هل السعودة هي الحل لمشكلة البَطالة؟ (5 من 7) المحور الخامس: البعد العقدي والشرعي للمسألة
هل السعودة هي الحل لمشكلة البَطالة؟ (5 من 7) المحور الخامس: البعد العقدي والشرعي للمسألة

إذا كانت الحكومة وشيوخها يحاولون جاهدين إلصاق أذهان المسلمين بالتراب والأسلاك الشائكة وخطوط أقلام المستعمرين، وإبعاد كل تفكير ديني في الأمر، فيجب أن لا نغفل نحن المسلمين عن البعد الديني للمسألة، وهو من المعلوم من الدين بالضرورة، فالرزق بيد الله عقيدةٌ إسلامية، ويجب أن لا ينسى أحد من أبناء بلاد الحرمين أن رزقه سيأخذه مهما امتلأت البلاد بغيره، وإن رزق غيره ليس له حتى لو طُرد كل الناس وبقي وحده، فالأمر خطيرٌ لأنه يمس بأساس عقدي، هذا من ناحية...

0:00 0:00
Speed:
April 24, 2018

هل السعودة هي الحل لمشكلة البَطالة؟ (5 من 7) المحور الخامس: البعد العقدي والشرعي للمسألة

هل السعودة هي الحل لمشكلة البَطالة؟

(5 من 7)

المحور الخامس: البعد العقدي والشرعي للمسألة:

إذا كانت الحكومة وشيوخها يحاولون جاهدين إلصاق أذهان المسلمين بالتراب والأسلاك الشائكة وخطوط أقلام المستعمرين، وإبعاد كل تفكير ديني في الأمر، فيجب أن لا نغفل نحن المسلمين عن البعد الديني للمسألة، وهو من المعلوم من الدين بالضرورة، فالرزق بيد الله عقيدةٌ إسلامية، ويجب أن لا ينسى أحد من أبناء بلاد الحرمين أن رزقه سيأخذه مهما امتلأت البلاد بغيره، وإن رزق غيره ليس له حتى لو طُرد كل الناس وبقي وحده، فالأمر خطيرٌ لأنه يمس بأساس عقدي، هذا من ناحية...

ومن ناحية أخرى، فإن كون المسلمين أمةً واحدة، وأن المؤمنين إخوة، وأن لا فرق بين مسلم ومسلم إلا بالتقوى، وأن الرابطة بين المسلمين هي العقيدة الإسلامية وليست أتربة المستعمر الذي وضع هو هذه الوطنيات لتمزيق المسلمين، هي كلها أمور ثابتة قطعيا في الشريعة الإسلامية قال تعالى: ﴿وَإِنَّ هَـٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ﴾ [المؤمنون: 52]، وقال عزّ من قائل: ﴿إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ﴾ [الحجرات: 10]، ولا داعي لمزيد أدلة فكل مسلم يعرفها، وأكتفي بالتذكير بالحديث الجامع الذي يهز قلوب المؤمنين، قال رسول الله r: «لَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَنَاجَشُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَلَا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا؛ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ، وَلَا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَكْذِبُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ؛ التَّقْوَى هَاهُنَا - وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ - بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنْ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ» رواه مسلم وأحمد وغيرهما...

المحور السادس: كيف تحل دولة الخلافة الراشدة هذه المشكلة:

إن دولة راشدة مخلصة، تطبق حكم الله في أدق تفاصيل حياتها فهي حتما لن تواجه مشاكل كالبطالة، والحقيقة أن لهذا الأمر أبعادا سياسية وثقافية إضافة للاقتصادية، أحاول أن أجملها معا في النقاط التالية:

