تأملات قرآنية (27) الملك يوم القيامة لله الواحد القهار
تأملات قرآنية (27) الملك يوم القيامة لله الواحد القهار

إخواننا الكرام, أخواتنا الكريمات: أيها المؤمنون والمؤمنات: الصائمون والصائمات:

0:00 0:00
Speed:
May 19, 2020

تأملات قرآنية (27) الملك يوم القيامة لله الواحد القهار

تأملات قرآنية 27

الملك يوم القيامة لله الواحد القهار

إخواننا الكرام, أخواتنا الكريمات:

أيها المؤمنون والمؤمنات: الصائمون والصائمات:

أحبتنا الكرام :

نحييكم بأطيب تحية: السلام عليكم ورحمة الله وبركاته. الحمد لله القائل في محكم كتابه وهو أصدق القائلين: (كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِّيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ) والصلاة والسلام على رسول الله القائل: «إن الله يرفع بهذا الكتاب أقواما ويضع به آخرين». ثم أما بعد: فَتَعَالَوا معنا أحبتنا الكرام, وهلم بنا نحن وإياكم نتجه إلى مائدة القرآن الكريم نتأمل ونتدبر آياته جل وعلا عسى أن ينفعنا ويرفعنا بما فيه من الذكر الحكيم إلى أعلى الدرجات في جنات النعيم, إنه ولي ذلك والقادر عليه. ومع الآية 17 من سورة. يقول الله تعالى: ﴿يَوْمَ هُم بَارِزُونَ لَا يَخْفَىٰ عَلَى اللَّـهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ لِّمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّـهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ ﴿١٦﴾ الْيَوْمَ تُجْزَىٰ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّـهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ﴾. ﴿غافر ١٧﴾

قال نخبة من المفسرين في تفسيرهم الميسر: "يوم القيامة تظهر الخلائق أمام ربهم، لا يخفى على الله منهم ولا مِن أعمالهم التي عملوها في الدنيا شيء، يقول الله سبحانه: لمن الملك والتصرف في هذا اليوم؟ فيجيب نفسه: الملكُ لله المتفرد بأسمائه وصفاته وأفعاله، القهَّار الذي قهر جميع الخلائق بقدرته وعزته. اليوم تثاب كل نفس بما كسبت في الدنيا من خير وشر، لا ظلم لأحد اليوم بزيادة في سيئاته أو نقص من حسناته. إن الله سبحانه وتعالى سريع الحساب، فلا تستبطئوا ذلك اليوم؛ فإنه قريب".

معاشر المؤمنين والمؤمنات:

على حين غرة منا, ودون سابق إنذار، ظهر فيروس كورونا، فيروس لا يُعرف عنه شيء، من الصين أتى قادما كما يشاع, مُنطلقا نحو كل بقاع الأرض, قبل القيام بمحاصرته بشكل محكم اجتاح العالم بطريقة هستيرية سريعة مسببا الصدمة للعالم أجمع، الخوف والألم مما سببه من خسائر في الأرواح, وقبل أن يستفيق الناس من الصدمة، انتشر دون إعطائهم وقتًا كافيًا للاستعداد له، تسلل إلينا هذا الجندي الخفي من جنود الله - جل وعلا - بسرعة مذهلة, كيف تسلل بهذه السرعة؟ لا أحد يدري. الرعب يملأ العالم من الزائر الثقيل، المحمل بالمرض والموت لكل مكان يدخله ذلك الفيروس الشبح، ماذا فعل بنا؟ لقد أثر فينا فيروس كورونا بشكل كبير, قلب موازين حياتنا رأسا على عقب, ظلاله الثقيلة غطت كل مجالات حياتنا سواء منها السياسية، والاجتماعية، والاقتصادية، والدينية، والتعليمية والصحية, حتى وصل لعاداتنا اليومية, لم يترك مجالا إلا ووضع بصمته الثقيلة بداخله. أجبرنا على التغيير، نعم أجبرنا وهذه حقيقة، فرض نفسه علينا فرضا قاسيًا، وأذعنا له بكل طواعية, فلا بديل عن ذلك إلا الموت. فرض علينا طرقًا جديدةً للتواصل الإنساني بعد فرضه علينا ما سميناه بالتباعد الاجتماعي عمن حولنا, أفقدنا السلام النفسي والسكينة، وحل محله الخوف من  توقع الأسوأ، وانتظار الفرج من الله جل في علاه.

