الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الثلاثون
الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الثلاثون

بعد أن استعرضنا ما يتعلق بموضوع تعليم الطب والتأهيل المهني والبحث العلمي وصناعة الدواء في الدولة الإسلامية، لا بد في هذا المقامِ منْ أنْ نُعرج على ما يُسمَّى بحقوقِ الطبعِ وبراءةِ الاختراعِ المتَّبَعَةِ في الأنظمةِ الرأسماليةِ، فبراءة الاختراع تندرج تحت ما يسمى بالملكية الفكرية والتي تعطي لمن يسبق إلى تسجيل الابتكار (حتى ولو لم يكن له في الابتكار نصيب) من أفراد وشركات، الحقَّ بتملك الابتكارات تملك عين ومنفعة ولا يحق لغيره أن ينتفع به إلا بإذنه، فهو إما أن يحتكره أو يبيع حق المنفعة لغيره، ببيع تسجيل البراءة أو أخذ مال مقابل كل مرة يُستخدم بها الابتكار.

0:00 0:00
Speed:
November 26, 2020

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الثلاثون

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الثلاثون


بعد أن استعرضنا ما يتعلق بموضوع تعليم الطب والتأهيل المهني والبحث العلمي وصناعة الدواء في الدولة الإسلامية، لا بد في هذا المقامِ منْ أنْ نُعرج على ما يُسمَّى بحقوقِ الطبعِ وبراءةِ الاختراعِ المتَّبَعَةِ في الأنظمةِ الرأسماليةِ، فبراءة الاختراع تندرج تحت ما يسمى بالملكية الفكرية والتي تعطي لمن يسبق إلى تسجيل الابتكار (حتى ولو لم يكن له في الابتكار نصيب) من أفراد وشركات، الحقَّ بتملك الابتكارات تملك عين ومنفعة ولا يحق لغيره أن ينتفع به إلا بإذنه، فهو إما أن يحتكره أو يبيع حق المنفعة لغيره، ببيع تسجيل البراءة أو أخذ مال مقابل كل مرة يُستخدم بها الابتكار.


ووضع الغرب للملكية الفكرية قوانين حماية، لكن حقيقة هذه القوانين تهدف إلى حماية أصحاب رؤوس الأموال وتمكينهم من احتكار رؤوس الأموال وتضييق دائرة السيولة النقدية بل وحصرها في دائرة الرأسماليين، فالشركات تعطي المبتكرين مكافآت مالية تعتبر شحيحة إذا ما قورنت بالعائد الحقيقي إلى أصحاب أسهم الشركات الكبرى والشركات الأقوى، وهذه تُعتبر إحدى أدوات الرأسمالية المستخدمة في ذبح الفقراء، وذلك في القطاع الأكثر حساسية والأهم بالنسبة لحياة البشر، فقد ذكرت صحيفة "وول ستريت جورنال" أن شركة "نكست سورس بيوتكنولوجي" رفعت ثمن عقار "لوموستين" - وهو دواء لسرطان الدماغ - بنسبة 1400%؛ ليصبح ثمن القرص الواحد منه أكثر من 700 دولار، بعدما كان يباع بـ50 دولاراً.


وهذه الشركات في كثير من الأحيان تؤخر الانتفاع بالمكتشفات المهمة خاصة في مجال الطب وصناعة الأدوية لسنوات كثيرة مع أن الناس في أمس الحاجة إليها وذلك لعدم التمكن من حمايتها بسبب بساطة الاختراع ـ لأنه إذا عرف تمكنت الشركات الأخرى من إعادة الاختراع بطرق أخرى غير محمية، فكم من دواء مفيد لم يتم إنتاجه لعدم توفر الجدوى الاقتصادية، وكم من أدوية رخيصة الثمن وفي متناول الأيدي لأنها لا تخضع لقوانين الاحتكار التجاري قد وجد مؤخرا أن للعديد من هذه الأدوية استخدامات جديدة في معالجة العديد من الأمراض المستعصية، لكن شركات الأدوية تفضل التغاضي عنها وإنفاق المليارات على بحوث لتطوير وترويج مستحضرات دوائية جديدة باهظة الثمن قليلة الفائدة تقوم باحتكار تصنيعها وبراءة اختراعها حيث تحقق لها ربحاً أكبر.