  1. إن سياسة الاقتصاد في الدولة الإسلامية هي ضمان إشباع جميع الحاجات الأساسية لجميع الأفراد إشباعا كليا، وضمان تمكين كل فرد منهم من إشباع الحاجات الكمالية على أرفع مستوى مستطاع، وهذه السياسة كفيلة بالتخلص من جل مشكلة البطالة، فالدولة فيها تعتبر نفسها مسؤولة عن تأمين العمل الذي يؤمن للقادرين عليه حاجاتهم الأساسية، وأكبر قدر من الكمالية، بينما تقوم هي بالتكفل بالعاجز عن العمل، وغير المكلف به كالنساء والأطفال الذين لا معيل لهم، كما تقوم هي بتأمين حاجات المجتمع العامة كالتعليم والتطبيب والأمن، وفي هذا خلاصة مشكلة العمل في الرأسمالية، التي جعلت الناس آلات يعملون ليل نهار لتأمين هذه الاحتياجات ونرى كثيرا منهم لا يستطيع تأمينها فتأكله نيران الرأسمالية بألهبة الجوع والفقر والمرض والتشرد وغيرها... فتخيل أن الدولة ضمنت ذلك، هل يحتاج بعض الناس بعدها للعمل 16 ساعة يوميا لتأمين احتياجاتهم؟! إن البطالة هي نتيجة طبيعية لتطبيق النظام الرأسمالي الذي يرى أن حاجات الإنسان لا تنتهي وأن الموارد الموجودة لا تكفيها، فعلى الناس أن يتصارعوا عليها وبالتالي لا بد من وجود فقراء من أجل وجود أغنياء ولا بد من وجود عاطلين عن العمل من أجل وجود عاملين وهكذا، فالمشكلة الاقتصادية في الإسلام مشكلة توزيع وليست مشكلة إنتاج لأن الموارد التي أوجدها الله كافية لكل البشر لو وجد نظام يضمن حسن توزيعها بين الناس، وهذه وحدها تضمن شبه انعدام مشكلة كالبطالة في الدولة الإسلامية..
  2. عدم التفرقة بين المسلمين أو الرعايا (كمثل مواطن وأجنبي) فبعد أن هدم الكفار دولة الخلافة العثمانية، عمدوا إلى تقسيم بلدانهم ومدوا هذا التقسيم بكل الأسباب السياسية والثقافية التي تغذيه في بلاد المسلمين ونفوسهم، وقد تجلى ذلك بشكل كبير في بلاد الحرمين الشريفين، التي أصبح المسلم فيها يسمى أجنبيا، وتأثير ذلك على العمل يتجلى في ناحيتين: أولا من ناحية أن المسلمين جميعا يجب أن يعملوا معا لتعزيز الاقتصاد وبناء الدولة لا أن توضع القوانين التي تقيدهم أو تنزع انتماءهم مثل ما يحصل مع من يسمونهم الأجانب هنا، والناحية الثانية أنك قد تجد من يحمل الجنسية السعودية الذي لا يرغب بالعمل تحت إدارة أو إجارة (الأجنبي)، وتجد العكس، نتيجة لثقافة التفرقة التي تغذيها الدولة، مما يسبب مزيدا من البطالة. وحل هذه المشكلة ميسور، فالأخوة الإسلامية مغروسة في نفوس المسلمين طبيعيا بحكم عقيدتهم، ولا تحتاج إلا إلى إعلام يعززها وتعليم ينميها وقوانين تثبّتها، فهذه الأنظمة قائمة على هذه التفرقة وزوال هذه التفرقة يعني أن تكون الدولة على مسافة واحدة من جميع الناس مما يؤدي ضمنا إلى تعزيز انتمائهم لها وحرصهم عليها، ما يعني نموا اقتصاديا وحدّا من البطالة..