فيروس كورونا يفتك بالناس بلا رحمة, تماما كالتَّماس الكهربائي الذي إن أمسك بالإنسان قتله, أو يَكتُبَ اللهُ له النجاة حسب ما هو مُسَجَّلٌ في قدره المحتوم, فلا ضمانات بالنجاة منه لأحد مهما كانت منزلته وقدره بين الناس. لقد أتى هذا الجندي من جنود الله, حاملا معه شعار المساواة, غير مفرق بين أحد: لا بين الغني والفقير، ولا بين القوي والضعيف، ولا بين الخادم والمخدوم، ولا بين الرجل والمرأة, ولا بين الصغير والكبير, بل كل الناس متساوون, وكل الناس تحت الخطر واقعون. لا مناص لأحد. فأقوى دول العالم أمام طوفانه كأضعف دولة, جميع البشر يخشونه، لقد قلم كورونا أظافر جميع أفراد الجيوش, وهدد جميع الملوك، وأطاح بكل العروش, فلا أحد مصان، حتى أصحاب التكنولوجيا المتقدمة, والعلوم الحديثة, كلهم عجزت قدراتهم عن إيجاد الحلول، كل الناس يترقبون بخوف متسائلين عما هو قادم, فلا فرق, كلنا معرضون للخطر الداهم!! حتى الآن لا زالت الرؤيا ضبابية، الحلول غير متوافرة، هذا الفيروس المخيف أثبت أننا لا شيء أمام قدرة الله جل في علاه، أظهر لنا حقيقتنا الضعيفة، أحرجنا أمام أنفسنا. هزم العلم، وقهر العالم أجمع، وقف لنا بعصا غليظة, ضاربا بعرض الحائط كل السبل لمحاربته، أصبحت النظافة شغلنا الشاغل, فهي السبيل الوحيد المتبقي لنا للوقاية منه. حجرنا في بيوتنا، حوَّل لقاءاتنا الجميلة لمجرد لقاءات, وسلامات إلكترونيه عبر مواقع التواصل, وغرف المحادثة. أجلسنا على الإنترنت لساعات طويلة إما للعمل، أو للدراسة, أو لتبادل أطراف الحديث.

