Muhtasari wa Kitabu cha Tafakari - Kipindi cha Saba
Ama maandiko ya kisheria, kuyaelewa kunahitaji kujua maana ya maneno na miundo, kisha maana za maneno na miundo, kisha kutumia taarifa fulani ili kujua fikra, hivyo ni lazima kujua lugha kwa maneno na miundo, na kujua istilahi fulani, kisha kujua hukumu. Na ikiwa maandiko mengine yanaweza kusomwa, lakini maandiko ya kisheria hayaruhusiwi kusomwa bila Uislamu; kwa sababu kusoma ni kwa ajili ya kuchukua, na hairuhusiwi kuchukua kutoka kwa yasiyo Uislamu, ikiwa fikra zimejengwa juu ya itikadi, hilo litakuwa kipimo cha usahihi wake, hivyo hukumu za kisheria hutokana na itikadi, Mwenyezi Mungu alipotuambia soma, alikuwa ameruhusu kusoma, lakini alipotuzuia kuchukua hukumu za kisheria, alifanya ruhusa hiyo iwe maalum kwa yasiyo husiana na sheria za Kiislamu. Na kufikiria kuhusu sheria, ingawa kunahitaji kujua lugha ya Kiarabu na hukumu za kisheria, lakini kabla ya hapo kunahitaji kujua uhalisia na hukumu ya kisheria kisha kutumia hukumu ya kisheria kwenye uhalisia, ikiwa inafaa, basi hiyo ndiyo hukumu yake, la sivyo, basi inatafutwa hukumu nyingine. Na kufikiria kisheria kunahitaji uangalifu na maneno kama maandiko ya fasihi, maana na fikra kama maandiko ya kiakili, na matukio na matukio kama maandiko ya kisiasa, hivyo inahitaji uangalifu na kila kitu ambacho maandiko mengine yanahitaji.
Na kufikiria kuhusu maandiko ya kisheria hutofautiana kulingana na lengo, kufikiria ni kwa ajili ya kuchukua hukumu ya kisheria au kuitoa, ama kuchukua hukumu ya kisheria, inatosha kujua maneno na miundo, na ingawa inahitaji taarifa za awali kuhusu sheria, lakini inatosha kuwa na ujuzi wa msingi tu, haihitaji sayansi ya balagha au fiqhi au nyinginezo. Kwa mfano, ikiwa mtu anataka kujua hukumu ya aina fulani ya nyama ya makopo, inatosha kujua kuwa nyama ya mfu ni haramu na nyama ya makopo ya aina hii ni nyama ya mfu. Ama kufikiria ili kutoa hukumu ya kisheria, kunahitaji kujua maneno, miundo, fikra za kisheria na uhalisia wa fikra, yaani hukumu, hivyo ni lazima mtoaji awe mjuzi wa tafsiri, hadithi na lugha, na maana ya kuwa mjuzi si kuwa mujtahid katika mambo haya, lakini aweze kurejea kwenye kitabu cha lugha ili kujua irabu ya neno, na aweze kumuuliza mtu mjuzi wa hadithi, inatosha kuwa na ujuzi wa kutosha ili kutoa hukumu ili aweze kuwa mujtahid. Kwa hivyo, ijitihadi haswa siku hizi ni rahisi na inapatikana kwa watu wote, na ingawa ni faradhi kifaya, lakini kujitokeza kwa matukio mapya na uharamu wa Uislamu kuchukua kutoka kwa wasio Waislamu, hufanya faradhi kifaya hii isiwe na ulazima mdogo kuliko faradhi aini. Lakini hukumu ya kisheria haipaswi kuchukuliwa kwa urahisi na wepesi na bila ya utulivu, lakini mujtahid lazima awe anazingatia kila wakati kile ambacho maandiko yanahitaji kutoka kwa ujuzi wa lugha, hukumu za kisheria na uhalisia na kufaa kwa hukumu ya kisheria kwenye uhalisia, na ingawa hili la mwisho si miongoni mwa sayansi muhimu kwa kutoa hukumu, lakini ni matokeo ya usahihi wa kujua mambo matatu yaliyotangulia.