  3. هدم الطبقية الرأسمالية والمكانة المجتمعية: حيث كان من جراء تطبيق النظام الرأسمالي العالمي الذي لا تعدو السعودية عن كونها جزءا من منظومته، أن نشأت الطبقية في المجتمع، وهذا ناجم طبيعيا عن سوء توزيع الثروة بين الناس فنشأت الطبقات الغنية والفقيرة، والطبقة الحاكمة والمقربة والعامة ونشأ عن ذلك ثقافة طبقية في المجتمع فأصبحت بعض الأعمال تعتبر منخفضة المستوى فيعزف عنها الناس، مع أن العمل يكون محترما ما دام حلالا، وهذه المشكلة في الأساس ليست موجودة بين المسلمين فبمجرد العودة لمنهاج الإسلام الأصيل، ونزع الطبقية من المجتمع، تزول هذه الثقافة تلقائيا فلا يعود يعيب العامل عمله، ولذلك يختار العامل المجال الذي يتقنه بعيدا عن مظاهر أو (برستيج) الرأسمالية ودون خوف من أن يحتقره أو ينتقص من قدره أحد، فالناس سواسية كأسنان المشط ولا فضل لعربي على عجمي إلا بالتقوى، فإن جاء مسلم يطلب ابنة مسلم للزواج مثلا فإنه يقيّمه بناء على دينه وخلقه امتثالا لأمر رسول الله r وليس بناء على الطبقية المجتمعية أو المكانة المهنية، بل إن الفقير كفء للغنية وابن العامل كفء لبنت أمير المؤمنين في شرع الله... فعندما يغرس هذا المفهوم في عقول الناس ويسود في المجتمع تزول تلقائيا النظرة الدونية لبعض الأعمال ويزول عزوف الناس عن مزاولتها مما يساهم في إنهاء البطالة..
  4. إن الاحتكار والملكية الفكرية وما في المجتمع من مفاهيم الجشع والغش والتحاسد تحت مسميات مثل المنافسة هي مسببات مباشرة أو غير مباشرة للبطالة لأنها تجعل بعض الناس يحتكرون الأفكار أو الموارد دون غيرهم ويمنعون عنهم ما قد يعينهم في العمل، بل قد يتعمدون لهم خراب أعمالهم، وإن دولة الخلافة ستقضي على ذلك كله وتوجد بدلا منه مفاهيم الإيثار والأمانة وحب الخير للآخرين وطلب الأجر في نشر الأفكار وغيرها، مما يجعل الناس يعينون بعضهم في إيجاد الأعمال بدلا من أكل بعضهم بعضاً، وإذا كانت حالةٌ مثل (أكلونا الأجانب) هي نتيجة طبيعية للرأسمالية، فإن حالة مثل مشاركة المهاجرين للأنصار أموالهم وأعمالهم ومساكنهم وحتى أزواجهم هي نتيجةٌ طبيعية للإسلام..
  5. إن تنوع الميول والاهتمامات والمهارات بين البشر هو آية من آيات الله سبحانه وتعالى التي تساهم في عمارة الكون، وبتنوع أعمال الناس يتحقق النمو الاقتصادي، أما إلزام فئة معينة بعمل معين أو منع فئة ما من عمل ما فإنه يحُد من الازدهار الاقتصادي ويؤثر عليه سلبا، وهو تعدٍّ على سنة الله في اختلاف القدرات البشرية التي جعلها الله مسخّرة لعمارة الأرض، وهذا التعدي على هذه الفطرة البشرية أو السنة الكونية يؤدي ولو بشكل غير مباشر إلى زيادة البطالة لأنه يؤدي إلى تعطل الأعمال، وهذا ما نشاهده بأعيننا كمثال عملي في هذه البلاد حيث زادت السعودة من نسب البطالة ولو بشكل غير مباشر، وإنك عندما تسمح لكل صاحب موهبة أو اهتمام أو ميل بممارسة عمله الذي ارتضاه لنفسه وتُهيئ له أسباب إعانته على النجاح فإنك حتما تساهم في ازدهار الاقتصاد وانحسار البطالة، فسبحان الله القائل: ﴿وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِّيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًا سُخْرِيًّا﴾ [الزخرف: 32]