لقد قلب موازين حياتنا اليومية, ما هذا يا الله؟ أهو حُلْمٌ أم عِلمٌ؟ هل دخلنا نفق بداية النهاية؟ ما نعيشه اليوم، ليس حلمًا, بل واقعًا غريبًا مؤلماً، ملأ عقول كل الناس بالتساؤلات، أدخلهم دوامة التكهنات والاتهامات, وأيقظ نظرية المؤامرة القابعة في عقول الكثيرين منا، على اعتبار أنها السيناريو الأقرب للحقيقة. قد يحمل لنا القادم حقائق كثيرة لا نتوقعها. في حين أن الوقت الحاضر يمنحنا حقيقة وحيدة ثابتة في كل ما يحدث, ألا وهي أن الله تعالى هو وحده الشاهد الذي يعلم حقيقة ما حدث. وأيا كانت الأسباب التي تقف خلف ما حصل إلا أنه - سبحانه - أراد له أن يكون ويستمر لحكمة لا يعلمها إلا هو، فلا شيء يأتي من العبث وللعبث. من أصغر الشرر لأكبره، رغم كمية الضرر الكبيرة الواقعة على البشر, إلا أن وجوده يعني شيئًا مهمًا, ويكفي النظر فيما يحدث؛ لنرى الدروس والعبر مما يحدث حولنا. إن فيروس كورونا حول الإنسان من إنسان طاغٍ فاجرٍ سافكٍ للدماء, إلى إنسانٍ عاجزٍ, يقف بكل قوته, وأسلحته, وجبروته, عاجزًا عن فعل شيء، بل يتضرع إلى لله عز وجل أن يحميه من فيروس لا يراه، بعد أن عجز العلم حتى الآن عن محاربته، فكل الأبواب أغلقت, ولم يبق إلا باب الله سبحانه وتعالى، ورغم كل العلم الذي توصل إليه الإنسان، فلا يمكن أن يتحدى قدرة الله عز وجل في أصغر شيء يريد له أن يكون, فسبحان الله السائل, والمجيب في آن واحد: ﴿لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّـهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ﴾!!. هاهي كل العروش تتهاوى أمام فيروس صغير لا يرى بالعين، وهاهي الرؤوس تتمايل, فلا فرق بين أحد اليوم، كرونا قلب كل المقاييس، لا فرق بين عربي وعجمي, أو بين مسلم ونصراني، أو بين يهودي أو أي صاحب ديانة أخرى. لا الدين، لا الصحة، لا المال, ولا  حتى السلطة تستطيع أن تعصم الإنسان من المرض الذي قد يصل حد الموت. لا فرق اليوم بين قوة عظمى, وبلاد بلا حول لها ولا قوة، كل الأسلحة الفتاكة والجيوش القوية بلا حول ولا قوة أمام كورونا. وبالتدقيق قليلا سنرى، كيف أن كوكب الأرض اليوم يشهد تلاحمًا كبيرًا لمواجهة الفيروس لم نشهده من قبل. العالم كله يتكاتف لمواجهة الفيروس. الرعب والخوف يصيب جميع الناس، فلم ذلك التجبر الطاغي؟ والغطرسة التي ملأت الكرة الأرضية؟ الموت والظلم، وسفك الدماء في كل مكان؟ فكان لا بد من وقفة إنذار لكل ذلك من الله تعالى خالق البشر، كي يروا جزءًا صغيرًا من آياته علهم يتعظون. كورونا فتح عيوننا على عالم متوازن من خلق الله. فيروس كورونا جاء ليعلمنا الدرس الذي لا نريد استيعابه, وهو أن كل الناس رغم الفروق التي بينهم متساوون أمام عظمة الله. كلهم أبناء هذه الأرض, منها خلقوا, وعليها وجدوا, وإليها يعودون, ومنها يخرجون للبعث والنشور والحساب, ثم يكون مصيرهم إما إلى جنة عرضها السماوات والأرض, فيها النعيم المقيم, والسعادة الأبدية, وإما إلى نار تلظى, فيها العذاب الأليم, والشقاء الأبدي.

ولعل سائل يسأل: ما السبيل إلى الخلاص من هذا الكرب الذي نعيش, والمصيبة التي نحيا؟ نقول وبالله التوفيق: إذا أراد العالم كله والناس أجمعين الخلاص حقا, ما عليهم إن أرادوا أن يخرجوا من هذه المحنة, وهذا البلاء الذي أصابهم, وأرادوا الفوز بالجنة ونعيمها, والنجاة من النار وجحيمها, ما عليهم إلا أن يتوبوا إلى الله توبة نصوحا من كل الذنوب والآثام التي ارتكبوها, وأن يعلنوا الصلح مع الله تعالى, فيتكاتفوا جميعًا كما تكاتفوا لمواجهة فيروس كورونا, عليهم أن يتعاونوا على البر والتقوى؛ لجعل كلمة الله هي العليا, وكلمة الذين كفروا السفلى, وذلك بأن يعملوا لإيصال الإسلام إلى سدة الحكم كي تصبح حياتهم كما أراد الله, تحت ظل راية رسول الله صلى الله عليه وسلم, في دولة واحدة, دولة خلافة راشدة, تحكمهم بمنهج الله, ويطبق عليهم فيها شرع الله تعالى الذي هو في السماء إله وفي الأرض, إله, والذي له الخلق والأمر, وله ملك السموات والأرض, وله الحكم وإليه يرجعون.

