په لومړۍ جاهلیت کې کول، خلک یې غلامول او د خپلو خدمتونو لپاره یې پرته له دې چې اجرت ورکړي، په کار اچول، لکه څنګه چې فرعونانو د اهرامونو د جوړولو پر مهال له خلکو سره وکړل، یا سعید پاشا او اسماعیل پاشا د مصریانو سره د سویز کانال د کیندلو پر مهال وکړل.
خو ستر اسلام د انسان لپاره دا نه ده منلې چې بې عزته شي او یا یې حقوق تر پښو لاندې شي پرته له دې چې هغه ته د هغه د اخیستلو او ساتلو او دفاع کولو ځواک ورکړي .... نو هغه احکام یې نازل کړي چې د کارګر (مزدور) او د کار څښتن حقوق په کې ښودل شوي دي، او د تړون د صحت او د هغه د پيل لپاره یې شرایط بیان کړي دي تر څو له دغو تړونونو څخه د لانجو مخه ونیول شي، ځکه چې انسانان د تېروتنې، لغزش، لالچ او د نفساني خواهشاتو پیروي کوونکي دي.
نو قرآني او نبوي نصوص راغلل او د الله تعالی د احکامو له مخالفت څخه یې خبرداری ورکړ، او هغه څوک چې په خبرداري سره نه منع کیږي نو هغه په جبر سره شریعت ته تابع کیدو ته اړ کیږي د قضا او د واکمن له لوري، کوم واکمن چې نن موږ هیڅ اثر او سیوری نه وینو، ځکه چې د اسلام احکام له موږ څخه غایب دي، او خلک په دې ګډوډۍ کې په دوو ډلو ویشل شوي دي: یو هغه څوک چې د اسلام د واک غیاب څخه ګټه پورته کوي او د خلکو ترمنځ ظلم او وحشت خپروي، او بل هغه څوک چې د څرګندې اسانتیا او لویې بریا په تمه دي .... خو هغه څوک چې د اسلام د واک د بیا راګرځولو او د ظلم او سرغړونې له منځه وړلو لپاره کار کوي هغه به لویه بریا ترلاسه کړي.
نو اې هغو کسانو چې د مزدور سپکاوی کوئ او د اسلام د واک له نشتوالي څخه په ګټې اخیستنې سره د هغه هڅې او سختۍ ته ځان روا ګڼئ، له الله تعالی څخه ووېرېږئ. او الله تعالی مه خپل خصم کوئ په هغه ورځ چې نه مال ګټه کوي او نه اولاد مګر هغه څوک چې د الله تعالی حضور ته په سالم زړه سره ورشي.
ګرانو اورېدونکو تر هغې چې له یو بل نبوي حدیث سره تاسو سره وینو، تاسو الله ته سپارو، والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته.