(يتبع...)

كتبه لإذاعة المكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير

محمد بن إبراهيم – بلاد الحرمين الشريفين

More from null

Tafakuri Katika Kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu" - Kipindi cha Kumi na Tano

Tafakuri Katika Kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu"

Maandalizi ya Ustadhi Muhammad Ahmad Al-Nadi

Kipindi cha Kumi na Tano

Alhamdulillah, Mola Mlezi wa walimwengu, na sala na salamu zimwendee imamu wa wachamungu, na bwana wa mitume, aliyetumwa kuwa rehema kwa walimwengu, Bwana wetu Muhammad na ahli zake na masahaba zake wote, na tujaalie kuwa pamoja nao, na utukusanye katika kundi lao kwa rehema yako, Ee Mwenye kurehemu zaidi ya wote wanaorehemu.

Wasikilizaji wapendwa, wasikilizaji wa Radio ya Ofisi ya Habari ya Hizb ut-Tahrir:

Assalamu alaykum warahmatullahi wabarakatuh, ama baada ya hayo: Katika kipindi hiki tunaendelea na tafakuri zetu katika kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu". Na kwa ajili ya kujenga haiba ya Kiislamu, pamoja na kuzingatia akili ya Kiislamu na saikolojia ya Kiislamu, tunasema na kwa msaada wa Mwenyezi Mungu: 

Enyi Waislamu:

Tulisema katika kipindi kilichopita: Pia ni sunna kwa Muislamu kumuombea ndugu yake kwa siri, kama ilivyo sunna kwake kumuomba ndugu yake amwombee, na ni sunna kwake kumtembelea na kuketi naye na kuendeleza uhusiano naye na kutoa mali yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu baada ya kumpenda. Na ni vizuri kwa Muislamu kumlaki ndugu yake kwa yale anayopenda ili kumfurahisha kwa hayo. Na tunaongeza katika kipindi hiki kwa kusema: Hakika ni vizuri kwa Muislamu kumpa zawadi ndugu yake, kwa hadithi ya Abu Hurairah ambayo Bukhari ameitoa, katika Adab al-Mufrad, na Abu Ya'la katika Musnad yake, na al-Nasa'i katika Al-Kuna, na Ibn Abd al-Barr katika Al-Tamhid, na al-Iraqi alisema: Mnyororo wa wapokezi ni mzuri, na Ibn Hajar alisema katika Al-Talkhis al-Habir: Mnyororo wake wa wapokezi ni mzuri, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Peaneneni zawadi, mtapendana." 

Na ni vizuri pia kwake kuikubali zawadi yake, na kumlipa kwa zawadi hiyo, kwa hadithi ya Aisha kwa Bukhari, alisema: "Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, alikuwa akipokea zawadi na kulipa kwa hiyo."

Na hadithi ya Ibn Omar kwa Ahmad na Abu Dawood na al-Nasa'i, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayeomba hifadhi ya Mwenyezi Mungu, basi mpeni hifadhi, na yeyote anayewaomba kwa jina la Mwenyezi Mungu, basi mpeni, na yeyote anayewaomba ulinzi wa Mwenyezi Mungu, basi mkingeni, na yeyote anayewafanyia wema, basi mlipe, na ikiwa hamupati, basi mwombeeni mpaka mjue kwamba mmemlipa."

Hii ni kati ya ndugu, na haina uhusiano wowote na zawadi za raia kwa watawala, kwani ni haramu kama rushwa, na miongoni mwa malipo ni kusema: Mwenyezi Mungu akulipe kheri. 