ومن عادة النظام الرأسمالي النفعي فإنه أحيانا يلتف على بعض قوانينه، ففي ظل أزمة فيروس كورونا تم إقرار تشريع لحالات الطوارئ في كندا، يمنح وزير الصحة صلاحيات الالتفاف حول قانون براءات الاختراع، لضمان إمكانية إنتاج الإمدادات الطبية أو الأدوية أو اللقاحات محلياً. وكذلك استند كيان يهود إلى بند لتعليق براءات الاختراع في ظروف الطوارئ، بما يسمح لها باستيراد نسخة عامة من عقار كاليترا المضاد للفيروسات الذي تنتجه الشركة العالمية للصناعات الدوائية أبفي.


إن شروط حماية الملكية الفكرية هي شروط غير شرعية، لا يجب الالتزام بها، فهي تجعل الانتفاع بالعين المباعة مقصورا على انتفاع دون انتفاع آخر وهذا مخالف لمقتضى عقد البيع الشرعي ،لأن مقتضى عقد البيع في الإسلام، كما يعطي للمشتري حق الملكية يعطيه أيضا حق التصرف بما يملك، ولا سلطان للبائع على ما باع بعد البيع.


وكل شرط مخالف لمقتضى عقد البيع باطل يكون المشتري في حل منه، ولو كان مائة شرط، والشروط التي تحرم الحلال شروط باطلة لقوله (صلى الله عليه وآله وسلم): «وَالْمُسْلِمُونَ عَلَى شُرُوطِهِمْ إِلا شَرْطًا حَرَّمَ حَلالاً أَوْ أَحَلَّ حَرَامًا»، رواه الترمذي بسند صححه الألباني.

ولا تحاسب الدولة ولا تمنع أيا من الشركات أو الأفراد تحت حكمها من التصرف والانتفاع بما استوردوه أو نقلوه من دول أخرى، وذلك ضمن حدود الشرع، مثل تحليل الأدوية المحمية دوليا ببراءة اختراع ثم إعادة تصنيعها وفق الأسس الطبية الصحيحة وبيعها، أو إعادة طبع المقالات العلمية ونشرها دون إذن من كاتبها أو ناشرها.

ولا ينظر إلى ما يسمى باتفاقية حقوق الملكية الفكرية (TRIPS)، أو الاتفاقية العامة للتعريفات والتجارة (GATT)، فتحت حجة براءة الاختراع لا تنفك الشركات الكبرى ومافيات سوق الأدوية الدولية تحتكر تصنيع الأدوية وبراءة اختراعها مستغلة تلك الاتفاقيات الدولية فترفع سعر الدواء بصورة فاحشة والمتضررون هم الأفراد الفقراء أو دول العالم الثالث، فمثلا 10% من سكان جنوب إفريقيا مصابون وتقدر التكلفة الإجمالية لعلاجه بألف دولار شهريا وهو رقم تعجز الدولة عن توفيره لمرضاها فعرضت شركة هندية للدواء بيع كمية نوعية من الدواء بسعر أدنى من سعر الشركة المحتكرة بخمس وثلاثين مرة، وعندما منحته جنوب إفريقيا ترخيصا لإنتاج الدواء اعتبر ذلك انتهاكا لاتفاقية التجارة الحرة التي تفرض حقوقا للملكية الفكرية! وأقامت شركات الدواء المتضامنة دعوى على جنوب إفريقيا لانتهاكها تلك الحقوق.