Tafakari ya kisheria ni ya kutatua matatizo ya watu, na tafakari ya kisiasa ni kwa ajili ya kutunza maslahi yao, na tafakari ya kisiasa inapingana na tafakari ya fasihi ambayo inajishughulisha na raha ya maneno na miundo. Na ama kwa tafakari ya kiakili, inahitaji maelezo, ikiwa ni tafakari katika maandiko ya sayansi ya siasa, basi tafakari ya kisiasa na kiakili inakaribia kuwa aina moja, lakini tafakari ya kiakili inahitaji taarifa za awali kuwa katika kiwango cha fikra, na ingawa si za aina yake, inatosha kuwa zinahusiana nayo, lakini tafakari ya kisiasa inahitaji taarifa za awali kuwa katika kiwango cha fikra na za aina yake.
Tafakari ya kisiasa, kama vile tafakari kuhusu habari na matukio, ndiyo aina ngumu zaidi ya tafakari; kwa kukosa msingi ambao mtu anaweza kuendelea nao, kwa hivyo inamchanganya mtafiti na kumfanya aweze kukosea na kuwazika ikiwa hajawahi kupitia uzoefu wa kisiasa, na kufuatilia matukio ya kila siku, na kuwa macho daima pia. Na ndiyo aina ya juu zaidi ya tafakari, na si tafakari ya kanuni ya kiakili - ingawa matibabu yote hutokana nayo - kwa sababu kanuni ya kiakili yenyewe ni fikra ya kisiasa, vinginevyo si kanuni sahihi.
Tafakari ya kweli ya kisiasa ni tafakari kuhusu habari, na ingawa inajumuisha tafakari kuhusu tafiti za kisiasa na sayansi ya siasa, hizi humfanya mtu awe mjuzi wa siasa, lakini kinachomfanya mtu awe mwanasiasa ni tafakari kuhusu habari, ingawa kujua sayansi ya siasa si sharti katika tafakari ya kisiasa, inasaidia tu katika kuleta aina ya taarifa wakati wa kuunganisha. Ingawa Magharibi ilipoibuka wazo la kutenganisha dini na maisha na suluhisho la wastani, tafiti za kisiasa zilikuwa zimejengwa juu ya msingi huu, na ujamaa ulipoonekana, wafuasi wake waliendelea kujiunga na Magharibi; kwa hivyo tahadhari inapaswa kuchukuliwa wakati wa kusoma tafiti hizi, kwa sababu zinategemea suluhisho la wastani.
Sayansi ya siasa, kama vile sayansi ya saikolojia, inategemea hisia, na ingawa hatupendelei kusoma tafiti hizi kwa sababu zinatokana na sheria (kwa kuwa zina mawazo ya utawala), lakini kwa kuwa ni aina ya tafiti za kiakili zenye tafiti za kisiasa, hakuna tatizo kusoma kutoka upande huu.
Na miongoni mwa mawazo ya kisiasa ambayo yanategemea suluhisho la wastani katika Magharibi ni wazo la uongozi wa pamoja, kwa sababu uongozi ulikuwa wa mtu mmoja katika Magharibi, hivyo watu waliasi na kusema kwamba ni lazima watu ndio watawale, hivyo waliweka suluhisho la wastani, ambalo ni baraza la mawaziri kuongoza, si watu (bali watu humchagua mtawala), na si mtu mmoja, hivyo linategemea suluhisho la wastani. Na uhalisia wa kivitendo unaonyesha kuwa hakuna uongozi wa pamoja, bali anayeongoza ni rais wa jamhuri au waziri mkuu. Pia walisema kuwa mamlaka ni ya watu; kwa sababu walichoka na ukweli kwamba mamlaka ni ya mtawala ambaye anaamua na kumiliki utashi, hivyo waliunda baraza la wawakilishi ambalo huchaguliwa na watu ili kutunga sheria, na hili ni suluhisho la wastani; kwa sababu anayetunga sheria ni mtawala na si baraza hili, zaidi ya hayo, uhalisia wa utawala ni kwamba watu humchagua mtawala na mamlaka ni ya sheria, hakuna mamlaka ya watu wala utawala wa watu. Vile vile, mambo ya kihisia kwao ni kitu, mambo ya kidini ni kitu, na utawala ni kitu, walipoasi dhidi ya udhalimu wa watawala na udhibiti wao wa kanisa, walitenganisha mambo ya hisani na kidini na utawala, ingawa mambo haya ni miongoni mwa kutunza maslahi, na serikali ndiyo inayosimamia lakini kwa njia za siri zisizoonekana. Hii ni kuhusu tafiti za kisiasa kuhusu mawazo, vipi kuhusu matukio na matukio? Na ingawa kuna baadhi ya ukweli ndani yao, lakini yamejaa makosa, hivyo tahadhari inapaswa kuchukuliwa nayo.