Tirmidhiy amepokea kutoka kwa Usama bin Zaid, radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yao, na akasema ni hadithi nzuri na sahihi, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayefanyiwa wema, na akamwambia aliyemfanyia: "Mwenyezi Mungu akulipe kheri", basi amekamilisha sifa." Na sifa ni shukrani, yaani malipo, hasa kutoka kwa mtu ambaye hapati chochote kingine, kama alivyopokea Ibn Hibban katika Sahih yake kutoka kwa Jabir bin Abdullah, alisema: Nilimsikia Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, akisema: "Yeyote anayefanyiwa wema, na hakupata wema wowote isipokuwa sifa, basi amemshukuru, na yeyote anayeuficha, basi ameukufuru, na yeyote anayejipamba kwa uongo, basi ni kama amevaa nguo mbili za uongo." Na kwa isnadi nzuri kwa Tirmidhiy kutoka kwa Jabir bin Abdullah, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu amesema: "Yeyote anayepewa zawadi, na akapata cha kulipa, basi alipe kwa hiyo, na ikiwa hapati, basi asifie kwa hiyo, kwa sababu yeyote anayesifia kwa hiyo, basi amemshukuru, na yeyote anayeuficha, basi ameukufuru, na yeyote anayejipamba kwa kile ambacho hakupatiwa, basi ni kama amevaa nguo mbili za uongo." Na kukufuru zawadi kunamaanisha kuificha na kuifunika. 

Na kwa isnadi sahihi, Abu Dawood na al-Nasa'i wamepokea kutoka kwa Anas, alisema: "Wahajiri walisema, Ee Mtume wa Mwenyezi Mungu, Ansari wamechukua ujira wote, hatujawahi kuwaona watu wazuri zaidi katika kutoa kwa wingi, wala wazuri zaidi katika kuhurumiana katika uchache kuliko wao, na wametuondolea mzigo, alisema: Je, hamwawasifu kwa hilo na kuwaombea? Walisema: Ndio, alisema: Basi hiyo ni kwa hiyo." 

Na inampasa Muislamu kushukuru kidogo kama anavyoshukuru kingi, na kuwashukuru watu wanaomfanyia wema, kama alivyopokea Abdullah bin Ahmad katika Zawaid yake kwa isnadi nzuri kutoka kwa al-Nu'man bin Bashir, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote asiyeshukuru kidogo, hatashukuru kingi, na yeyote asiyewashukuru watu, hatamshukuru Mwenyezi Mungu, na kuzungumzia neema ya Mwenyezi Mungu ni shukrani, na kuiacha ni kufuru, na jamaa ni rehema, na utengano ni adhabu."

Na miongoni mwa sunna ni kumuombea ndugu yake kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu, kama alivyopokea Bukhari kutoka kwa Abu Musa, alisema: "Mtume, swallallahu alayhi wa sallam, alikuwa ameketi pale alipokuja mtu akiuliza, au akihitaji haja, akatuelekeza uso wake na akasema ombeeni ili mthawabishwe na Mwenyezi Mungu atimize kwa ulimi wa nabii wake atakavyo."

Na kama alivyopokea Muslim kutoka kwa Ibn Omar kutoka kwa Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, alisema: "Yeyote aliyekuwa kiungo kwa ndugu yake Muislamu kwa mwenye mamlaka kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu, atasaidiwa kupita Siraati siku ya kuteleza miguu."

Na ni vizuri pia kwa Muislamu kulinda heshima ya ndugu yake kwa siri, kama alivyopokea Tirmidhiy na akasema hii ni hadithi nzuri kutoka kwa Abu al-Darda' kutoka kwa Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, alisema: "Yeyote anayerudisha (anayetetea) heshima ya ndugu yake, Mwenyezi Mungu atarudisha moto kutoka usoni mwake Siku ya Kiyama." Na hadithi hii ya Abu al-Darda' ameitoa Ahmad na akasema isnadi yake ni nzuri, na vile vile alisema al-Haythami. 

Na kama alivyopokea Ishaq bin Rahwayh kutoka kwa Asma binti Yazid, alisema: Nilimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, akisema: "Yeyote anayetetea heshima ya ndugu yake kwa siri, ni haki kwa Mwenyezi Mungu kumwacha huru na moto." 