إن العقوبات الدولية أو المقاطعة التجارية التي قد تستخدمها الدول الأخرى أو الأمم المتحدة ضد الدولة الإسلامية في حال خرق مثل هذه الاتفاقيات هي مسألة سياسية ينبغي للدولة التعامل معها دون التنازل أو مخالفة الشرع، ويمكن أن يستخدم الإعلام لمحاولة كشف الجشع الرأسمالي واستغلاله لهذه الاتفاقيات لحرمان الدول والشعوب الفقيرة من الانتفاع بخيرات العلم، ومحاولة استمالة الرأي العالمي من أجل كسر هذه الاتفاقيات والتخلص من تبعاتها.

جمع وإعداد: راضية عبد الله

More from null

Tafakuri Katika Kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu" - Kipindi cha Kumi na Tano

Tafakuri Katika Kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu"

Maandalizi ya Ustadhi Muhammad Ahmad Al-Nadi

Kipindi cha Kumi na Tano

Alhamdulillah, Mola Mlezi wa walimwengu, na sala na salamu zimwendee imamu wa wachamungu, na bwana wa mitume, aliyetumwa kuwa rehema kwa walimwengu, Bwana wetu Muhammad na ahli zake na masahaba zake wote, na tujaalie kuwa pamoja nao, na utukusanye katika kundi lao kwa rehema yako, Ee Mwenye kurehemu zaidi ya wote wanaorehemu.

Wasikilizaji wapendwa, wasikilizaji wa Radio ya Ofisi ya Habari ya Hizb ut-Tahrir:

Assalamu alaykum warahmatullahi wabarakatuh, ama baada ya hayo: Katika kipindi hiki tunaendelea na tafakuri zetu katika kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu". Na kwa ajili ya kujenga haiba ya Kiislamu, pamoja na kuzingatia akili ya Kiislamu na saikolojia ya Kiislamu, tunasema na kwa msaada wa Mwenyezi Mungu: 

Enyi Waislamu:

Tulisema katika kipindi kilichopita: Pia ni sunna kwa Muislamu kumuombea ndugu yake kwa siri, kama ilivyo sunna kwake kumuomba ndugu yake amwombee, na ni sunna kwake kumtembelea na kuketi naye na kuendeleza uhusiano naye na kutoa mali yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu baada ya kumpenda. Na ni vizuri kwa Muislamu kumlaki ndugu yake kwa yale anayopenda ili kumfurahisha kwa hayo. Na tunaongeza katika kipindi hiki kwa kusema: Hakika ni vizuri kwa Muislamu kumpa zawadi ndugu yake, kwa hadithi ya Abu Hurairah ambayo Bukhari ameitoa, katika Adab al-Mufrad, na Abu Ya'la katika Musnad yake, na al-Nasa'i katika Al-Kuna, na Ibn Abd al-Barr katika Al-Tamhid, na al-Iraqi alisema: Mnyororo wa wapokezi ni mzuri, na Ibn Hajar alisema katika Al-Talkhis al-Habir: Mnyororo wake wa wapokezi ni mzuri, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Peaneneni zawadi, mtapendana." 

Na ni vizuri pia kwake kuikubali zawadi yake, na kumlipa kwa zawadi hiyo, kwa hadithi ya Aisha kwa Bukhari, alisema: "Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, alikuwa akipokea zawadi na kulipa kwa hiyo."

Na hadithi ya Ibn Omar kwa Ahmad na Abu Dawood na al-Nasa'i, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayeomba hifadhi ya Mwenyezi Mungu, basi mpeni hifadhi, na yeyote anayewaomba kwa jina la Mwenyezi Mungu, basi mpeni, na yeyote anayewaomba ulinzi wa Mwenyezi Mungu, basi mkingeni, na yeyote anayewafanyia wema, basi mlipe, na ikiwa hamupati, basi mwombeeni mpaka mjue kwamba mmemlipa."

Hii ni kati ya ndugu, na haina uhusiano wowote na zawadi za raia kwa watawala, kwani ni haramu kama rushwa, na miongoni mwa malipo ni kusema: Mwenyezi Mungu akulipe kheri. 