معاشر المؤمنين والمؤمنات: ادعوا الله وأنتم موقنون بالإجابة:

اللهم اجعل شهر القرآن الكريم هذا, شهر عز ونصر وتمكين للإسلام والمسلمين بقيام دولة الخلافة الثانية على منهاج النبوة, واجعلنا اللهمَّ ممَّن يتدبرون آياتك, فيأتمرون بأمرك, وينتهون عن نهيك: يستمعون القول فيتبعون أحسنه, وَيَقدُرُونَكَ حَقَّ قَدْرك, ترضى عنهم, ويرضون عنك, واجعلنا اللهم ممن تقبلت منهم الصلاة والصيام, والدعاء والسجود والقيام, ومن عتقائك في هذا الشهر الكريم من النار, وأدخلنا الجنة مع الأبرار, وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين.

More from null

Tafakuri Katika Kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu" - Kipindi cha Kumi na Tano

Tafakuri Katika Kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu"

Maandalizi ya Ustadhi Muhammad Ahmad Al-Nadi

Kipindi cha Kumi na Tano

Alhamdulillah, Mola Mlezi wa walimwengu, na sala na salamu zimwendee imamu wa wachamungu, na bwana wa mitume, aliyetumwa kuwa rehema kwa walimwengu, Bwana wetu Muhammad na ahli zake na masahaba zake wote, na tujaalie kuwa pamoja nao, na utukusanye katika kundi lao kwa rehema yako, Ee Mwenye kurehemu zaidi ya wote wanaorehemu.

Wasikilizaji wapendwa, wasikilizaji wa Radio ya Ofisi ya Habari ya Hizb ut-Tahrir:

Assalamu alaykum warahmatullahi wabarakatuh, ama baada ya hayo: Katika kipindi hiki tunaendelea na tafakuri zetu katika kitabu: "Miongoni mwa Sifa za Kisaikolojia za Kiislamu". Na kwa ajili ya kujenga haiba ya Kiislamu, pamoja na kuzingatia akili ya Kiislamu na saikolojia ya Kiislamu, tunasema na kwa msaada wa Mwenyezi Mungu: 

Enyi Waislamu:

Tulisema katika kipindi kilichopita: Pia ni sunna kwa Muislamu kumuombea ndugu yake kwa siri, kama ilivyo sunna kwake kumuomba ndugu yake amwombee, na ni sunna kwake kumtembelea na kuketi naye na kuendeleza uhusiano naye na kutoa mali yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu baada ya kumpenda. Na ni vizuri kwa Muislamu kumlaki ndugu yake kwa yale anayopenda ili kumfurahisha kwa hayo. Na tunaongeza katika kipindi hiki kwa kusema: Hakika ni vizuri kwa Muislamu kumpa zawadi ndugu yake, kwa hadithi ya Abu Hurairah ambayo Bukhari ameitoa, katika Adab al-Mufrad, na Abu Ya'la katika Musnad yake, na al-Nasa'i katika Al-Kuna, na Ibn Abd al-Barr katika Al-Tamhid, na al-Iraqi alisema: Mnyororo wa wapokezi ni mzuri, na Ibn Hajar alisema katika Al-Talkhis al-Habir: Mnyororo wake wa wapokezi ni mzuri, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Peaneneni zawadi, mtapendana." 

Na ni vizuri pia kwake kuikubali zawadi yake, na kumlipa kwa zawadi hiyo, kwa hadithi ya Aisha kwa Bukhari, alisema: "Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, alikuwa akipokea zawadi na kulipa kwa hiyo."

Na hadithi ya Ibn Omar kwa Ahmad na Abu Dawood na al-Nasa'i, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayeomba hifadhi ya Mwenyezi Mungu, basi mpeni hifadhi, na yeyote anayewaomba kwa jina la Mwenyezi Mungu, basi mpeni, na yeyote anayewaomba ulinzi wa Mwenyezi Mungu, basi mkingeni, na yeyote anayewafanyia wema, basi mlipe, na ikiwa hamupati, basi mwombeeni mpaka mjue kwamba mmemlipa."

Hii ni kati ya ndugu, na haina uhusiano wowote na zawadi za raia kwa watawala, kwani ni haramu kama rushwa, na miongoni mwa malipo ni kusema: Mwenyezi Mungu akulipe kheri. 