Na al-Quda'i ameitoa katika Musnad al-Shihab kutoka kwa Anas, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayemsaidia ndugu yake kwa siri, Mwenyezi Mungu atamsaidia katika dunia na akhera." Na al-Quda'i pia ameitoa kutoka kwa Imran bin Hussein kwa ziada: "Naye anaweza kumsaidia." Na kama alivyopokea Abu Dawood na Bukhari katika Al-Adab al-Mufrad, na al-Zain al-Iraqi alisema: Isnad yake ni nzuri kutoka kwa Abu Hurairah kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Muumini ni kioo cha muumini, na muumini ni ndugu wa muumini, kokote anapokutana naye, anazuia kupotea kwake na anamzunguka nyuma yake."

Enyi Waislamu:

Mmejua kupitia hadithi za Nabii tukufu zilizotajwa katika kipindi hiki, na kipindi kilichopita, kwamba ni sunna kwa yule anayempenda ndugu yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu, kumjulisha na kumueleza upendo wake kwake. Na pia ni sunna kwa Muislamu kumuombea ndugu yake kwa siri. Kama ilivyo sunna kwake kumuomba ndugu yake amwombee. Na ni sunna kwake kumtembelea na kuketi naye na kuendeleza uhusiano naye na kutoa mali yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu baada ya kumpenda. Na ni vizuri kwa Muislamu kumlaki ndugu yake kwa yale anayopenda ili kumfurahisha kwa hayo. Na ni vizuri kwa Muislamu kumpa zawadi ndugu yake. Na ni vizuri pia kwake kuikubali zawadi yake, na kumlipa kwa zawadi hiyo.

Na inampasa Muislamu kuwashukuru watu wanaomfanyia wema. Na miongoni mwa sunna ni kumuombea ndugu yake kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu. Na ni vizuri pia kwake kulinda heshima ya ndugu yake kwa siri. Je, hatutazifuata hukumu hizi za kisheria, na hukumu zingine za Uislamu; ili tuwe kama anavyopenda na kuridhika Mola wetu, mpaka abadilishe yaliyomo ndani yetu, na atengeneze hali zetu, na tupate ushindi wa kheri za dunia na akhera?! 

Wasikilizaji wapendwa: Wasikilizaji wa Radio ya Ofisi ya Habari ya Hizb ut-Tahrir: 

Tunatosheka na kiasi hiki katika kipindi hiki, tukitarajia kukamilisha tafakuri zetu katika vipindi vijavyo, InshaAllah Ta'ala, mpaka wakati huo na mpaka tukutane, tunawaacha katika uangalizi wa Mwenyezi Mungu na ulinzi wake na usalama wake. Tunawashukuru kwa usikilizaji wenu mzuri na Assalamu alaykum warahmatullahi wabarakatuh. 

Fahamuni Enyi Waislamu! - Kipindi cha 15

Fahamuni Enyi Waislamu!

Kipindi cha 15

Kwamba miongoni mwa vyombo vya dola ya Khilafa ni wasaidizi, nao ni mawaziri ambao Khalifa huwateua pamoja naye, ili wamsaidie katika kubeba majukumu ya Khilafa, na kutekeleza majukumu yake, kwa sababu wingi wa majukumu ya Khilafa, haswa kila inapokua na kupanuka dola ya Khilafa, Khalifa hulemewa na kuyabeba peke yake, hivyo anahitaji mtu wa kumsaidia katika kuyabeba ili atekeleze majukumu yake, lakini haifai kuwaita mawaziri bila ya kizuizi mpaka isije ikachanganya maana ya waziri katika Uislamu ambayo ni sawa na msaidizi na maana ya waziri katika mifumo ya kidunia ya sasa kwa misingi ya kidemokrasia, kibepari, kilimwengu au mifumo mingine ambayo tunaishuhudia katika zama hizi za sasa.