Tirmidhiy amepokea kutoka kwa Usama bin Zaid, radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yao, na akasema ni hadithi nzuri na sahihi, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayefanyiwa wema, na akamwambia aliyemfanyia: "Mwenyezi Mungu akulipe kheri", basi amekamilisha sifa." Na sifa ni shukrani, yaani malipo, hasa kutoka kwa mtu ambaye hapati chochote kingine, kama alivyopokea Ibn Hibban katika Sahih yake kutoka kwa Jabir bin Abdullah, alisema: Nilimsikia Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, akisema: "Yeyote anayefanyiwa wema, na hakupata wema wowote isipokuwa sifa, basi amemshukuru, na yeyote anayeuficha, basi ameukufuru, na yeyote anayejipamba kwa uongo, basi ni kama amevaa nguo mbili za uongo." Na kwa isnadi nzuri kwa Tirmidhiy kutoka kwa Jabir bin Abdullah, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu amesema: "Yeyote anayepewa zawadi, na akapata cha kulipa, basi alipe kwa hiyo, na ikiwa hapati, basi asifie kwa hiyo, kwa sababu yeyote anayesifia kwa hiyo, basi amemshukuru, na yeyote anayeuficha, basi ameukufuru, na yeyote anayejipamba kwa kile ambacho hakupatiwa, basi ni kama amevaa nguo mbili za uongo." Na kukufuru zawadi kunamaanisha kuificha na kuifunika. 

Na kwa isnadi sahihi, Abu Dawood na al-Nasa'i wamepokea kutoka kwa Anas, alisema: "Wahajiri walisema, Ee Mtume wa Mwenyezi Mungu, Ansari wamechukua ujira wote, hatujawahi kuwaona watu wazuri zaidi katika kutoa kwa wingi, wala wazuri zaidi katika kuhurumiana katika uchache kuliko wao, na wametuondolea mzigo, alisema: Je, hamwawasifu kwa hilo na kuwaombea? Walisema: Ndio, alisema: Basi hiyo ni kwa hiyo." 

Na inampasa Muislamu kushukuru kidogo kama anavyoshukuru kingi, na kuwashukuru watu wanaomfanyia wema, kama alivyopokea Abdullah bin Ahmad katika Zawaid yake kwa isnadi nzuri kutoka kwa al-Nu'man bin Bashir, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote asiyeshukuru kidogo, hatashukuru kingi, na yeyote asiyewashukuru watu, hatamshukuru Mwenyezi Mungu, na kuzungumzia neema ya Mwenyezi Mungu ni shukrani, na kuiacha ni kufuru, na jamaa ni rehema, na utengano ni adhabu."

Na miongoni mwa sunna ni kumuombea ndugu yake kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu, kama alivyopokea Bukhari kutoka kwa Abu Musa, alisema: "Mtume, swallallahu alayhi wa sallam, alikuwa ameketi pale alipokuja mtu akiuliza, au akihitaji haja, akatuelekeza uso wake na akasema ombeeni ili mthawabishwe na Mwenyezi Mungu atimize kwa ulimi wa nabii wake atakavyo."

Na kama alivyopokea Muslim kutoka kwa Ibn Omar kutoka kwa Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, alisema: "Yeyote aliyekuwa kiungo kwa ndugu yake Muislamu kwa mwenye mamlaka kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu, atasaidiwa kupita Siraati siku ya kuteleza miguu."

Na ni vizuri pia kwa Muislamu kulinda heshima ya ndugu yake kwa siri, kama alivyopokea Tirmidhiy na akasema hii ni hadithi nzuri kutoka kwa Abu al-Darda' kutoka kwa Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, alisema: "Yeyote anayerudisha (anayetetea) heshima ya ndugu yake, Mwenyezi Mungu atarudisha moto kutoka usoni mwake Siku ya Kiyama." Na hadithi hii ya Abu al-Darda' ameitoa Ahmad na akasema isnadi yake ni nzuri, na vile vile alisema al-Haythami. 