Tirmidhiy amepokea kutoka kwa Usama bin Zaid, radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yao, na akasema ni hadithi nzuri na sahihi, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayefanyiwa wema, na akamwambia aliyemfanyia: "Mwenyezi Mungu akulipe kheri", basi amekamilisha sifa." Na sifa ni shukrani, yaani malipo, hasa kutoka kwa mtu ambaye hapati chochote kingine, kama alivyopokea Ibn Hibban katika Sahih yake kutoka kwa Jabir bin Abdullah, alisema: Nilimsikia Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, akisema: "Yeyote anayefanyiwa wema, na hakupata wema wowote isipokuwa sifa, basi amemshukuru, na yeyote anayeuficha, basi ameukufuru, na yeyote anayejipamba kwa uongo, basi ni kama amevaa nguo mbili za uongo." Na kwa isnadi nzuri kwa Tirmidhiy kutoka kwa Jabir bin Abdullah, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu amesema: "Yeyote anayepewa zawadi, na akapata cha kulipa, basi alipe kwa hiyo, na ikiwa hapati, basi asifie kwa hiyo, kwa sababu yeyote anayesifia kwa hiyo, basi amemshukuru, na yeyote anayeuficha, basi ameukufuru, na yeyote anayejipamba kwa kile ambacho hakupatiwa, basi ni kama amevaa nguo mbili za uongo." Na kukufuru zawadi kunamaanisha kuificha na kuifunika. 

Na kwa isnadi sahihi, Abu Dawood na al-Nasa'i wamepokea kutoka kwa Anas, alisema: "Wahajiri walisema, Ee Mtume wa Mwenyezi Mungu, Ansari wamechukua ujira wote, hatujawahi kuwaona watu wazuri zaidi katika kutoa kwa wingi, wala wazuri zaidi katika kuhurumiana katika uchache kuliko wao, na wametuondolea mzigo, alisema: Je, hamwawasifu kwa hilo na kuwaombea? Walisema: Ndio, alisema: Basi hiyo ni kwa hiyo." 

Na inampasa Muislamu kushukuru kidogo kama anavyoshukuru kingi, na kuwashukuru watu wanaomfanyia wema, kama alivyopokea Abdullah bin Ahmad katika Zawaid yake kwa isnadi nzuri kutoka kwa al-Nu'man bin Bashir, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote asiyeshukuru kidogo, hatashukuru kingi, na yeyote asiyewashukuru watu, hatamshukuru Mwenyezi Mungu, na kuzungumzia neema ya Mwenyezi Mungu ni shukrani, na kuiacha ni kufuru, na jamaa ni rehema, na utengano ni adhabu."

Na miongoni mwa sunna ni kumuombea ndugu yake kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu, kama alivyopokea Bukhari kutoka kwa Abu Musa, alisema: "Mtume, swallallahu alayhi wa sallam, alikuwa ameketi pale alipokuja mtu akiuliza, au akihitaji haja, akatuelekeza uso wake na akasema ombeeni ili mthawabishwe na Mwenyezi Mungu atimize kwa ulimi wa nabii wake atakavyo."

Na kama alivyopokea Muslim kutoka kwa Ibn Omar kutoka kwa Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, alisema: "Yeyote aliyekuwa kiungo kwa ndugu yake Muislamu kwa mwenye mamlaka kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu, atasaidiwa kupita Siraati siku ya kuteleza miguu."

Na ni vizuri pia kwa Muislamu kulinda heshima ya ndugu yake kwa siri, kama alivyopokea Tirmidhiy na akasema hii ni hadithi nzuri kutoka kwa Abu al-Darda' kutoka kwa Nabii, swallallahu alayhi wa sallam, alisema: "Yeyote anayerudisha (anayetetea) heshima ya ndugu yake, Mwenyezi Mungu atarudisha moto kutoka usoni mwake Siku ya Kiyama." Na hadithi hii ya Abu al-Darda' ameitoa Ahmad na akasema isnadi yake ni nzuri, na vile vile alisema al-Haythami. 

Na kama alivyopokea Ishaq bin Rahwayh kutoka kwa Asma binti Yazid, alisema: Nilimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, akisema: "Yeyote anayetetea heshima ya ndugu yake kwa siri, ni haki kwa Mwenyezi Mungu kumwacha huru na moto." 

Na al-Quda'i ameitoa katika Musnad al-Shihab kutoka kwa Anas, alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Yeyote anayemsaidia ndugu yake kwa siri, Mwenyezi Mungu atamsaidia katika dunia na akhera." Na al-Quda'i pia ameitoa kutoka kwa Imran bin Hussein kwa ziada: "Naye anaweza kumsaidia." Na kama alivyopokea Abu Dawood na Bukhari katika Al-Adab al-Mufrad, na al-Zain al-Iraqi alisema: Isnad yake ni nzuri kutoka kwa Abu Hurairah kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu, swallallahu alayhi wa sallam, amesema: "Muumini ni kioo cha muumini, na muumini ni ndugu wa muumini, kokote anapokutana naye, anazuia kupotea kwake na anamzunguka nyuma yake."

Enyi Waislamu:

Mmejua kupitia hadithi za Nabii tukufu zilizotajwa katika kipindi hiki, na kipindi kilichopita, kwamba ni sunna kwa yule anayempenda ndugu yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu, kumjulisha na kumueleza upendo wake kwake. Na pia ni sunna kwa Muislamu kumuombea ndugu yake kwa siri. Kama ilivyo sunna kwake kumuomba ndugu yake amwombee. Na ni sunna kwake kumtembelea na kuketi naye na kuendeleza uhusiano naye na kutoa mali yake kwa ajili ya Mwenyezi Mungu baada ya kumpenda. Na ni vizuri kwa Muislamu kumlaki ndugu yake kwa yale anayopenda ili kumfurahisha kwa hayo. Na ni vizuri kwa Muislamu kumpa zawadi ndugu yake. Na ni vizuri pia kwake kuikubali zawadi yake, na kumlipa kwa zawadi hiyo.

Na inampasa Muislamu kuwashukuru watu wanaomfanyia wema. Na miongoni mwa sunna ni kumuombea ndugu yake kwa manufaa ya wema au kurahisisha magumu. Na ni vizuri pia kwake kulinda heshima ya ndugu yake kwa siri. Je, hatutazifuata hukumu hizi za kisheria, na hukumu zingine za Uislamu; ili tuwe kama anavyopenda na kuridhika Mola wetu, mpaka abadilishe yaliyomo ndani yetu, na atengeneze hali zetu, na tupate ushindi wa kheri za dunia na akhera?! 

Wasikilizaji wapendwa: Wasikilizaji wa Radio ya Ofisi ya Habari ya Hizb ut-Tahrir: 

Tunatosheka na kiasi hiki katika kipindi hiki, tukitarajia kukamilisha tafakuri zetu katika vipindi vijavyo, InshaAllah Ta'ala, mpaka wakati huo na mpaka tukutane, tunawaacha katika uangalizi wa Mwenyezi Mungu na ulinzi wake na usalama wake. Tunawashukuru kwa usikilizaji wenu mzuri na Assalamu alaykum warahmatullahi wabarakatuh. 

Fahamuni Enyi Waislamu! - Kipindi cha 15

Fahamuni Enyi Waislamu!

Kipindi cha 15

Kwamba miongoni mwa vyombo vya dola ya Khilafa ni wasaidizi, nao ni mawaziri ambao Khalifa huwateua pamoja naye, ili wamsaidie katika kubeba majukumu ya Khilafa, na kutekeleza majukumu yake, kwa sababu wingi wa majukumu ya Khilafa, haswa kila inapokua na kupanuka dola ya Khilafa, Khalifa hulemewa na kuyabeba peke yake, hivyo anahitaji mtu wa kumsaidia katika kuyabeba ili atekeleze majukumu yake, lakini haifai kuwaita mawaziri bila ya kizuizi mpaka isije ikachanganya maana ya waziri katika Uislamu ambayo ni sawa na msaidizi na maana ya waziri katika mifumo ya kidunia ya sasa kwa misingi ya kidemokrasia, kibepari, kilimwengu au mifumo mingine ambayo tunaishuhudia katika zama hizi za sasa.