Na kama alivyopokea Ishaq bin Rahwayh kutoka kwa Asma binti Yazid, alisema: Nilimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, akisema: "Yeyote anayetetea heshima ya ndugu yake kwa siri, ni haki kwa Mwenyezi Mungu kumwacha huru na moto." 

Na al-Quda'i ameitoa katika Musnad al-Shihab kutoka kwa Anas, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayemsaidia ndugu yake kwa siri, Mwenyezi Mungu atamsaidia katika dunia na akhera." Na al-Quda'i pia ameitoa kutoka kwa Imran bin Hussein kwa ziada: "Naye anaweza kumsaidia." Na kama alivyopokea Abu Dawood na Bukhari katika Al-Adab al-Mufrad, na al-Zain al-Iraqi alisema: Isnad yake ni nzuri kutoka kwa Abu Hurairah kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Muumini ni kioo cha muumini, na muumini ni ndugu wa muumini, kokote anapokutana naye, anazuia kupotea kwake na anamzunguka nyuma yake."

Enyi Waislamu:

Mmejua kupitia hadithi za Nabii tukufu zilizotajwa katika kipindi hiki, na kipindi kilichopita, kwamba ni sunna kwa yule anayempenda ndugu yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu, kumjulisha na kumueleza upendo wake kwake. Na pia ni sunna kwa Muislamu kumuombea ndugu yake kwa siri. Kama ilivyo sunna kwake kumuomba ndugu yake amwombee. Na ni sunna kwake kumtembelea na kuketi naye na kuendeleza uhusiano naye na kutoa mali yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu baada ya kumpenda. Na ni vizuri kwa Muislamu kumlaki ndugu yake kwa yale anayopenda ili kumfurahisha kwa hayo. Na ni vizuri kwa Muislamu kumpa zawadi ndugu yake. Na ni vizuri pia kwake kuikubali zawadi yake, na kumlipa kwa zawadi hiyo.

Na inampasa Muislamu kuwashukuru watu wanaomfanyia wema. Na miongoni mwa sunna ni kumuombea ndugu yake kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu. Na ni vizuri pia kwake kulinda heshima ya ndugu yake kwa siri. Je, hatutazifuata hukumu hizi za kisheria, na hukumu zingine za Uislamu; ili tuwe kama anavyopenda na kuridhika Mola wetu, mpaka abadilishe yaliyomo ndani yetu, na atengeneze hali zetu, na tupate ushindi wa kheri za dunia na akhera?! 

Wasikilizaji wapendwa: Wasikilizaji wa Radio ya Ofisi ya Habari ya Hizb ut-Tahrir: 

Tunatosheka na kiasi hiki katika kipindi hiki, tukitarajia kukamilisha tafakuri zetu katika vipindi vijavyo, InshaAllah Ta'ala, mpaka wakati huo na mpaka tukutane, tunawaacha katika uangalizi wa Mwenyezi Mungu na ulinzi wake na usalama wake. Tunawashukuru kwa usikilizaji wenu mzuri na Assalamu alaykum warahmatullahi wabarakatuh. 

Fahamuni Enyi Waislamu! - Kipindi cha 15

Fahamuni Enyi Waislamu!

Kipindi cha 15

Kwamba miongoni mwa vyombo vya dola ya Khilafa ni wasaidizi, nao ni mawaziri ambao Khalifa huwateua pamoja naye, ili wamsaidie katika kubeba majukumu ya Khilafa, na kutekeleza majukumu yake, kwa sababu wingi wa majukumu ya Khilafa, haswa kila inapokua na kupanuka dola ya Khilafa, Khalifa hulemewa na kuyabeba peke yake, hivyo anahitaji mtu wa kumsaidia katika kuyabeba ili atekeleze majukumu yake, lakini haifai kuwaita mawaziri bila ya kizuizi mpaka isije ikachanganya maana ya waziri katika Uislamu ambayo ni sawa na msaidizi na maana ya waziri katika mifumo ya kidunia ya sasa kwa misingi ya kidemokrasia, kibepari, kilimwengu au mifumo mingine ambayo tunaishuhudia katika zama hizi za sasa.